
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ପାର୍ଥେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି—ଏହା ପାପନାଶକ ସ୍ଥାନ; ଏଠାରେ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି (ଶ୍ଲୋ. ୧)। ସେଠାରେ ଦେବଳଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତିବ୍ରତା ପାର୍ଥାଙ୍କ ପରିଚୟ ମିଳେ; ସେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ତପ କରନ୍ତି (ଶ୍ଲୋ. ୨)। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେ ନିଃସନ୍ତାନ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ଗାଢ଼ ବୈରାଗ୍ୟ ପାଇ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ବାୟୁଆହାର, ଉପବାସ ଓ ମନସିକ ସମତା ସହିତ ଘୋର ତପ କଲେ (ଶ୍ଲୋ. ୩–୪)। ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ପୃଥିବୀ ଫାଟି ହଠାତ୍ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା—ତୁମ ଭକ୍ତିରୁ ଏହି ପରମ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବିତ, ଏହାକୁ ପୂଜା କର (ଶ୍ଲୋ. ୫–୬)। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଙ୍କଳ୍ପରେ କରାଯାଇଥିବା ପୂଜା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ‘ପାର୍ଥେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ ବୋଲି ଘୋଷଣା ହୁଏ (ଶ୍ଲୋ. ୭–୮)। ପାର୍ଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂଜା କରି ବଂଶଧର ଶତ ପୁତ୍ର ପାଇଥିବା କଥା ଯୋଡ଼ାଯାଏ; ତୀର୍ଥର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଗୁହାଜଳସ୍ରୋତର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ (ଶ୍ଲୋ. ୯–୧୦)। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଭକ୍ତିସହ ଲିଙ୍ଗଦର୍ଶନ କଲେ ସନ୍ତାନସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସାଂସାରିକ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ; ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ ସହ ରାତିଜାଗରଣ କଲେ ପୁତ୍ରଲାଭ କୁହାଯାଇଛି (ଶ୍ଲୋ. ୧୧–୧୨)। ଏହାସହ ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡନିର୍ବାପଣ କଲେ ପିତୃମାନେ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପୁତ୍ରତ୍ୱସଦୃଶ ବିଶେଷ ଫଳ ପାଆନ୍ତି (ଶ୍ଲୋ. ୧୩)।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततः पार्थेश्वरं गच्छेदेवं पातकनाशनम् । यं दृष्ट्वा मानवः सम्यङ्मुच्यते सर्वपातकैः
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତତଃ ପାପନାଶକ ପାର୍ଥେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 2
पार्थानाम्न्यभवत्साध्वी देवलस्य प्रिया सती । तया पूर्वं तपस्तप्तं तत्र स्थाने महीपते
ଦେବଲଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପତିବ୍ରତା ସାଧ୍ୱୀ ‘ପାର୍ଥା’ ନାମରେ ଥିଲେ; ହେ ମହୀପତେ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସେ ପୂର୍ବେ ତପ କରିଥିଲେ।
Verse 3
सा पूर्वमभवद्वंध्या ऋषिपत्नी यशस्विनी । वैराग्यं परमं गत्वा ततश्चैवार्बुदं गता
ସେ ଯଶସ୍ୱିନୀ ଋଷିପତ୍ନୀ ପୂର୍ବେ ବନ୍ଧ୍ୟା ଥିଲେ; ପରମ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପରେ ସେ ଅର୍ବୁଦକୁ ଗଲେ।
Verse 4
वायुभक्षा निराहारा समचित्ताऽसने स्थिता । ततो वर्षसहस्रांते भक्त्या तस्या महीपते
ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି, ନିରାହାର ରହି, ସମଚିତ୍ତ ହୋଇ ଆସନରେ ସ୍ଥିତ—ହେ ମହୀପତେ, ତାହାର ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସହସ୍ର ବର୍ଷାନ୍ତେ (ଫଳ ପ୍ରକଟ ହେଲା)।
Verse 5
उद्भिद्य धरणीपृष्ठं सहसा लिंगमुत्थितम् । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी
ଧରଣୀପୃଷ୍ଠକୁ ଭେଦି ସହସା ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେହି କ୍ଷଣରେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା।
Verse 6
पूजयैतन्महाभागे शिवलिंगं सुपावनम् । त्वद्भक्त्या धरणीपृष्ठान्निःसृतं कामदं महत्
ହେ ମହାଭାଗେ! ଏହି ସୁପାବନ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର। ତୋର ଭକ୍ତିରେ ଏହା ଧରଣୀପୃଷ୍ଠରୁ ପ୍ରକଟିତ—ମହାନ ଓ ମନୋକାମନାଦାୟକ।
Verse 7
यो यं काममभिध्यायन्पूजयिष्यति मानवः । अन्योपि तदभिप्रेतं प्राप्स्यते नात्र संशयः
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେ କାମନାକୁ ମନେ ଧାରି ଏହାକୁ ପୂଜା କରିବ, ସେ ସେହି ଅଭିପ୍ରେତ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 8
पार्थेश्वराख्यमेतद्धि लोके ख्यातिं गमिष्यति । एवमुक्त्वा ततो वाणी विरराम महीपते
ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ‘ପାର୍ଥେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଲୋକେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବ। ଏପରି କହି, ହେ ମହୀପତେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ନିରବ ହେଲା।
Verse 9
ततः सा विस्मयाविष्टा पूजयामास तत्तदा । ततः पुत्रशतं प्राप्तं दिव्यं वंशधरं तथा
ତାପରେ ସେ ବିସ୍ମୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେହି ସମୟରେ ତାହାକୁ ପୂଜା କଲା। ତଦନନ୍ତରେ ସେ ଶତ ପୁତ୍ର ପାଇଲା—ଦିବ୍ୟ ଓ ବଂଶଧର।
Verse 10
ततः प्रभृति तल्लिंगं विख्यातं धरणीतले । तत्रास्ति निर्मलं तोयं गिरिगह्वरनिःसृतम्
ସେହି ସମୟଠାରୁ ସେ ଲିଙ୍ଗ ଧରଣୀତଳେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା। ସେଠାରେ ପର୍ବତ-ଗୁହାରୁ ନିଷ୍ସୃତ ନିର୍ମଳ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 11
तत्र स्नात्वा नरः सम्यग्यस्तं पश्यति भावतः । न स पश्यति संसारे दुःखं संतानसंभवम्
ସେଠାରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କରି ଯେ ନର ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସଂସାରେ ସନ୍ତାନାଭାବଜନିତ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ।
Verse 12
शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यां जागरं तस्य चाग्रतः । यः करोति निराहारः स पुत्रं लभते धुवम्
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିରାହାର ରହି ଜାଗରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ରଲାଭ କରେ।
Verse 13
पिंडनिर्वापणं तत्र यः करोति समाहितः । तस्य पुत्रत्वमायाति पितरस्तत्प्रसादतः
ସେଠାରେ ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ପିଣ୍ଡନିର୍ବାପଣ (ପିତୃତର୍ପଣ) କରେ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତାହାର ପୁତ୍ରତ୍ୱ—ସନ୍ତାନଲାଭ—ହୁଏ।
Verse 33
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे पार्थेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘ପାର୍ଥେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତେତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।