
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କୁ ମହାବିନାୟକଙ୍କ ଦର୍ଶନ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ବିଧି କହିଛନ୍ତି। ମହାବିନାୟକଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ‘ନିର୍ବିଘ୍ନତ୍ୱ’ ଲାଭ ହୁଏ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ। ଯୟାତି ତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱର କାରଣ ପଚାରିଲେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତିକ୍ରମ କହନ୍ତି—ପାର୍ବତୀ ଦେହଲେପରୁ ଏକ ଶିଶୁରୂପ ଗଢ଼ିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସାମଗ୍ରୀ ଅଭାବରୁ ଆରମ୍ଭରେ ସେ ଶିରୋହୀନ ଥିଲା। ପରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଶିର ଆଣିବାକୁ କୁହାଗଲା; ସଂଯୋଗବଶତଃ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଗଜଶିର ମିଳି ତାହା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଗୌରୀ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଶିବ ଗଜମୁଖକୁ ତାଙ୍କ ‘ମହତ୍ତ୍ୱ’ର ଆଧାର ଘୋଷଣା କରି ‘ମହାବିନାୟକ’ ନାମ ଦେଲେ, ଗଣାଧିପତ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ମରଣୀୟ କଲେ—ଯେପରି କାମ ନଷ୍ଟ ନ ହେଉ ଓ ବିଘ୍ନ ନ ଆସୁ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ଚିହ୍ନ-ଉପକରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ସ୍କନ୍ଦ କ୍ରୀଡାୟୁଧ ଭାବେ ପ୍ରିୟ କୁଠାର ଦେଲେ, ଗୌରୀ ମୋଦକପାତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ମୂଷିକ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ ବାହନ ହେଲା। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ମାଘ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଉପବାସ ସହ ଦର୍ଶନ କଲେ ଜ୍ଞାନଲାଭ, ସମୀପର ନିର୍ମଳଜଳ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ-ପୂଜା କଲେ ସନ୍ତାନମଙ୍ଗଳ, ଏବଂ ‘ଗଣାନାଂ ତ୍ୱେ’ ମନ୍ତ୍ର ସହ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ ଅନିଷ୍ଟନିବାରଣ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଯୟାତି ମହାବିନାୟକୀ-ଶାନ୍ତିର ବିଧି ପଚାରନ୍ତି। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଦୋଷବର୍ଜିତ ଦିନ ଓ ବଳବାନ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଥିତି ଚୟନ କରି ବେଦୀ-ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ, ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମମଣ୍ଡଳ ରଚନା, ଲୋକପାଳ ଓ ମାତୃକା ଆବାହନ, ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ସ୍ଥାପନ ଓ ଅର୍ପଣ, ଗ୍ରହହୋମ ସହ ହୋମ, ‘ଗଣାନାଂ ତ୍ୱେ’ ମନ୍ତ୍ରର ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଜପ, ଏବଂ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତାଦି ବେଦପାଠ ସହ ଯଜମାନ ସ୍ନାପନ କରି ସମାପନ—ଏହି କ୍ରମ କହନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନ, ଉପଦ୍ରବ ଓ ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଚତୁର୍ଥୀରେ ପାଠ-ଶ୍ରବଣ ନିତ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନତା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ପୂଜାରେ ଗଣନାଥଙ୍କ କୃପାରୁ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । महाविनायकं गच्छेत्ततः पार्थिवसत्तम । यस्मिन्दृष्टे नृणां सद्यो निर्विघ्नत्वं प्रजायते
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ପାର୍ଥିବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ମହାବିନାୟକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସତ୍ୱର ନିର୍ବିଘ୍ନତା ପାଆନ୍ତି।
