Adhyaya 52

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् । यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ‘ଈଶାନୀ-ଶିଖର’କୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଗୌରୀ ଦେବୀ ତପ କରିଥିଲେ—ଅତି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଲୋକବିଖ୍ୟାତ।

Verse 2

यस्य संदर्शनेनापि नरः पापात्प्रमुच्यते । लभते चातिसौभाग्यं सप्तजन्मांतराणि च

ତାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ପରପରି ସାତ ଜନ୍ମାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିଶୟ ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 3

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले तपस्तप्तं देव्या तत्र मुनीश्वर । किमर्थं च महत्त्वेतत्कौतुकं वक्तुमर्हसि

ୟୟାତି କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଦେବୀ ସେଠାରେ କେଉଁ କାଳରେ ତପ କରିଥିଲେ? ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଏତେ ମହାନ? ଦୟାକରି ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतां लोकविश्रुताम् । यस्याः संश्रवणादेव मुच्यते सर्वपातकैः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଲୋକବିଖ୍ୟାତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କଥା ଶୁଣ; ଯାହାର କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 6

वीर्यं यदि त्रिनेत्रस्य क्षेत्रे गौर्याः पतिष्यति । अस्माकं पतनं नूनं जगतश्च भविष्यति

ଯଦି ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହାବୀର୍ୟ ଗୌରୀଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପତିତ ହୁଏ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ପତନ ଓ ଜଗତର ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ହେବ।

Verse 7

संततेस्तु विनाशाय ततो गच्छामहे वयम्

ଏହେତୁ ସନ୍ତତିର ବିନାଶ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେଠାକୁ ଯାଉଛୁ।

Verse 8

एवं संमंत्र्य देवास्ते कैलासं पर्वतं गताः । ततस्तु नंदिना सर्वे निषिद्धाः समयं विना

ଏଭଳି ପରାମର୍ଶ କରି ସେ ଦେବଗଣ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଅନୁମତି/ସମୟ ବିନା ଆସିଥିବାରୁ ନନ୍ଦୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।

Verse 9

पुरा गौर्या समासक्तं ज्ञात्वा देवाः सवासवाः । मंत्रं चक्रुर्भयाविष्टा एकांते समुपाश्रिताः

ପୂର୍ବେ, (ଶିବ) ଗୌରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଆସକ୍ତ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବଗଣ ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ପରାମର୍ଶ କଲେ।

Verse 10

अथ देवगणाः सर्वे वञ्चयित्वा च तं गणम् । प्रैषयंस्तत्र वायुं च गुप्तमूचुर्वचस्त्विदम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସେ ଗଣକୁ ଚତୁରତାରେ ଠକାଇ ସେଠାକୁ ବାୟୁଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ଏବଂ ଗୁପ୍ତଭାବେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 11

गत्वा वायो भवं ब्रूहि न कार्या संततिस्त्वया । एवं देवगणा देव प्रार्थयंति भयातुराः

ହେ ବାୟୁ, ଯାଇ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ କୁହ—‘ତୁମେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।’ ହେ ଦେବ, ଭୟାକୁଳ ଦେବଗଣ ଏଭଳି ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 12

ततो वायुर्द्रुतं गत्वा स्थितो यत्र महेश्वरः । उच्चैर्जगाद तद्वाक्यं यदुक्तं त्रिदशालयैः

ତାପରେ ବାୟୁ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଯାଇ ଯେଉଁଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏବଂ ତ୍ରିଦଶାଳୟବାସୀ ଦେବମାନେ କହିଥିବା ସେଇ ବାକ୍ୟକୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଜଣାଇଲା।

Verse 13

ततस्तु भगवाञ्छर्वो व्रीडया परया युतः । गौरीं त्यक्त्वा समुत्तस्थौ बाढमित्येव चाब्रवीत्

ତେବେ ପରମ ଲଜ୍ଜାରେ ଯୁକ୍ତ ଭଗବାନ୍ ଶର୍ବ (ଶିବ) ଗୌରୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ ଏବଂ କେବଳ—“ବାଢମ୍, ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 14

ततो गौरी सुदुःखार्ता शशाप त्रिदशालयान्

ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ଗୌରୀ ତ୍ରିଦଶାଳୟବାସୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 15

