Adhyaya 37

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । नागह्रदं ततो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । यत्र नागैस्तपस्तप्तं रम्ये पर्वतरोधसि

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ପାପପ୍ରଣାଶକ ନାଗହ୍ରଦ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ରମ୍ୟ ପର୍ବତ ଢାଳରେ ନାଗମାନେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

Verse 2

कद्रूशापं पुरा श्रुत्वा नागाः सर्वे भयातुराः । पप्रच्छुर्नागराजानं शेषं प्रणतकन्धराः

କଦ୍ରୂଙ୍କ ପୁରାତନ ଶାପ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ନାଗ ଭୟାକୁଳ ହେଲେ। ଗ୍ରୀବା ନମାଇ ଶରଣାଗତ ହୋଇ ସେମାନେ ନାଗରାଜ ଶେଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 3

मातृशापेन संतप्ता वयं पन्नगसत्तम । किं कुर्मः क्व च गच्छामः शापमोक्षो भवेत्कथम्

ହେ ପନ୍ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମାତୃଶାପରେ ଆମେ ଦଗ୍ଧ। ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ, କେଉଁଠି ଯିବୁ, ଶାପମୋକ୍ଷ କିପରି ହେବ?

Verse 4

शेष उवाच । प्रसादिता मया माता शापमुक्तिकृते पुरा । तयोक्तं ये तपोयुक्ता धर्मात्मानः सुसंयताः

ଶେଷ କହିଲେ—ଶାପମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପୂର୍ବେ ମୁଁ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି। ସେ କହିଥିଲେ—ଯେମାନେ ତପୋଯୁକ୍ତ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ସୁସଂଯତ, ସେମାନେ (ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ) ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।

Verse 5

न दहिष्यति तान्वह्निर्यज्ञे पारिक्षितस्य हि । तस्माद्गत्वार्बुदंनाम पर्वतं धरणीतले

ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସେଇ ଅଗ୍ନି ସେମାନଙ୍କୁ ଦହିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଧରଣୀତଳରେ ‘ଅର୍ବୁଦ’ ନାମକ ପର୍ବତକୁ ଯାଅ।

Verse 6

तत्र यूयं तपोयुक्ता भवध्वं सुसमाहिताः । यत्रास्ते सा स्वयं देवी चंडिका कामरूपिणी

ସେଠାରେ ତୁମେ ତପୋଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନକୁ ସୁସମାହିତ କର; କାରଣ ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବୀ ଚଣ୍ଡିକା—କାମରୂପିଣୀ—ବିରାଜିତ।

Verse 7

यस्याः संकीर्त्तनेनापि नश्यंति विपदो ध्रुवम् । आराधयध्वमनिशं तां देवीं मम वाक्यतः

ଯାହାଙ୍କ ନାମ-ସଂକୀର୍ତ୍ତନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ, ତେଣୁ ମୋର ବଚନାନୁସାରେ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଆରାଧନା କର।

Verse 8

तस्याः प्रसादतः सर्वे भविष्यथ गतज्वराः । एतमेवात्र पश्यामि उपायं नागसत्तमाः । दैवो वा मानुषो वाऽपि नान्यो वो मुक्तिकारकः

ତାଙ୍କର ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜ୍ୱରସଦୃଶ କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ହେ ନାଗଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହିଟିକୁ ମାତ୍ର ଉପାୟ ଦେଖୁଛି; ଦେବୀୟ ହେଉ କି ମାନବୀୟ—ତୁମ ମୁକ୍ତିକାରକ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तास्ततो नागा नागराजेन पार्थिव । प्रणम्य तं ततो जग्मुरर्बुदं पर्वतं प्रति

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ନାଗରାଜ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଛେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତ ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 10

ते भित्त्वा धरणीपृष्ठं पर्वते तदनन्तरम् । निजग्मुर्बिलमार्गेण कृत्वा श्वभ्रे सुविस्तरम्

ସେମାନେ ପର୍ବତରେ ଧରଣୀପୃଷ୍ଠକୁ ଭେଦି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଗୁହାମୁହଁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପଛେ ବିଲମାର୍ଗରେ ଭିତରକୁ ଗଲେ।

Verse 11

ततो धृतव्रताः सर्वे देवी भक्तिपरायणाः । वसंति भक्तिसंयुक्ताश्चण्डिकाराधनाय ते

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତୀ, ଦେବୀଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ, ଭକ୍ତିସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଆରାଧନା ପାଇଁ ସେଠାରେ ବସିଲେ।

Verse 12

तस्थुस्तत्र सदा होमं कुर्वन्तो जाप्यमुत्तमम् । एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथा परे

ସେମାନେ ସେଠାରେ ସଦା ହୋମ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜପରେ ଲୀନ ଥିଲେ। କେହି ଏକାହାରୀ, କେହି ନିରାହାରୀ, ଆଉ କେହି ବାୟୁକୁ ମାତ୍ର ଆହାର କରୁଥିଲେ।

Verse 13

दन्तोलूखलिनः केचिदश्मकुट्टास्तथा परे । पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये सद्यः प्रक्षालकास्तथा