Verse 2
ययातिरुवाच । कथं महत्त्वमगमत्पूर्वं तत्र विनायकः । कस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठ सर्वं विस्तरतो वद
ୟୟାତି କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଠାରେ ବିନାୟକ ପୂର୍ବେ କିପରି ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଲେ? କେଉଁ କାଳରେ ଏହା ଘଟିଲା? ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 3
पुलस्त्य उवाच । पुरोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा नृप पार्वती । विनोदार्थं चकाराथ बालकं सुकुमारकम्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ପାର୍ବତୀ ଉଦ୍ୱର୍ତ୍ତନରୁ ଜନିତ ଲେପ ଗ୍ରହଣ କରି, ବିନୋଦାର୍ଥେ ଏକ କୋମଳ ସୁକୁମାର ବାଳକକୁ ଗଢ଼ିଲେ।
Verse 4
लेपाभावाच्छिरोहीनं शेषांगावयवं नृप । यथोक्तं निर्मयित्वा तं स्कन्दं वाक्यमथाब्रवीत्
ହେ ନୃପ! ଲେପର ଅଭାବରୁ ସେ ତାକୁ ଶିରୋହୀନ, କିନ୍ତୁ ଶେଷ ଅଙ୍ଗାବୟବ ସହିତ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ଗଢ଼ି, ପରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ବଚନ କହିଲେ।
Verse 5
लेपमानय भद्रं ते शिरोऽर्थं स्कन्द सत्वरम् । येनायं पुत्रको मे स्याद्भ्राता ते परदुर्जयः
ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ଶିର ପାଇଁ ଲେପ ଶୀଘ୍ର ଆଣ; ଏହାଦ୍ୱାରା ଏହିଜଣ ମୋର ପୁତ୍ର ହେବ ଏବଂ ତୋର ଭ୍ରାତା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ।
Verse 6
ततो गौरीसमादेशाल्लेपालब्धौ नृपोत्तम । मत्तं गजवरं दृष्ट्वा शिरस्तस्य समानयत्
ତାପରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଲେପ ମିଳିଲାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପ ମଦମତ୍ତ ଗଜଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଦେଖି ତାହାର ଶିର ଆଣିଲେ।
Verse 7
तस्मिन्नियोजयामास गात्रे लेपसमुद्भवे । महद्धीदं शिरो भावि पुत्र कस्मात्त्वयाऽहृतम्
ତାପରେ ସେ ଲେପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେହରେ ସେଇ ଶିରଟି ଯୋଡ଼ିଦେଲେ। କହିଲେ—“ପୁତ୍ର, ଏହି ଶିର ତ ବହୁତ ବଡ଼; ତୁମେ ଏହା କାହିଁକି ଆଣିଲ?”
Verse 8
ब्रुवंत्याश्चापि पार्वत्या मा मेति च मुहुर्मुहुः । न्यस्ते शिरसि तद्गात्रे दैवयोगान्नराधिप
ହେ ନରାଧିପ! ପାର୍ବତୀ “ନା, ନା” ବୋଲି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଦେହରେ ଶିର ରଖାଯାଇଲାବେଳେ, ଦୈବଯୋଗରୁ—
Verse 9
विशेषान्नायकत्वं च गात्रेभ्यः समजायत । बालकप्रतिमं कान्तं सर्वलक्षणलक्षितम्
ବିଶେଷ ଫଳରୂପେ ସେହି ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ନେଇ ନାୟକତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବିଲା; ସେ ମନୋହର ଶିଶୁସଦୃଶ, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 10
त्रिगंभीरं चतुर्हस्तं सप्तरक्तं महीपते । षडुन्नतं पञ्चदीर्घं पश्चसूक्ष्मं सुसुन्दरम्
ହେ ମହୀପତେ! ତାହାର ରୂପ ତ୍ରିଗମ୍ଭୀର, ଚତୁର୍ହସ୍ତ ଓ ସପ୍ତରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ; ଷଡୁନ୍ନତ, ପଞ୍ଚଦୀର୍ଘ, ପଞ୍ଚସୂକ୍ଷ୍ମ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର।
Verse 11
त्रिविस्तीर्णं महाराज दृष्ट्वा गौरी सुविस्मिता । सजीवं कारयामास स्वशक्त्या शक्तिरूपिणी
ହେ ମହାରାଜ! ତାହାକୁ ତ୍ରିବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି ଗୌରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ଶକ୍ତିରୂପିଣୀ ଦେବୀ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ତାହାକୁ ସଜୀବ କରିଦେଲେ।
