
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଯମତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥ ଅତୁଲ—ନରକସ୍ଥ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ କରେ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ। ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଆସେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ, ହିଂସ୍ର, ଦେବ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୀଡ଼ାଦାୟକ, ଚୋରି ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସତ୍ୟ‑ଶୌଚହୀନ, ଛଳ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଚାଳିତ ଥିଲେ। ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତରେ ଶିକାର କରି ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଏକ ଜଳାଶୟରେ ପସିଲେ; ସେଠାରେ ଗ୍ରାହ (ମଗର) ଧରିଲା ଏବଂ ସେ ମରିଗଲେ। ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘୋର ନରକରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଯମତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁସମ୍ବନ୍ଧ ହେତୁ ସେହି ନରକର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷାତୀତ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ଦୂତମାନେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ଯମ କହିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ଅର୍ବୁଦାଚଳ ପାଖରେ ମୋ ପ୍ରିୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ତପ କରିଥିଲି; ସେ ସର୍ବପାପହାରୀ ତୀର୍ଥରେ ଯେ ମରେ, ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଯମାଜ୍ଞାରେ ରାଜା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଫଳଶ୍ରୁତି—ଭକ୍ତିରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଜରା‑ମରଣରହିତ ପରମ ପଦ ମିଳେ। ବିଶେଷକରି ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯତ୍ନରେ ସ୍ନାନ ଓ ସେଠାରେ ବିଧିବତ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ यमतीर्थमनुत्तमम् । मोचकं नरकेभ्यश्च प्राणिनां पापनाशनम्
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତଦନନ୍ତରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନୁତ୍ତମ ଯମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହା ନରକରୁ ମୋଚନକାରୀ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାପନାଶକ।
Verse 2
पुरा चित्रांगदो नाम राजा परमलोभवान् । न तेन सुकृतं किंचित्कृतं पार्थिवसत्तम
ପୂର୍ବକାଳରେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ନାମକ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋଭୀ ଥିଲେ। ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରିନଥିଲେ।
Verse 3
अतीव निष्ठुरो दुष्टो देवब्राह्मणपीडकः । परदारहरो नित्यं परवित्तहरस्तथा
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଦେବଭକ୍ତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲେ। ସେ ସଦା ପରସ୍ତ୍ରୀହରଣକାରୀ ଏବଂ ପରଧନହରଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 4
सत्यशौचविहीनस्तु मायामत्सरसंयुतः । स कदाचिन्मृगयासक्त आरूढोऽर्बुदपर्वते
ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଶୌଚରୁ ବିହୀନ, ମାୟା ଓ ମତ୍ସରରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଏକଥର ଶିକାରରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
Verse 6
पद्मिनीभिः समाकीर्णो ग्राहनक्रझषाकुलः । नानापक्षिसमायुक्तो मनोहारी सुविस्तरः
ସେ ଜଳାଶୟ ପଦ୍ମିନୀମାନେ ଭରିଥିଲା, ଗ୍ରାହ-ନକ୍ର ଓ ମାଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ନାନା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ମନୋହର ଓ ସୁବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।
Verse 7
तृषार्तः संप्रविष्टः स तस्मिन्नेव जलाशये । ग्राहेण तत्क्षणाद्धृत्वा भक्षितो नृपसत्तम
ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ ସେହି ଜଳାଶୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାହ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଭକ୍ଷଣ କଲା, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 8
तस्यार्थे नरका रौद्रा निर्मिताश्च यमेन च । यमदूतैस्ततः क्षिप्तः स नीत्वा पापकृत्तमः
ତାହାର ନିମିତ୍ତେ ଯମ ଭୟଙ୍କର ନରକମାନ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ପରେ ଯମଦୂତମାନେ ତାକୁ ତଳକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ମହାପାପୀକୁ ଟାଣି ନରକକୁ ନେଇଗଲେ।
Verse 9
तस्य स्पर्शेन ते सर्वे नरकस्था सुखं गताः । ते दूता धर्मराजाय वृत्तांतं नरको द्भवम् । आचख्युर्विस्मयाविष्टा नरकस्थानां सुखोद्भवम्
ତାହାର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ନରକରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ସୁଖ ପାଇଲେ। ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ଦୂତମାନେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ—ନରକବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସୁଖ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
Verse 10
तदा वैवस्वतः प्राह भूमावस्त्यर्बुदाचलः । तत्र मेऽतिप्रियं तीर्थं यत्र तप्तं मया तपः
ତେବେ ବୈବସ୍ୱତ ଯମ କହିଲେ—ପୃଥିବୀରେ ଅର୍ବୁଦାଚଳ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେଠାରେ ମୋର ଅତିପ୍ରିୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିଜେ ତପ କରିଥିଲି।
Verse 11
तत्रासौ मृत्युमापन्नो भात्यदस्त्विह कारणम् । तैरुक्तं सत्यमेतद्धि मृतोऽसावर्बुदाचले । ग्राहेण स धृतस्तत्र मृत्युं प्राप्तो नृपाधमः
‘ସେଠାରେ ହିଁ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲା—ଏହିଏ ଏଠାର କାରଣ ବୋଲି ଲାଗୁଛି।’ ସେମାନେ କହିଲେ—‘ଏହା ସତ୍ୟ; ସେ ଅର୍ବୁଦାଚଳରେ ମରିଛି। ସେଠାରେ ଘଡ଼ିଆଳ ଧରିଥିବାରୁ ସେଇ ଅଧମ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲା।’
Verse 12
यम उवाच । मुच्यतामाशु तेनायं नानेयाश्चापरे जनाः । ये मृता मम तीर्थे वै सर्वपातकनाशने
ଯମ କହିଲେ—‘ସେହି (ତୀର୍ଥ-ପ୍ରଭାବ) ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର; ଏବଂ ମୋର ସର୍ବପାତକନାଶକ ତୀର୍ଥରେ ଯେମାନେ ମରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦଣ୍ଡ ପାଇଁ ଆଣିବେ ନାହିଁ।’
Verse 13
ततस्तैः किंकरैर्मुक्तो यमवाक्यान्नृपोत्तम । त्रिविष्टपं मुदा प्राप्तः सेव्यमानोऽप्सरोगणैः
ତେବେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସେହି କିଙ୍କରମାନେ ତାକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଲା।
Verse 14
यस्तु भक्तिसमायुक्तः स्नानं तत्र समाचरेत् । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्
ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଆଚରେ, ସେ ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 15
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां यत्र सिद्धिं गतो यमः
ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
Verse 16
तस्मिन्नेव नरः सम्यक्छ्राद्धकृत्यं समाचरेत् । आकल्पं पितरस्तस्य स्वर्गे तिष्ठंति पार्थिव
ସେହି ସ୍ଥାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃତ୍ୟ ଆଚରିବା ଉଚିତ; ହେ ପାର୍ଥିବ, ତାଙ୍କର ପିତୃଗଣ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହନ୍ତି।
Verse 18
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खंडे तृतीयेऽर्बुदखण्डे यमतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टादशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ଅର୍ବୁଦଖଣ୍ଡରେ ‘ଯମତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 58
अटनात्स परिश्रांतः क्षुत्पिपासासमाकुलः । तेन तत्र ह्रदः प्राप्तः स्वच्छोदकप्रपूरितः
ଭ୍ରମଣରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲା। ତାପରେ ସେଠାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହ୍ରଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।