Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 76

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । क्षांत एष मया पुत्र तव सर्वः पराभवः । परितुष्टेन ते कर्म दृष्ट्वा चैवातिमानुषम्

Transliteration

śrībhagavānuvāca | kṣāṃta eṣa mayā putra tava sarvaḥ parābhavaḥ | parituṣṭena te karma dṛṣṭvā caivātimānuṣam

Translation

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ତୋର ଏହି ସମସ୍ତ ପରାଭବକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରିଛି; ତୋର ଅତିମାନୁଷ କର୍ମ ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି।

Word by Word

• श्री-भगवान्: the Blessed Lord
• श्री-भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + भगवान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (honorific epithet)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• क्षान्तः: forgiven
• क्षान्तः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √क्षम (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'क्षान्तः' = forgiven

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc. nom. sg.)

• मया: by me
• मया: Karana (Agent/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन (instr. sg.)

• पुत्र: O son
• पुत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (voc. sg.)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (gen. sg.)

• सर्वः: entire
• सर्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (masc. nom. sg.)

• पराभवः: defeat, humiliation
• पराभवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पराभव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc. nom. sg.)

• परितुष्टेन: being pleased
• परितुष्टेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: परि-√तुष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'परितुष्टेन' = being pleased (masc. instr. sg.)

• ते: of you/your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (gen. sg.)

• कर्म: deed, action
• कर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (neut. acc. sg.)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (indeed/just)

• अतिमानुषम्: superhuman
• अतिमानुषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग) + मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः 'मानुषात् अति' (neut. acc. sg.)

Speaker

Śiva (Śrī Bhagavān/Maheśvara, per immediate narrative context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The deity speaks with a raised hand in reassurance (abhaya or varada-like gesture), addressing the king as ‘son’; the king remains kneeling, relieved; the queen watches with softened expression; the fierce emblems remain but the mood turns gentle.

Characters & Entities

• Śrī Bhagavān (Śiva)
• King (addressed as putra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine compassion responds to sincere repentance and righteous conduct; Śiva is easily pleased by dharma-filled action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha’s greatness is shown through Śiva’s direct speech and grace in Adhyāya 95, marking the locale as a place of quick divine response.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the emphasis is on divine approval of dharmic karma and sincere submission.