Verse 12
स सजीवः कृतो देव्या समुत्तस्थौ च तत्क्षणात् । आदेशं याचयामास विनयानतकन्धरः
ଦେବୀ ତାହାକୁ ସଜୀବ କରିବା ସହିତ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲା; ବିନୟରେ ଗଳା ନମାଇ ସେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଯାଚନା କଲା।
Verse 13
तं दृष्ट्वा चाद्भुताकारं प्रोक्त्वा पुत्रं मुहुर्मुहुः । शंभोः सकाशमनयत्प्रहृष्टेनान्तरात्मना
ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାରକୁ ଦେଖି ସେ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ‘ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କହି, ଆନ୍ତରିକ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ନେଇଗଲେ।
Verse 14
ततोऽब्रवीत्सुतं देव ममैव गात्रलेपजम् । देहि देव वरानित्थं महत्त्वं येन गच्छति
ତେବେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ପୁତ୍ର ମୋର ନିଜ ଦେହଲେପରୁ ଜନ୍ମିଛି। ହେ ଦେବ, ଏମିତି ବର ଦିଅନ୍ତୁ ଯେ ସେ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।”
Verse 15
श्रीभगवानुवाच । शरीरस्थं शिरो मुख्यं यस्मात्पर्वतनन्दिनि । महत्त्विदं शिरः प्रोक्तं त्वया स्कन्देन योजितम्
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—“ହେ ପର୍ବତନନ୍ଦିନୀ, ଶରୀରସ୍ଥ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିର ମୁଖ୍ୟ; ତେଣୁ ଏହି ‘ଶିର’ ମହାନ ବୋଲି କୁହାଗଲା। ଏହାକୁ ତୁମେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ସହ ଯୋଗ କରି ସ୍ଥାପନ କରିଛ।”
Verse 16
विशेषान्नायकत्वं च गात्रे चास्य यतः स्थितम् । महाविनायको ह्येष तस्मान्नाम्ना भविष्यति
“ଏହାର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ବିଶେଷ ନାୟକତ୍ୱ ସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ମହାବିନାୟକ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।”
Verse 17
गणानां चैव सर्वेषामाधिपत्यं नगात्मजे । अस्य दत्तं मया यस्माद्भविष्यति गणाधिपः
“ହେ ନଗାତ୍ମଜେ, ସମସ୍ତ ଗଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଧିପତ୍ୟ ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଇଛି; ତେଣୁ ସେ ‘ଗଣାଧିପ’ ହେବ।”
Verse 18
सर्वकार्येषु ये मर्त्याः पूर्वमेनं गणाधिपम् । स्मरिष्यंति न वै तेषां कार्यहानिर्भविष्यति
“ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଗଣାଧିପଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବେ ହାନି କିମ୍ବା ବିଫଳତା ହୁଏ ନାହିଁ।”
Verse 19
ततोऽस्य प्रददौ स्कन्दः प्रक्रीडार्थं कुठारकम् । तदेव चायुधं तस्य सुप्रियं हि सदाऽभवत्
ତାପରେ ସ୍କନ୍ଦ ତାହାକୁ କ୍ରୀଡାର୍ଥେ ଏକ ଛୋଟ କୁଠାର ଦେଲେ; ସେଇ ଆୟୁଧଟି ପରେ ସଦା ତାହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଶସ୍ତ୍ର ହେଲା।
Verse 20
ततो गौरी ददौ भोज्यपात्रं मोदकपूरितम् । पुत्रस्नेहात्स तत्प्राप्य लास्यमेवं तदाऽकरोत्
ତାପରେ ଗୌରୀ ମୋଦକପୂରିତ ଭୋଜ୍ୟପାତ୍ର ଦେଲେ। ମାତୃସ୍ନେହରେ ତାହା ପାଇ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କ୍ରୀଡାମୟ ଲାସ୍ୟ କଲା।
Verse 21
तस्य भक्ष्यस्य गन्धेन निष्क्रान्तो मूषको बिलात् । भक्षणाच्चामरो जातस्तस्य वाह्यो व्यजायत
ସେଇ ମିଷ୍ଟ ଭକ୍ଷ୍ୟର ସୁଗନ୍ଧରେ ଏକ ମୂଷକ ବିଲରୁ ବାହାରିଲା। ତାହା ଭକ୍ଷଣ କରି ସେ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ହେଲା ଏବଂ ତାହାର ବାହନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
Verse 22