କେହି ଦାନ୍ତକୁ ଉଖଳି ପରି କରି (ଦାନ୍ତରେ) ପିଷିବା ତପ କରୁଥିଲେ, ଆଉ କେହି ପଥର କୁଟୁଥିଲେ। କେହି ପଞ୍ଚାଗ୍ନି-ସାଧନା କରୁଥିଲେ, ଆଉ କେହି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଦ୍ଧି-ସ୍ନାନ ପ୍ରକ୍ଷାଳନରେ ରତ ଥିଲେ—ଏଭଳି ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 14

गीतं वाद्यं तथा चक्रुरन्ये देवाः पुरस्तदा । अनन्यश्रदयोपेतांस्तान्दृष्ट्वा पन्नगोत्तमान्

ତାହାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏକନିଷ୍ଠ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଉତ୍ସବ କଲେ।

Verse 15

ततो देवी सुसन्तुष्टा वाक्यमेतदुवाच ह

ତାପରେ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 16

देव्युवाच । परितुष्टास्मि वो वत्साः किमर्थं तप्यते तपः । वरयध्वं वरं मत्तो यः स्थितो भवतां हृदि

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ବତ୍ସମାନେ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏହି ତପସ୍ୟା କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଉଛି? ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେ ବର ଅବସ୍ଥିତ, ସେହି ବରକୁ ମୋଠାରୁ ବରଣ କର।

Verse 17

नागा ऊचुः । मातृशापेन संतप्ता वयं देवि निराश्रयाः । नागराजसमादेशाच्छरणं त्वां समागताः

ନାଗମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ମାତୃଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଆମେ ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇଛୁ। ନାଗରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।

Verse 18

सा त्वं रक्ष भयात्तस्माच्छापवह्निसमुद्भवात् । वयं मात्रा पुरा शप्ताः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । पारिक्षितस्य यज्ञे वः पावको भक्षयिष्यति

ଅତଏବ ଶାପାଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଇ ଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। କିଛି କାରଣାନ୍ତରରେ ପୂର୍ବେ ଆମ ମାତା ଆମକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନି ତୁମମାନଙ୍କୁ (ସର୍ପମାନଙ୍କୁ) ଭକ୍ଷିବ।

Verse 19

देव्युवाच । यावत्तस्य भवेद्यज्ञ स्तावद्यूयं ममान्तिके । संतिष्ठत विना भीत्या भोगान्भुङ्ध्वं सुपुष्कलान्

ଦେବୀ କହିଲେ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ମୋ ନିକଟରେ ରୁହ। ଭୟ ବିନା ରହି, ପ୍ରଚୁର ଭୋଗସୁଖ ଉପଭୋଗ କର।

Verse 20

समाप्ते च क्रतौ भूयो गंतारः स्वं निकेतनम् । युष्माभिर्भेदितं यस्मादेतत्पर्वतकन्दरम्

ଏବଂ ସେଇ କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞ) ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ନିକେତନକୁ ଯିବ; କାରଣ ଏହି ପର୍ବତକନ୍ଦରକୁ ତୁମେ ଭେଦି ମାର୍ଗଯୋଗ୍ୟ କରିଛ।

Verse 21

नागह्रदं तु तत्तीर्थमेतद्भावि धरातले । अत्र यः श्रावणे मासि पञ्चम्यां भक्तितत्परः

ଏହି ତୀର୍ଥ ଧରାତଳରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ‘ନାଗହ୍ରଦ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଏଠାରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ (ଆସୁଥିବା) ଯେ କେହି…

Verse 22

करिष्यति नरः स्नानं तस्य नाहिकृतं भयम् । भविष्यति पुनः श्राद्धात्पितॄन्संतारयिष्यति

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ସର୍ପଜନିତ ଭୟ ନଥାଏ। ପୁନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ କଲ୍ୟାଣକୁ ତାରିଦେବ।

Verse 23

ये भोगा भूतले ख्याता ये दिव्या ये च मानुषाः । नरो नित्यं लभिष्यति न संशयः

ଭୂତଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେ ଭୋଗ—ଦିବ୍ୟ ହେଉ କି ମାନୁଷ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନର ନିତ୍ୟ ପାଇବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 24

पुलस्त्य उवाच । ततो हृष्टा बभूवुस्ते मुक्त्वा तद्दारुणं भयम् । देव्याः शरणमापन्नास्तस्थुस्तत्र नगोत्तमे

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେମାନେ ସେଇ ଦାରୁଣ ଭୟ ଛାଡ଼ି ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 25

ततः कालेन महता सत्रे पारिक्षितस्य च । निर्वृत्ते ते तदा जग्मुः सुनिर्वृत्ता रसातलम्

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲାବେଳେ, ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ସହିତ ସେତେବେଳେ ରସାତଳକୁ ଗଲେ।

Verse 26

देव्या चैवाभ्यनुज्ञाताः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । कृच्छ्रात्पार्थिवशार्दूल तद्भक्त्या निश्चलीकृताः

ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ! ସେମାନେ କଷ୍ଟ ପରେ ସେଇ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 27

अद्यापि कृष्णपंचम्यां श्रावणे मासि पार्थिव । सान्निध्यं तत्र कुर्वंति देवीदर्शनलालसाः

ହେ ରାଜନ୍, ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ ଦେବୀଦର୍ଶନଲାଲସା ଭକ୍ତମାନେ ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରି ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରଖନ୍ତି।

Verse 28

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । स्नानं च पार्थिवश्रेष्ठ य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

ଏହେତୁ, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ନିଜ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 37

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे नागोद्भवतीर्थमाहात्म्य वर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘ନାଗୋଦ୍ଭବ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।