गौर्युवाच । यस्मादहं कृता देवैः पुत्रहीना समागतैः । तस्मात्तेऽपि भविष्यन्ति सन्तानेन विवर्ज्जिताः

ଗୌରୀ କହିଲେ—“ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆସିଥିବା ଦେବମାନେ ମୋତେ ପୁତ୍ରହୀନା କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ।”

Verse 16

यस्माद्वायो समायातः स्थानेऽस्मिञ्जनवर्जिते । तस्मात्कायविनिर्मुक्तस्त्वं भविष्यसि सर्वदा

ହେ ବାୟୁ! ତୁମେ ଏହି ଜନଶୂନ୍ୟ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଥିବାରୁ, ତୁମେ ସଦା ଦେହବିମୁକ୍ତ ଓ ଶରୀରହୀନ ହୋଇ ରହିବ।

Verse 17

एवमुक्त्वा ततो दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा । त्यक्त्वा पार्श्वं गता राजन्नर्बुदं नगसत्तमम्

ଏଭଳି କହି ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପତିପ୍ରତି କ୍ରୋଧରେ ଲୀନ ରହିଲା; ପରେ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ରାଜନ୍, ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ବୁଦକୁ ଗଲା।

Verse 19

इन्द्राद्यैर्विबुधैः सार्द्धं तदंतिकमुपागमत् । अथ शक्रो विनीतात्मा देवीं ता प्रत्यभाषत

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସେ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ ବିନୀତଚିତ୍ତ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 20

एष देवः शिवः प्राप्तस्तव पार्श्वं स्वलज्जया । नायाति तत्प्रसादोऽस्य क्रियता महती भव

ଏହି ଦେବ ଶିବ ନିଜ ଲଜ୍ଜାରେ ସଂକୋଚିତ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁନାହାନ୍ତି। ହେ ମହାଦେବୀ! ତାଙ୍କୁ ମହାନ ପ୍ରସାଦ-କୃପା ଦାନ କର।

Verse 21

देव्युवाच । त्यक्ताऽहं तव वाक्येन पतिना समयान्विता । पुत्रं लब्ध्वा प्रयास्यामि तस्य पार्श्वे सुरेश्वर

ଦେବୀ କହିଲେ—ତୁମ ବାକ୍ୟରେ, ପରସ୍ପର ସମୟବନ୍ଧନରେ ଥିବା ମୋତେ ମୋ ପତି ତ୍ୟାଗ କଲେ। ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ପୁତ୍ରଲାଭ କରିଲେ ପରେ ମାତ୍ର ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିବି।

Verse 22

तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स्वयं देवः समाययौ । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं प्रसादः क्रियतामिति

ତାଙ୍କର ସେହି ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି ନିଜେ ଦେବତା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ହସି ହସି କହିଲେ, "ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, କୃପା କରନ୍ତୁ ।"

Verse 23

दृष्टिदानेन देवेशि भाषणेन वरानने । मया देवहितं कार्यं सर्वावस्थासु पार्वति

ହେ ଦେବେଶ୍ୱରୀ! ହେ ସୁମୁଖୀ ପାର୍ବତୀ! ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସର୍ବଦା ଦେବତାମାନଙ୍କର ହିତ ସାଧନ କରିବାକୁ ହେବ ।

Verse 24

अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता । पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ସେ ଅସମୟରେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ରତିକ୍ରୀଡ଼ାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ, କାରଣ ତୁମର ଏହି ଉଦ୍ୟମ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଥିଲା ।

Verse 25

तस्मात्ते भविता पुत्रो निजदेहसमुद्भवः । मत्प्रसादादसंदिग्धं चतुर्थे दिवसे प्रिये

ତେଣୁ ହେ ପ୍ରିୟେ! ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରୁ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ତୁମ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେବ ।

Verse 26

निजांगमलमादाय यादृग्रूपं सुरेश्वरि । करिष्यसि न सन्देहस्तादृगेव भविष्यति

ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ! ନିଜ ଅଙ୍ଗର ମଳ ନେଇ ତୁମେ ଯେପରି ରୂପ ତିଆରି କରିବ, ନିଃସନ୍ଦେହରେ ତାହା ସେହିପରି ହେବ ।