पुलस्त्य उवाच । महाविनायको ह्येवं तत्र जातो मही पते । तस्मिन्दृष्टे च यत्पुण्यं तत्त्वमेकमनाः शृणु
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମହୀପତେ! ଏଭଳି ଭାବେ ସେଠାରେ ମହାବିନାୟକ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ। ଏବେ ଏକାଗ୍ରମନେ ଶୁଣ—ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 23
बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि यत् । करोति मानवो राजंस्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते
ହେ ରାଜନ୍! ମଣିଷ ବାଲ୍ୟରେ, ଯୌବନରେ କିମ୍ବା ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ଯେ କୌଣସି ପାପ କରେ, ସେ (ଏହି ପବିତ୍ର ଦର୍ଶନରେ) ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 24
माघमासे सिते पक्षे चतुर्थ्यां समुपोषितः । यस्तं पश्यति वाग्ग्मी स सर्वज्ञश्च प्रजायते । तस्याग्रे सुमहत्कुण्डं स्वच्छोदकपूरितम्
ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପବାସ କରି ଯେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ବାକ୍ପଟୁ ହୁଏ ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞତା ପାଏ। ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଅତିବିଶାଳ କୁଣ୍ଡ ଅଛି।
Verse 25
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या यः पश्यति विनायकम् । तस्यान्वयेऽपि सर्वज्ञा जायन्ते मानवा नृप
ହେ ନୃପ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଭକ୍ତିସହିତ ଯେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ତାହାର ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଜ୍ଞତାଯୁକ୍ତ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
Verse 26
गणानां त्वेति मंत्रेण कृत्वा वै त्रिः प्रदक्षिणम् । यस्तं पश्यति राजेन्द्र दुरितं न स पश्यति
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ‘ଗଣାନାଂ ତ୍ୱା…’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ଯେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ପାପ ଓ ବିପଦକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
Verse 27
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं प्रपश्येद्विनायकम् । य इच्छेत्सकलान्कामानिह लोके परत्र च
ଏହିପରି, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ଯେ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସର୍ବପ୍ରୟାସରେ ସେହି ବିନାୟକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁ।
Verse 28
गृहस्थोऽपि च यो भक्त्या स्मरेत्कार्य उपस्थिते । अविघ्नं तस्य तत्सर्वं संसिद्धिमुपगच्छति
ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଭକ୍ତିସହିତ (ବିନାୟକଙ୍କୁ) ସ୍ମରଣ କରେ, ତେବେ ତାହାର ସେହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଚାଲି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧିକୁ ପହଞ୍ଚେ।
Verse 29
प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः स्मरेद्देवं विनायकम् । तस्य तद्दिनजातानि सिद्धिं कृत्यानि यांति हि
ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଦେବ ବିନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ତାହାର ସେହି ଦିନ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 30
विवाहे कलहे युद्धे प्रस्थाने कृषिकर्मणि । प्रवेशे च स्मरेद्यस्तु भक्तिपूर्वं विनायकम् । तस्य तद्वांछितं सर्वं प्रसादात्तस्य सिद्ध्यति
