Adhyaya 23
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 23

Adhyaya 23

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁକ୍ଳତୀର୍ଥ ନାମକ ଅନୁପମ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତି। ଶମିଲାକ୍ଷ ନାମର ଜଣେ ରଜକ ନୀଳରେ ରଙ୍ଗାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପରିବାର ସହ ପଳାଇବାକୁ ଭାବେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ କନ୍ୟା ଦାଶ-କନ୍ୟା (ମାଛଧରା ସମୁଦାୟର ଝିଅ)ଙ୍କୁ କଥା କହେ। ସେ ଉପାୟ ଦେଉଛି—ଅର୍ବୁଦରେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଝର ଅଛି; ତାହାର ଜଳରେ ପକାଇଲେ ବସ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ଶୁକ୍ଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ଧଳା ହୋଇଯାଏ; ମାଛଧରାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଏହି ପ୍ରଭାବ ଜାଣନ୍ତି। ରଜକ ସେହି କଥା ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇ ଦେଖେ—ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତୁରନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧଳା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଯାଏ, ଭୟର କାରଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସେ ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଏ। ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗା ବସ୍ତ୍ର ଜଳରେ ପକାଇ ସେହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି, ବିଧିମତେ ସ୍ନାନାଦି କରନ୍ତି। ପରେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ସେହି ତୀର୍ଥରେ ତପସ୍ୟା କରି, ତୀର୍ଥପ୍ରଭାବରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଇଛି—ଏକାଦଶୀରେ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ କୁଳୋଦ୍ଧାର ଓ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପନାଶ ହୋଇ ନିଷ୍ପାପତ୍ୱ ମିଳେ।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ शुक्लतीर्थमनुत्तमम् । यत्ख्यातिमगमत्पूर्वं सकाशाद्दाशवर्गतः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାପରେ ଅନୁତ୍ତମ ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯାହାର ଖ୍ୟାତି ପୂର୍ବେ ମାଛୁଆ ବର୍ଗର ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 2

पुराऽसीद्रजको नाम्ना शमिलाक्षो महीपते । नीलीमध्ये तु वस्त्राणि प्रक्षिप्तानि महीपते

ହେ ମହୀପତେ! ପୁରାକାଳରେ ଶମିଲାକ୍ଷ ନାମର ଜଣେ ରଜକ ଥିଲେ; ହେ ରାଜା, ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନୀଳି କୁଣ୍ଡରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଇଥିଲା।

Verse 3

अथासौ भयमापन्नो ज्ञात्वा वस्त्रविडंबनम् । देशांतरं प्रस्थितोऽसौ स्वकुटुम्बसमावृतः

ତେବେ ବସ୍ତ୍ରର ବିଡମ୍ବନା ଜାଣି ସେ ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ନିଜ ପରିବାର ସହ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 4

अथ तस्य सुता राजन्दाशकन्यासखी शुभा । दुःखेन महताविष्टा दाश्यंतिकमुपाद्रवत्

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ତାହାର କନ୍ୟା—ଶୁଭା, ଦାଶକନ୍ୟାର ସଖୀ—ମହାଦୁଃଖରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଦାଶକନ୍ୟାର ଗୃହକୁ ଧାଇଗଲା।

Verse 5

तस्यै निवेदयामास भयं वस्त्रसमुद्भवम् । विदेशचलनं चैव बाष्पगद्गदया गिरा

ସେ ଅଶ୍ରୁଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ବସ୍ତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ଏବଂ ବିଦେଶଗମନର ଆସନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଜଣାଇଲା।

Verse 6

दाशकन्यापि दुःखेन तस्या दुःखसमन्विता । अब्रवीद्वाष्संक्लिन्नां निश्वसंती मुहुर्मुहुः

ଦାଶକନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତାହାର ଦୁଃଖରେ ସହଭାଗୀ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁସିକ୍ତ ମୁଖରେ, ପୁନଃପୁନଃ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କହିଲା।

Verse 7

दाशकन्योवाच । अस्त्युपायो महानत्र विदितो मम शोभने । ध्रुवं तेन कृतेनैव निर्भयं ते च ते पितुः

ଦାଶକନ୍ୟା କହିଲା—ହେ ଶୋଭନେ, ଏଠାରେ ଏକ ମହାନ ଉପାୟ ଅଛି, ଯାହା ମୋତେ ଜଣା; ତାହା କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପିତା ଭୟମୁକ୍ତ ହେବେ।

Verse 8

अत्रास्ति निर्झरं सुभ्रूरर्बुदे वरवर्णिनि । तत्र मे भ्रातरश्चैव तथान्ये मत्स्यजीविनः

