Adhyaya 14
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 14

Adhyaya 14

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରାଜଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ନାମକ ପରମ ଶିବଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହନ୍ତି; ଏହା ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏକ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବିଶ୍ୱାବସୁ ନାମକ ସିଦ୍ଧ କ୍ରୋଧ-ଅହଂକାର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ ସହ ଭକ୍ତିରେ ଦୀର୍ଘ ତପ କରେ; ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଶିବ ବର ଦେବାକୁ କହିଲେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଅନୁରୋଧ କରେ—ଯେ କେହି ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଶିବକୃପାରେ ଇଷ୍ଟଫଳ ପାଉନ୍ତୁ। ଶିବ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଅନ୍ତି; ପରେ ଅନେକେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରକୁ ଯାଇ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଲିଙ୍ଗପ୍ରଭାବରେ କାମ୍ୟସିଦ୍ଧି ସହଜ ହେବାରୁ ଯଜ୍ଞ-ଦାନାଦି ଧର୍ମକର୍ମ କମିଯାଏ, ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଆବରଣ କରି ସିଦ୍ଧି ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତଥାପି ସିଦ୍ଧେଶ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ଓ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ସୋମବାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପଡିଲେ, ସେଦିନ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ‘ସିଦ୍ଧ’ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶେଷରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଶ୍ରଦ୍ଧା-ପୂଜା ଓ ସଦ୍ଗତି ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପଦେଶ ସହ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟର ନିରନ୍ତର ପ୍ରଭାବ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ देवं सिद्धेश्वरं परम् । सिद्धिदं प्राणिनां सम्यक्सिद्धेन स्थापितं पुरा

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରମ ଦେବ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି; ପୁରାକାଳରେ ଜଣେ ସିଦ୍ଧ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

Verse 2

तत्र विश्वावसुर्नाम सिद्धस्तेपे महातपः । बहुवर्षाणि संस्थाप्य शिवं भक्तिपरायणः

ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ନାମକ ଜଣେ ସିଦ୍ଧ ମହାତପ କରିଥିଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ବହୁବର୍ଷ ଧରି ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସାଧନା କଲେ।

Verse 3

जितक्रोधो जितमदो जितसर्वेंद्रियक्रियः । तावद्वर्षसहस्रांते भगवान्वृषभध्वजः । तुतोष नृपतेस्तस्य स्वयं दर्शनमाययौ

କ୍ରୋଧ ଓ ମଦକୁ ଜୟ କରି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକ୍ରିୟାକୁ ନିୟମିତ କରିଥିବା ସେ ରାଜର୍ଷିଙ୍କର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 4

अब्रवीत्तं महादेवो वरदोस्मीति पार्थिव

ମହାଦେବ ସେ ପାର୍ଥିବଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ବରଦାତା।”

Verse 5

श्रीभगवानुवाच । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्त्तते । दास्यामि ते प्रसन्नोऽहं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— “ବର ମାଗ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୋ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ସେ ଯଦିଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ତଥାପି ତୋତେ ଦେବି।”

Verse 6

विश्वावसुरुवाच । एतल्लिंगं सुरश्रेष्ठ ध्यात्वा मनसि निश्चयम् । सर्वान्कामानवाप्नोतु प्रसादात्तव शंकर

ବିଶ୍ୱାବସୁ କହିଲେ— “ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଶଙ୍କର! ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ତୋର ପ୍ରସାଦରୁ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।”

Verse 7

पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति स प्रोच्य तत्रैवांतरधीयत । सिद्धेश्वरं ततो गत्वा सिद्धिं याति सहस्रशः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— “ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ପରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରକୁ ଯାଇ ସାଧକ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରକାର ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 8

प्रभावात्तस्य लिंगस्य कामानिष्टानवाप्नुयुः । ततो धर्मक्रियाः सर्वा गता नाशं धरातले

ସେହି ଲିଙ୍ଗର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବରେ ଲୋକେ ନିଜ ଇଷ୍ଟ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକ୍ରିୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ନାଶକୁ ଗଲା।

Verse 9

न कश्चिद्यजते यज्ञैर्न दानानि प्रयच्छति । सिद्धेश्वरप्रसादेन सिद्धिं यांति नरा भुवि

କେହି ଯଜ୍ଞ କରେନାହିଁ, କେହି ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ; ତଥାପି ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପୃଥିବୀରେ ନରମାନେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 10

उच्छिन्नेषु च यज्ञेषु दानेषु नृपसत्तम । इन्द्राद्यास्त्रिदशाः सर्वे परं दुःखमुपागताः

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଉଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲା, ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପରମ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 11

ज्ञात्वा यज्ञविघातं च तद्विघाताय वासवः । वज्रेणाच्छादयामास यथा सिद्धिर्न जायते

ଯଜ୍ଞରେ ବିଘ୍ନ ହେଉଛି ବୋଲି ଜାଣି, ତାହାକୁ ଆହୁରି ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ, ଯେପରି ସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେବ ନାହିଁ।

Verse 12

तथापि संनिधौ तस्य सिद्धेशस्य नृपोत्तम । कर्मणो जायते सिद्धिः पातकस्य परिक्षयः

ତଥାପି, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ସେହି ସିଦ୍ଧେଶଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ କର୍ମସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଏବଂ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ହେଉଛି।

Verse 13

यस्तु माघचतुर्द्दश्यां सोमवारे नृपोत्तम । शुक्लायां वाथ कृष्णायां स्पृष्ट्वा सिद्धो भवेन्नरः

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମାଘମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ସୋମବାର—ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ହେଉ କି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ—ଯେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ/ବସ୍ତୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ନର ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 14

अद्यापि जायते सिद्धिः सत्यमेतन्मयोदितम् । तस्मात्सिद्धेश्वरं गत्वा नत्वा यास्यति सद्गतिम्

ଆଜି ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଏହା ମୋର କଥା ସତ୍ୟ। ତେଣୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯାଇ, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ସଦ୍ଗତି ପାଇବ।