Adhyaya 15
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 15

Adhyaya 15

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହନ୍ତି—ଦେବମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପରାଜିତ ହେବା ଦେଖି ଭୃଗୁବଂଶୀ ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କର ପୁନଃବଳଲାଭ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଉପାସନାରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଗୁହାସଦୃଶ ଦ୍ୱାର ମିଳିଲେ ଘୋର ତପ କଲେ; ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଧୂପ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଲେପନ ଆଦିରେ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମହାଦେବ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଭକ୍ତି ପ୍ରଶଂସା କରି ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲେ। ଶୁକ୍ର ମୃତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଇପାରିବା ‘ସଞ୍ଜୀବନୀ’ ବିଦ୍ୟା ମାଗିଲେ; ଶିବ ତାହା ଦେଇ ପୁଣି ଆଉ ଏକ ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲେ। ତେବେ ଶୁକ୍ର ବିଧାନ ସ୍ଥାପନ କଲେ—କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଲ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଯେ କେହି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପୂଜା କରିବ, ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମୃତ୍ୟୁଭୟରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହେବ ଏବଂ ଇହ-ପରଲୋକରେ ଇଷ୍ଟଫଳ ପାଇବ। ଶିବ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ ଶୁକ୍ର ସେହି ବିଦ୍ୟାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲେ। ଶେଷରେ କୁହାଯାଏ—ସେହି ସ୍ଥାନ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଦ୍ଧ ପାପନାଶକ ମହାକୁଣ୍ଡ ଅଛି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନେ ପାପକ୍ଷୟ, ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ, ସାଧାରଣ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟକ—ଏହିପାଇଁ ସ୍ନାନରେ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततः शुक्रेश्वरं गच्छेच्छुक्रेण स्थापितं पुरा । यं दृष्ट्वा मानवः सद्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ପୂର୍ବେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 2

दृष्ट्वा दैत्यान्पुरा देवैर्निर्जितान्नृपसत्तम । चिन्तयामास मेधावी भार्गवस्तान्प्रति द्विजः

ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ମେଧାବୀ ଭାର୍ଗବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।

Verse 3

कथं दैत्याः सुराञ्जित्वा प्राप्स्यंति च महायशः । आराध्य शंकरं सिद्धिं गच्छामि मनसेप्सितम्

‘ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତି କିପରି ମହାଯଶ ପାଇବେ? ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ମୋ ମନ ଚାହୁଁଥିବା ସିଦ୍ଧି ମୁଁ ପାଇବି’—ଏଭଳି ସେ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 4

एवं स निश्चयं कृत्वा गतोऽर्बुदमथाचलम् । भूमे विवरमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଅର୍ବୁଦ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଭୂମିର ଏକ ବିବର ପାଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ତପ କଲେ।

Verse 5

शिवलिंगं प्रतिष्ठाप्य धूपगंधानुलेपनैः । अनिशं पूजयामास श्रद्धया परयान्वितः

ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଧୂପ, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସେ ନିରନ୍ତର ପୂଜା କଲେ।

Verse 6

ततो वर्षसहस्रांते तुतोष भगवाञ्छिवः । तस्य संदर्शनं दत्त्वा वाक्यमेतदुवाच ह

ତାପରେ ହଜାର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 7

श्रीमहादेव उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते विप्र भक्त्या तव द्विजोत्तम । वरं वरय भद्रं ते यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ— ହେ ବିପ୍ର, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର ମାଗ।

Verse 8

शुक्र उवाच । यदि तुष्टो महादेव विद्यां देहि महेश्वर । यया जीवंति संप्राप्ता मृत्युं संख्येपि जंतवः

ଶୁକ୍ର କହିଲେ— ହେ ମହାଦେବ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋତେ ସେହି ବିଦ୍ୟା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇପାରିବେ।

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । प्रदाय वै शिवस्तस्मै तां विद्यां नृपसत्तम । अब्रवीच्च पुनः शुक्रं वरमन्यं वृणीष्व मे

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତାହାକୁ ସେଇ ବିଦ୍ୟା ଦାନ କରି ଶିବ ପୁନର୍ବାର ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୋ ପାଖରୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର ବାଛ।’

Verse 10

शुक्र उवाच । एतत्कार्तिकमासस्य शुक्लाष्टम्यां तु यः स्पृशेत् । ततो लिंगं पूजयेच्च यः पुमाञ्छ्रद्धयान्वितः

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—କାର୍ତ୍ତିକମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ଯେ ପୁରୁଷ (ଏହି ତୀର୍ଥ/ଜଳକୁ) ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରେ—

Verse 11

अल्पमृत्युभयं तस्य मा भूत्तव प्रसादतः । इष्टान्कामानवाप्नोतु इहलोके परत्र च

ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ତାହାର ଅକାଳମୃତ୍ୟୁଭୟ ନ ହେଉ; ଏବଂ ସେ ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ନିଜ ଇଷ୍ଟ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ।

Verse 12

पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति स प्रोच्य तत्रैवांतरधीयत । शुक्रोपि दानवान्संख्ये हतान्देवैरनेकशः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—‘ଏବମସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ସେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାନାପ୍ରକାରେ ହତ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 13

विद्यायाश्च प्रभावेन जीवयामास तान्मुनिः । तस्याग्रेऽस्मिन्महाकुण्डं निर्मलं पापनाशनम्

ସେଇ ବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃଜୀବିତ କଲେ। ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏଠାରେ ଏହି ମହାକୁଣ୍ଡ ଅଛି—ନିର୍ମଳ ଓ ପାପନାଶକ।

Verse 14

तत्र स्नातो नरः सम्यक्पातकैश्च प्रमुच्यते । तत्र श्राद्धेन राजेंद्र तुष्टा यांति पितामहाः

ଯେ ନର ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃଗଣ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସନ୍ତୋଷରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 15

तर्पिताः सलिलेनैव किं पुनः पिंडदानतः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत्

ଯଦି କେବଳ ଜଳ-ତର୍ପଣରେ ପିତୃଗଣ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ପିଣ୍ଡଦାନରେ କେତେ ଅଧିକ ତୃପ୍ତ ହେବେ! ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।