Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

नातः परं त्वया स्थेयं मर्त्यलोके कथंचन । विरुद्धं सर्वदेवानां यतः कर्म त्वदुद्भवम्

Transliteration

nātaḥ paraṃ tvayā stheyaṃ martyaloke kathaṃcana | viruddhaṃ sarvadevānāṃ yataḥ karma tvadudbhavam

Translation

ଏହା ପରେ ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ତୁମଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ କର୍ମ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ବିରୋଧୀ।

Word by Word

• न: not
• न: Avyaya (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपात (negation particle)

• अतः: from here; hence
• अतः: Avyaya (Adverb/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/हेतुवाचक-अव्यय (from here/thereafter/therefore)

• परम्: further; beyond
• परम्: Avyaya (Adverb/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयुक्तम्; क्रियाविशेषणम् (further/afterwards)

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; कर्तृ-करणभावे (by you)

• स्थेयम्: should be stayed; should remain
• स्थेयम्: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + यत् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेय-भावः (ought to be stayed/should remain)

• मर्त्यलोके: in the mortal world
• मर्त्यलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य + लोक (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मर्त्यानां लोकः)

• कथंचन: in any way
• कथंचन: Avyaya (Adverb/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: कथंचन (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक-अव्यय (in any way/at all)

• विरुद्धम्: opposed; contrary
• विरुद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विरुद्ध (प्रातिपदिक; √रुध् क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्म/भाववाचि (opposed/contrary)

• सर्वदेवानाम्: of all the gods
• सर्वदेवानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सर्व + देव (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वे देवाः)

• यतः: because
• यतः: Avyaya (Causal/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेतुवाचक (because/since)

• कर्म: the act
• कर्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विषय/कर्मवाचि (deed/act)

• त्वत्: from you
• त्वत्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; अपादान (from you)

• उद्भवम्: arisen; originating
• उद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + भू (धातु) + अप्/अ (कृत्)
• Form: कृत-प्रत्ययान्त विशेषणम्, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्म-विशेषणम् (arisen/originating)

Speaker

Tripurāntaka (Śiva), inferred from context in the same adhyāya

Visual Art Cues

Scene: A stern divine admonition: the king is told he must not remain in the mortal world; the atmosphere is charged—gods’ displeasure implied, with darkened sky and a boundary line between realms.

Characters & Entities

• Śiva
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Actions that oppose divine order (deva-dharma) lead to withdrawal of worldly eligibility; one must realign with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to the Devīkuṇḍa-related narrative within the Tīrthamāhātmya of Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed in this verse; it is a divine injunction regarding departure from the mortal realm.