
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଅନୁପମ ଜମ୍ବୁତୀର୍ଥକୁ ଯିବାର ବିଧି କହି, ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କଲେ ଇଷ୍ଟଫଳ ମିଳେ ବୋଲି ଜଣାନ୍ତି। ପରେ ପୁରାତନ କଥା ଆସେ—ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜା ନିମି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ପ୍ରାୟୋପବେଶନ (ନିୟମିତ ଉପବାସରେ ଦେହତ୍ୟାଗ) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଅନେକ ମୁନି ଆସି ରାଜର୍ଷି, ଦେବର୍ଷି ଓ ପୁରାଣପରମ୍ପରା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଧର୍ମୋପଦେଶ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଲୋମଶ ଋଷି ବିସ୍ତୃତ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ପାଠ କରନ୍ତି। ତାହା ଶୁଣି ନିମି ପୂର୍ବେ ବହୁ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ନ କରିଥିବାରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଇବା ଉପାୟ ପଚାରନ୍ତି। କରୁଣାବଶେ ଲୋମଶ ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଆଣିବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଏକତ୍ରିତ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ କହନ୍ତି। ଧ୍ୟାନମାତ୍ରେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆସେ ଏବଂ ପ୍ରମାଣସ୍ୱରୂପ ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ନିମି ‘ସର୍ବତୀର୍ଥ’ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ସହସା ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ସ୍ଥାନ ଜମ୍ବୁତୀର୍ଥ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଗୟାଶୀର୍ଷ ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ जंबूतीर्थमनुत्तमम् । तत्र स्नातो नरः सम्यगिष्टं फलमवाप्नुयात् जंबूद्वीपसमुत्थानां तीर्थानां नृपसत्तम
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ତୁମେ ଅନୁତ୍ତମ ଜମ୍ବୂତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ। ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଇଷ୍ଟଫଳ ପାଏ—ହେ ନୃପସତ୍ତମ—ଏହା ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭୂତ।
Verse 2
आसीत्पुरा निमिर्नाम क्षत्रियः सूर्यवंशजः । वयसः परिणामे स पर्वतं चार्बुदं गतः
ପୁରାକାଳରେ ସୂର୍ୟବଂଶଜ ‘ନିମି’ ନାମକ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ। ବୟସ ପରିଣତ ହେଲାପରେ ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।
Verse 3
प्रायोपवेशनं कृत्वा स्थितस्तत्र समाहितः । अथाजग्मुर्मुनिगणास्तस्य पार्श्वे सहस्रशः
ପ୍ରାୟୋପବେଶନ ବ୍ରତ କରି ସେଠାରେ ସମାହିତ ହୋଇ ସେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ତାପରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ମୁନିଗଣ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆସିଲେ।
Verse 4
चक्रुर्धर्मकथां पुण्यां राजर्षीणां महात्मनाम् । देवर्षीणां पुराणानां तथान्येषां महात्मनाम्
ସେମାନେ ଧର୍ମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୁଣ୍ୟକଥା କଲେ—ମହାତ୍ମା ରାଜର୍ଷି, ଦେବର୍ଷି, ପୁରାଣମାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।
Verse 5
ततः कश्चित्कथांते च लोमशो नाम सन्मुनिः । कीर्त्तयामास माहात्म्यं सर्वतीर्थसमुद्भवम्
ତାପରେ କଥାର ଶେଷରେ ‘ଲୋମଶ’ ନାମକ ଜଣେ ସନ୍ମୁନି ସର୍ବତୀର୍ଥସମୁଦ୍ଭବ ଏକ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 6
तच्छ्रुत्वा पार्थिवो राजन्निमिः परमदुर्मनाः । बभूव न कृतं पूर्वं यतस्तीर्थावगाहनम्
ଏହା ଶୁଣି, ହେ ରାଜନ୍, ପାର୍ଥିବ ରାଜା ନିମି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; କାରଣ ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ପୂର୍ବେ ସେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କରେ ଅବଗାହନ-ସ୍ନାନ କରିନଥିଲେ।
Verse 7
ततः प्रोवाच तं विप्रमस्त्युपायो द्विजोत्तम । कश्चिद्येन च सर्वेषां तीर्थानां लभ्यते फलम्
ତାପରେ ସେ ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏମିତି ଏକ ଉପାୟ ଅଛି ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 8
लोमश उवाच । दया मे नृप सञ्जाता त्वां दृष्ट्वा दुःखितं भृशम् । तीर्थयात्राकृते यस्मात्करिष्येऽहं तव प्रियम्
ଲୋମଶ କହିଲେ—ହେ ନୃପ, ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ମୋ ମନରେ କରୁଣା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ତେଣୁ ତୁମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।
Verse 9
अत्रैव चानयिष्यामि जंबूद्वीपोद्भवानि च । सर्वतीर्थानि राजेन्द्र मन्त्रशक्त्या न संशयः
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା—କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦେବି।
Verse 10
स्नानं कुरु महाराज ह्येकीभूतेषु तत्र च । अस्मिञ्जलाशये पुण्ये सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
ହେ ମହାରାଜ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଏକୀଭୂତ ହେଲେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଜଳାଶୟରେ ସ୍ନାନ କର; ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ ବୋଲି କହୁଛି।
Verse 11
एवमुक्त्वा स विप्रर्षिर्ध्यानं चक्रे समाहितः । ततस्तीर्थानि सर्वाणि तत्रायातानि तत्क्षणात्
ଏହିପରି କହି ସେ ବିପ୍ରଋଷି ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 12
प्रत्ययार्थं च राजर्षे जंबूवृक्षो व्यजायत । तत्र स्नानं नृपश्चक्रे सर्वतीर्थमये ध्रुवे
ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟୟାର୍ଥେ, ହେ ରାଜର୍ଷି, ସେଠାରେ ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସର୍ବତୀର୍ଥମୟ ଧ୍ରୁବ ସ୍ଥାନରେ ରାଜା ସ୍ନାନ କଲେ।
Verse 13
सदेहश्च गतः स्वर्गे तीर्थस्नानादनन्तरम् । ततः प्रभृति तत्तीर्थं जंबूतीर्थमनुस्मृतम्
ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ପରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେହସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ଜମ୍ବୁତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 14
कन्यागते रवौ तत्र यः श्राद्धं कुरुते नरः । गयाशीर्षसमं तस्य पुण्यमाहुर्महर्षयः
ସୂର୍ଯ୍ୟ କନ୍ୟାରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଯେ ନର ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ମହର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଗୟାଶୀର୍ଷ ସମାନ।
Verse 60
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्डे जंबूतीर्थप्रभाववर्णनंनाम षष्टितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘ଜମ୍ବୁତୀର୍ଥପ୍ରଭାବବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।