Verse 27

सद्यो देवगणानां च दैत्यानां च विशेषतः । तथा वै सर्वमर्त्त्यानां सिद्धिदो बहुरूपधृक्

ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେବଗଣଙ୍କ ପାଇଁ—ବିଶେଷତଃ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବହୁରୂପ ଧାରଣ କରି ସିଦ୍ଧିଦାତା ହୁଏ।

Verse 28

एवमुक्ता त्रिनेत्रेण परितुष्टा सुरेश्वरी । आलापं पतिना चक्रे सार्द्धं हर्षसमन्विता

ତ୍ରିନେତ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ଏପରି କହିବା ପରେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ପରିତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପତିଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ।

Verse 29

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप । तदोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात्किल । चतुर्भुजं चकाराऽथ हरवाक्याद्विनायकम्

ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଆସିଲାପରେ, ହେ ନୃପ! ଶିବା ସ୍ନାନ କଲେ; ପରେ କୌତୁହଳବଶତଃ ଦେହଘର୍ଷଣଜ ଲେପ ନେଇ, ହରଙ୍କ ବାକ୍ୟାନୁସାରେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ କଲେ।

Verse 30

ततः सजीवतां प्राप्य हरवाक्येन तं तदा । विशेषेण महाराज नायकोऽसौ कृतः क्षितौ । सर्वेषां चैव मर्त्यानां ततः ख्यातो बभूव ह

ତାପରେ ହରଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ସେ ଜୀବନ ପାଇଲେ; ହେ ମହାରାଜ! ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀରେ ବିଶେଷଭାବେ ‘ନାୟକ’ କରାଗଲା; ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 31

विनायक इति श्रीमान्पूज्यस्त्रैलोक्यवासिनाम् । सर्वेषां देवमुख्यानां बभूव हि विनायकः

ସେ ଶ୍ରୀମାନ ‘ବିନାୟକ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ, ତ୍ରିଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନାୟକ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 32

ततो देवगणाः सर्वे देवीप्रियहिते रताः । तस्मै ददुर्वरान्दिव्यान्प्रोचुर्देवीं च पार्थिव

ତତଃ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତରେ ରତ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ତାହାକୁ ଦିବ୍ୟ ବର ଦେଲେ, ଏବଂ ହେ ରାଜନ୍, ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 33

देवा ऊचुः । तवायं तनयो देवि सर्वेषां नः पुरःसरः । प्रथमं पूजिते चास्मिन्पूजा ग्राह्या ततः सुरैः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଏହି ପୁତ୍ର ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ପୂଜା ହେଲେ, ତାପରେ ଦେବମାନେ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

Verse 34

एतच्छृंगं गिरे रम्यं तव संसेवनाच्छुभे । सर्वपापहरं नृणां दर्शनाच्च भविष्यति

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମ ସଂସେବନ ଓ ସନ୍ନିଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ରମ୍ୟ ପର୍ବତଶିଖର ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସର୍ବପାପହର ହେବ।

Verse 35

येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति सुपुण्ये सलिलाश्रये । ते यांस्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଏହି ଅତିପୁଣ୍ୟ ଜଳାଶ୍ରୟରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଜରାମରଣବର୍ଜିତ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 36

माघमासे तृतीयायां शुक्लायां ये समाहिताः । सप्तजन्मांतराण्येव भविष्यन्ति सुखान्विताः

ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳ ତୃତୀୟାରେ ଯେମାନେ ସମାହିତଚିତ୍ତ ରହିବେ, ସେମାନେ ସାତ ଜନ୍ମାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ ହେବେ।

Verse 37

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्थानं तु ततो गताः । देवोऽपि सहितो देव्या कैलासं पर्वतं गतः

ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ-ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦେବୀସହିତ ଦେବ ମଧ୍ୟ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 52

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्ड ईशानीशिखरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘ଈଶାନୀଶିଖର-ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 918

सुतार्थं सा तपस्तेपे यतवाक्कायमानसा । ततो वर्षसहस्रान्ते देवदेवो महेश्वरः

ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସେ ବାକ୍‌, କାୟା ଓ ମନକୁ ସଂଯମ କରି ତପସ୍ୟା କଲା। ତାପରେ ହଜାର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର (ପ୍ରକଟ ହେଲେ)।