ହେ ସୁଭ୍ରୂ, ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ଏଠାରେ ଅର୍ବୁଦରେ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ନିର୍ଝର ଅଛି। ସେଠାରେ ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି।

Verse 9

यच्चान्यदपि तत्रैव क्षिप्यते सलिले शुभे । तत्सर्वं शुक्लतामेति पश्य मे वपुरीदृशम्

ସେଇ ଶୁଭ ଜଳରେ ଯାହା କିଛି ଛାଡ଼ାଯାଏ, ସବୁ ଧଳା ହୋଇଯାଏ। ଦେଖ—ମୋ ଦେହର ଏହି ରୂପ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଜଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଛି।

Verse 10

सर्वेषामेव दाशानां तस्य तोयस्य मज्जनात् । तानि वस्त्राणि तत्रैव तातस्तव सुमध्यमे । जले प्रक्षालयेत्क्षिप्रं प्रयास्यंति सुशुक्लताम्

ସେଇ ଜଳରେ ଡୁବିଲେମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଦାଶ (ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ) ମାନଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଧଳା ହୋଇଯାଏ। ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ! ତୁମ ପିତାଙ୍କର ସେଇ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସେଠାରେ ଏହି ଜଳରେ ଶୀଘ୍ର ଧୋଇଦିଅ; ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅତି ଶୁଭ୍ରତା ପାଇବେ।

Verse 11

त्वयाऽत्र न भयं कार्यं गत्वा तातं निवारय । प्रस्थितं परदेशाय नात्र कार्या विचारणा

ତୁମେ ଏଠାରେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଯିଏ ପରଦେଶକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଯାଇ ରୋକ। ଏହି କଥାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 12

पुलस्त्य उवाच । सा तस्या वचनं श्रुत्वा गत्वा सर्वं न्यवेदयत् । जनकाय सुता तूर्णं ततोऽसौ तुष्टिमाप्तवान्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ତୁରନ୍ତ ପିତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲା। ତାପରେ ସେ ପିତା ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।

Verse 13

प्रातरुत्थाय तूर्णं स निर्झरं तमुपाद्रवत् । क्षिप्तमात्राणि राजेन्द्र तानि वस्त्राणि तेन वै

ପ୍ରାତଃକାଳେ ଉଠି ସେ ତୁରନ୍ତ ସେହି ନିର୍ଝର ପାଖକୁ ଧାଇଗଲା। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଯେମିତି ତାହାରେ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ିଲା, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ…

Verse 14

तस्मिंस्तोयेतिशुक्लत्वं गतानि बहुलां ततः । कांतिमापुश्च परमां तथा दृष्ट्वांबराणि च

ସେହି ଜଳରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୁଭ୍ର ହୋଇଗଲା; ପରେ ପ୍ରଚୁର, ପରମ କାନ୍ତି ଲାଭ କଲା। ଏପରି ବଦଳିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲା।

Verse 15

अथासौ विस्मयाविष्टस्तानि चादाय सत्वरः । राज्ञे निवेदयामास वृत्तांतं च तदुद्भवम्

ତାପରେ ସେ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେହି ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଓ ତାହାର ଉଦ୍ଭବ କିପରି ହେଲା ନିବେଦନ କଲା।

Verse 16

ततो विस्मयमापन्नः स राजा तत्र निर्झरे । अन्यानि नीलीरक्तानि वस्त्राणि चाक्षिपज्जले

ତାପରେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେହି ନିର୍ଝର ପାଖରେ ଅନ୍ୟ ନୀଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 17

सर्वाणि शुक्लतां यांति विशिष्टानि भवंति च । ज्ञात्वा ततः परं तीर्थं स्नानं चक्रे यथाविधि

ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଶୁଭ୍ର ହୋଇଗଲା ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ହେଲା। ତେବେ ସେହି ତୀର୍ଥର ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣି, ସେ ବିଧିମତେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲା।

Verse 18

त्यक्त्वा राज्यं स तत्रैव तपस्तेपे महीपतिः । ततः सिद्धिं परां प्राप्तस्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ସେ ମହୀପତି ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ସେଠାରେଇ କଠୋର ତପ କଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 19

एकादश्यां नरस्तत्र यः श्राद्धं कुरुते नृप । स कुलानि समुद्धृत्य दश याति दिवं ततः । स्नानेनव विपापत्वं तत्क्षणादेव जायते

ହେ ନୃପ! ଯେ ପୁରୁଷ ସେଠାରେ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଜ ବଂଶର ଦଶ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ କରାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ପାପମୁକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 23

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे शुक्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାରେ, ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡ (ସପ୍ତମ) ର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡର ‘ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।