
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ତପୋନିଧି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ; ତାଙ୍କର କେବଳ ଦର୍ଶନେ ମନୋକାମନା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ସେଠାରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ପାପକ୍ଷୟକାରୀ; ବଶିଷ୍ଠ ତପୋବଳରେ ଗୋମତୀ ନଦୀକୁ ସେଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଇ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପକର୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ତାପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ଋଷିଧାନ୍ୟରେ କୃତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ସମସ୍ତ ପିତୃଙ୍କୁ ତାରେ। ନାରଦଗୀତାର ଗାଥା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ରାଦ୍ଧତୀର୍ଥ ଓ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ବଶିଷ୍ଠାଶ୍ରମର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ। ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପୂଜ୍ୟା ଓ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ କୁହାଯାଇଛି। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପଦାନ କଲେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ତେଜ ମିଳେ। ଏକରାତ୍ର ଉପବାସରେ ସପ୍ତର୍ଷିଲୋକ, ତିନିରାତ୍ରରେ ମହର୍ଲୋକ, ଏକମାସ ଉପବାସରେ ମୋକ୍ଷ ଓ ସଂସାରବନ୍ଧନମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ଋଷିଙ୍କ ତର୍ପଣ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦିଏ; ଆଠଶେ ଗାୟତ୍ରୀଜପ ଜନ୍ମ-ମରଣ ପାପରୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୁକ୍ତି ଦିଏ; ବାମଦେବ ପୂଜା ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ଦିଏ। ଶେଷରେ ଶୁଚିତା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ବଶିଷ୍ଠଦର୍ଶନ ଓ ବାମଦେବାରାଧନା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ वसिष्ठं तपसां निधिम् । यं दृष्ट्वा मानवः सम्यक्कृतार्थत्वमवाप्नुयात्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟାର ନିଧି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟରେ କୃତାର୍ଥ ହୁଏ।
Verse 2
तत्रास्ति जलसम्पूर्णं कुण्डं पापहरं नृणाम् । तस्मिन्कुण्डे नृपश्रेष्ठ वसिष्ठेन महात्मना
ସେଠାରେ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ ହରେ; ସେହି କୁଣ୍ଡରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା…
Verse 3
गोमती च समानीता तपसा नृपसत्तम । तत्र स्नातो नरः सम्यक्पातकै र्विप्रमुच्यते
ହେ ନୃପସତ୍ତମ, ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ଗୋମତୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆଣାଗଲା; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 4
ऋषिधान्येन यस्तत्र श्राद्धं नृप समाचरेत् । स पितृंस्तारयेत्सर्वान्पक्षयोरुभयोरपि
ହେ ନୃପ! ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ଋଷିଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ।
Verse 5
अत्र गाथा पुरा गीता नारदेन महात्म ना । स्नात्वा पुण्योदके तत्र दृष्ट्वा तं मुनिसत्तमम्
ଏଠାରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ମହାତ୍ମା ନାରଦ ଗୋଟିଏ ଗାଥା ଗାଇଥିଲେ। ସେଠାର ପୁଣ୍ୟଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ସେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ସେ ତାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
Verse 6
किं गयाश्राद्धदानेन किमन्यैर्मखविस्तरैः । वसिष्ठस्याश्रमं प्राप्य यः श्राद्धं कुरुते नरः । स पितॄंस्तारयेत्सर्वानात्मना नृपसत्तम
ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନ କରିବାର କି ଆବଶ୍ୟକ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର କି ଦରକାର? ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଜ ପୁଣ୍ୟବଳରେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ।
Verse 7
तत्रैवारुंधती साध्वी वसिष्ठस्य समीपतः । पूजनीया विशेषेण सर्वकामप्रदा नृणाम्
ସେଠାରେ ହିଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମୀପରେ ସାଧ୍ୱୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ବିରାଜିତ। ସେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜନୀୟା, କାରଣ ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।
Verse 8
बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि वा । वसिष्ठदर्शनात्सद्यो नराणां याति संक्षयम्
ଶୈଶବ, ଯୌବନ କିମ୍ବା ବାର୍ଧକ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ପାପ କରିଥାଉ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ତାହା ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ।
Verse 9
दीपं प्रयच्छते यस्तु वसिष्ठाग्रे समाहितः । सुखसौभाग्यसंयुक्तस्तेजस्वी जायते नरः
ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ସୁଖ‑ସୌଭାଗ୍ୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତେଜସ୍ବୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ହୁଏ।
Verse 10
उपवासपरो यस्तु तत्रैका रजनीं नयेत् । स याति परमं स्थानं यत्र सप्तर्षयोऽमलाः
ଯେ ଉପବାସପରାୟଣ ହୋଇ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ରାତି କାଟେ, ସେ ନିର୍ମଳ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ବସୁଥିବା ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 11
त्रिरात्रिं कुरुते यस्तु वसिष्ठाग्रे समाहितः । स याति च महर्लोकं जरामरणवर्जितः
ଯେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ତ୍ରିରାତ୍ରି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଜରା‑ମରଣବର୍ଜିତ ହୋଇ ମହର୍ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 12
यस्तु मासोपवासं च वसिष्ठाग्रे करोति च । सोऽपि मुक्तिमवाप्नोति न याति स भवार्णवम्
ଯେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମାସୋପବାସ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଏ; ସେ ଭବସାଗରକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
Verse 13
श्रावणस्य सिते पक्षे पौर्णमास्यां समाहितः । ऋषिं तर्पयते यस्तु ब्रह्मलोकं स गच्छति
ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଋଷିଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 14
वसिष्ठस्याग्रतो यस्तु गायत्र्यष्टशतं जपेत् । आजन्ममरणात्पापात्सद्यो मुच्येत मानवः
ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗାୟତ୍ରୀମନ୍ତ୍ର ଅଷ୍ଟଶତଥର ଜପ କରେ, ସେ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 15
वामदेवं यजेत्तत्र यदि श्रद्धासमन्वितः । अग्निष्टोमफलं राजन्सद्यः प्राप्नोति मानवः
ହେ ରାଜନ, ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେଠାରେ ବାମଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା-ଯଜନ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ପାଏ।
Verse 16
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्योऽसौ महामुनिः । शुचिभिः श्रद्धया युक्तास्ते यास्यंति परं पदम्
ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ଶୁଚି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
Verse 17
तस्मात्सर्वात्मना राजन्वामदेवं च पूजयेत्
ଏହେତୁ, ହେ ରାଜନ, ସର୍ବାତ୍ମଭାବେ ବାମଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।