
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୌତମାଶ୍ରମ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ଗୌତମ ପୂର୍ବେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ଭକ୍ତିରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ଏକ ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେଲା—ସେଠାରେ ଶୈବ ସାନ୍ନିଧ୍ୟର ବିଶେଷ ପ୍ରକାଶ ଭାବେ ଏହା ଗଣ୍ୟ। ପରେ ଆକାଶବାଣୀ ଲିଙ୍ଗପୂଜା କରି ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲା। ଗୌତମ ବର ମାଗିଲେ—ଆଶ୍ରମରେ ସଦା ଦେବସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହୁ, ଏବଂ ଯେ କେହି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ସେଠାରେ ଶିବଦର୍ଶନ କରିବେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପାଉନ୍ତୁ। ବିଶେଷ ଭାବେ ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଦର୍ଶନ କଲେ ପରମ ଗତି ମିଳେ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି। ଅଧ୍ୟାୟରେ ସମୀପସ୍ଥ ପୁଣ୍ୟକୁଣ୍ଡର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କୁଳୋଦ୍ଧାର ହୁଏ। ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ବିଶେଷତଃ ଇନ୍ଦୁସଂକ୍ଷୟ (ଚନ୍ଦ୍ରକ୍ଷୟ/ଗ୍ରହଣ-ସଂଯୋଗ) ସମୟରେ, ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ; ତିଳଦାନ ତିଳର ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ଦେଇଥାଏ। ଗୋଦାବରୀର ସିଂହସ୍ଥ ସ୍ନାନ ଆଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥଫଳ ସହ ତୁଳନା କରି ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ବିଶାଳ ପୁଣ୍ୟ-ଗଣନା ଓ କାଳନିୟମ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ सुपूर्णं गौतमाश्रमम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं गौतमेन महात्मना
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ତୁମେ ସମୃଦ୍ଧ ଗୌତମାଶ୍ରମକୁ ଯାଅ; ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
Verse 2
पुराऽसीद्गौतमो नाम मुनिः परमधार्मिकः । स भक्त्याऽराधयामास देवदेवं महेश्वरम्
ପୁରାତନ କାଳରେ ଗୌତମ ନାମକ ଜଣେ ପରମଧାର୍ମିକ ମୁନି ଥିଲେ। ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 3
भक्त्याऽराधयमानस्य निर्भिद्य धरणीतलम् । समुत्तस्थौ महल्लिंगं परं माहेश्वरं नृप
ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ଆରାଧନା କରୁଥିବାବେଳେ ଧରଣୀତଳ ଫାଟିଗଲା; ହେ ନୃପ! ପରମ ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହାଲିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଲା।
Verse 4
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । पूजयैतन्महल्लिंगं त्वद्भक्त्या समुपस्थितम् । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते
ସେହି ସମୟରେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା—“ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ଏହି ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମନରେ ଯାହା ଅଛି ସେହି ବର ମାଗ।”
Verse 5
गौतम उवाच । अत्राश्रमपदे देव त्वया शम्भो जगत्पते । सदा कार्यं हि सान्निध्यं यदि तुष्टो मम प्रभो
ଗୌତମ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଜଗତ୍ପତେ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ଆଶ୍ରମସ୍ଥଳେ ଆପଣଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ।
Verse 6
यस्त्वां पश्यति सद्भक्त्या ब्रह्मलोकं स गच्छतु
ଯେ କେହି ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।
Verse 7
आकाशवाण्युवाच । माघमासे चतुर्द्दश्यां योऽत्र मां वीक्षयिष्यति । कृष्णायां ब्राह्मणश्रेष्ठ स यास्यति परां गतिम्
ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମାଘମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖିବ, ସେ ପରମ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
Verse 8
एवमुक्त्वा ततो वाणी विरराम महीपते । तत्रास्ति कुण्डमपरं पवित्रं जलपूरितम् । तत्र स्नातो नरः सद्यः कुलं तारयतेऽखिलम्
ଏପରି କହି, ହେ ମହୀପତେ, ସେଇ ବାଣୀ ନିରବ ହେଲା। ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ ଅଛି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନିଜ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ତାରେ।
Verse 9
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं विशेषादिन्दुसंक्षये । गयाश्राद्धफलं तस्य सकलं जायते ध्रुवम्
ଯେ କେହି ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ—ବିଶେଷକରି ଇନ୍ଦୁସଂକ୍ଷୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅମାବାସ୍ୟା ସମୟରେ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୟାଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।
Verse 10
तत्र दानं प्रशंसंति तिलानां मुनिपुंगवाः । तिलसंख्यानि वर्षाणि दानात्स्वर्गे वसेन्नृप
ସେଠାରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତିଳଦାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ହେ ରାଜନ! ଯେତେ ତିଳ ଦାନ, ସେତେ ବର୍ଷ ଦାନୀ ସ୍ୱର୍ଗେ ବସେ।
Verse 11
अर्बुदे गौतमी यात्रा सिंहस्थे च बृहस्पतौ । अमायां सोमवारेण द्विषड्गोदावरीफलम्
ଅର୍ବୁଦରେ, ସିଂହସ୍ଥ ବୃହସ୍ପତି କାଳରେ ଗୌତମୀ (ଗୋଦାବରୀ) ଯାତ୍ରା—ଯଦି ସୋମବତୀ ଅମାବାସ୍ୟାରେ କରାଯାଏ—ତେବେ ଗୋଦାବରୀରେ ଛଅଥର ସ୍ନାନର ଫଳସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 12
षष्टिवर्षसहस्राणि भागीरथ्यवगाहने । सकृद्गोदावरीस्नानात्सिंहस्थे च बृहस्पतौ
ଭାଗୀରଥୀରେ ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଗାହନର ଯେ ଫଳ, ସିଂହସ୍ଥ ବୃହସ୍ପତି କାଳରେ ଗୋଦାବରୀରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 47
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशातिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे गौतमाश्रमतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘ଗୌତମାଶ୍ରମ-ତୀର୍ଥ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ସପ୍ତଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।