Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

तथाहं चैत्रमासस्य चतुर्दश्यां नगात्मज । कृष्णायां स्वयमागत्य शृंगे मुख्यतमे तव

Transliteration

tathāhaṃ caitramāsasya caturdaśyāṃ nagātmaja | kṛṣṇāyāṃ svayamāgatya śṛṃge mukhyatame tava

Translation

ହେ ନଗାତ୍ମଜ! ଚୈତ୍ରମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଆସି ତୁମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି।

Word by Word

• तथा: likewise, thus
• तथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in that manner/likewise)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• चैत्रमासस्य: of the month of Caitra
• चैत्रमासस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चैत्र + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चैत्रस्य मासः)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• नगात्मज: O son of the mountain
• नगात्मज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नग + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नगस्य आत्मजः)

• कृष्णायाम्: in the dark fortnight
• कृष्णायाम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पक्षविशेषे (कृष्णपक्षे)

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वयम्-शब्दः (indeclinable: emphatic/reflexive adverb)

• आगत्य: having come
• आगत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + गम् (धातु) + ल्यप्
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (Gerund/Absolutive)

• शृङ्गे: on the peak
• शृङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• मुख्यतमे: on the most principal (peak)
• मुख्यतमे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुख्यतम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तमप्-प्रत्यय (superlative)

• तव: of you, your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Indra (Sahasrākṣa) (contextual; inferred from following verse)

Characters & Entities

• Caitra
• Kṛṣṇa-pakṣa
• Caturdaśī
• Hāṭakeśvara (implied by next verse)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Auspicious time (tithi and month) intensifies the merit of visiting a tīrtha and worshipping at its sacred summit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The “most excellent peak” within the Nāgarakhaṇḍa tīrtha-setting, connected to the worship of Hāṭakeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

The timing is prescribed: Caitra month, dark fortnight, fourteenth lunar day (caturdaśī) for arriving and worshipping at the peak.