ବିବାହେ, କଳହେ, ଯୁଦ୍ଧେ, ପ୍ରସ୍ଥାନେ, କୃଷିକର୍ମେ ଓ ପ୍ରବେଶକାଳେ ଯେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ବିନାୟକଙ୍କୁ ସ୍ମରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 31
महाविनायकीं शांतिं यः करोति समाहितः । न तं प्रेता ग्रहा रोगाः पीडयंति विनायकाः
ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ମହାବିନାୟକୀ ଶାନ୍ତି କରେ, ତାହାକୁ ପ୍ରେତବାଧା, ଗ୍ରହପୀଡା ଓ ରୋଗ ପୀଡ଼ା ଦିଏ ନାହିଁ; ବିନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ବାଧନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 32
ययातिरुवाच । महावैनायिकीं शांतिं वद मे मुनिसत्तम । के मंत्राः किं विधानं च परं कौतूहलं हि मे
ଯୟାତି କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମହାବୈନାୟକୀ ଶାନ୍ତି ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ; କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, କି ବିଧାନ? ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ କୌତୁହଳ ଅଛି।
Verse 33
पुलस्त्य उवाच । शुक्लपक्षे शुभे वारे नक्षत्रे दोषवर्जिते । श्रेष्ठचंद्रबले शांतिं गणेशस्य समाचरेत्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଶୁଭ ବାରରେ, ଦୋଷବର୍ଜିତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରବଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବାବେଳେ ଗଣେଶଙ୍କ ଶାନ୍ତି ବିଧିବତ୍ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 34
पूर्वोत्तरे समे देशे कृत्वा वेदिं च मंडपम् । मध्ये चाष्टदलं पद्मं गृह्यसूत्रं प्रयोजयेत्
ଇଶାନ କୋଣର ସମତଳ ସ୍ଥାନରେ ବେଦୀ ଓ ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରି, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଗୃହ୍ୟସୂତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରିବା।
Verse 35
इन्द्रादिलोकपालांश्च दिक्षु सर्वासु भूपते । गणेशपूर्विकाश्चापि मातरश्च विशेषतः
ହେ ରାଜନ୍! ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପୂଜା କର; ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଗଣେଶକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ମାତୃକାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କର।
Verse 36
गंधपुष्पोपहारैश्च यथोक्तैर्बलिविस्तरैः । श्वेतवस्त्रयुगच्छन्नं कलशं जलपूरितम्
ଯଥୋକ୍ତ ଗନ୍ଧ-ପୁଷ୍ପ ଉପହାର ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବଳି-ବିସ୍ତାର ସହ, ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶକୁ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର-ଯୁଗଳରେ ଢାକି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
Verse 37
तस्यैव पूर्वदिग्भागे सहिरण्यं फलान्वितम्
ତାହାର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ସେହି କଳଶକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଓ ଫଳ ସହିତ ସ୍ଥାପନ କର।
Verse 39
विनायकं समुद्दिश्य पुरः कुण्डे करात्मके । चतुरस्रे योनियुते मेखलाभिर्विभूषिते
ବିନାୟକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ପ୍ରମାଣାନୁସାରେ ନିର୍ମିତ କୁଣ୍ଡରେ—ଯାହା ଚତୁରସ୍ର, ଯୋନିଯୁକ୍ତ ଓ ମେଖଲାଦ୍ୱାରା ବିଭୂଷିତ—ବିଧିପୂର୍ବକ କର୍ମ କର।
Verse 40
मधुदूर्वाक्षतैहोमैर्ग्रहहोमादनंतरम् । गणानां त्वेति मंत्रेण दशसाहस्रिकस्तथा
ଗ୍ରହ-ହୋମ ପରେ ମଧୁ, ଦୂର୍ବା ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା ହୋମ-ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ; ପରେ “ଗଣାନାଂ ତ୍ୱା…” ମନ୍ତ୍ରରେ ଦଶ-ସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟାର ଜପ/ଆହୁତି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରିବା।
Verse 41
कार्यो वै पार्थिवश्रेष्ठ कार्यश्चोदङ्मुखैर्द्विजैः । चतुर्भिश्चतुरै राजन्पीतवस्त्रानुलेपनैः
ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି କର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇଥିବା ଚାରିଜଣ କୁଶଳ ଦ୍ୱିଜ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ଓ ପୀତ ଅନୁଲେପନ ଧାରଣ କରି, ଏହାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବେ।
Verse 42
पीतांबरधरैश्चैव धृतहेमांगुलीयकैः । ततो होमावसाने तु यजमानं नृपोत्तम
ସେମାନେ ପୀତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗୁଠି ଧାରଣ କରିବେ; ତାପରେ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ହୋମ ଶେଷରେ (ସେମାନେ) ଯଜମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପଚାର କରିବେ।
Verse 43
मृगचर्मोपरिस्थं च मंत्रैरेभिर्विधानतः । स्नापयेत्प्राङ्मुखं शांतं शुक्लवस्त्रावगुंठितम्
ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସିଥିବା, ପୂର୍ବମୁଖ, ଶାନ୍ତ, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଯଜମାନଙ୍କୁ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 44
इमं मे गंगे यमुने पंचनद्यः सुपुष्करे । श्रीसूक्तसहितं विष्णोः पावमानं वृषाकपिम्
“ଇମଂ ମେ”—ହେ ଗଙ୍ଗେ, ହେ ଯମୁନେ, ହେ ପଞ୍ଚନଦ୍ୟଃ, ହେ ସୁପୁଷ୍କରେ—ଏହାକୁ ଶ୍ରୀସୂକ୍ତ ସହିତ ପାଠ କରିବା; ତଥା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାବମାନ ସ୍ତୋତ୍ରମାନ ଓ ବୃଷାକପି ସୂକ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରିବା।
Verse 45
सम्यगुच्चार्य विघ्नानां ततो नाशं प्रपद्यते । ग्रहाः सौम्यत्वमायांति भूता नश्यंति तत्क्षणात्
ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ବିଘ୍ନମାନଙ୍କର ନାଶ ହୁଏ। ଗ୍ରହମାନେ ସୌମ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଭୂତ-ପ୍ରେତାଦି ସେଇ କ୍ଷଣେ ନଶିଯାନ୍ତି।
Verse 46
आधयो व्याधयो रौद्रा दुष्टरोगा ज्वरादयः । प्रणश्यंति द्रुतं सर्वे तथोत्पाताः सुदारुणाः
ମାନସିକ ଆଧି ଓ ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାଧି—ଭୟଙ୍କର ରୋଗ, ଦୁଷ୍ଟ ବିକାର, ଜ୍ୱରାଦି—ସବୁ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ; ଏହିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଉତ୍ପାତ ଓ ଆପଦାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶମିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 47
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । विनायकस्य माहात्म्यं महत्त्वं शांतिकं तथा
ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲି—ବିନାୟକଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ।
Verse 48
यश्च कीर्त्तयते सम्यक्चतुर्थ्यां सुसमाहितः । शृणोति वा नृपश्रेष्ठ तस्याऽविघ्नं सदा भवेत्
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଏହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, କିମ୍ବା ଶୁଣେ ମାତ୍ର—ତାହାର ସଦା ଅବିଘ୍ନତା ହୁଏ।
Verse 49
यंयं काममभिध्यायन्यजेच्चेदं समाहितः । तत्तदाप्नोति नूनं च गणनाथप्रसादतः
ଯେ ଯେ କାମନାକୁ ମନେ ଧ୍ୟାନ କରି ସମାହିତ ହୋଇ ଏହି ପୂଜା କରେ, ସେ ଗଣନାଥଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।