Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

तामुवाच ततो ब्रह्मा वर्षांते तुष्टिमागतः । वरं प्रार्थय तुष्टोऽहं तव केशववल्लभे

Transliteration

tāmuvāca tato brahmā varṣāṃte tuṣṭimāgataḥ | varaṃ prārthaya tuṣṭo'haṃ tava keśavavallabhe

Translation

ବର୍ଷାନ୍ତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ କହିଲେ— “ହେ କେଶବବଲ୍ଲଭେ! ବର ମାଗ; ମୁଁ ତୋପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।”

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ततः: then/thereupon
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• वर्षान्ते: at the end of the year
• वर्षान्ते: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वर्षस्य अन्तः)

• तुष्टिम्: satisfaction/pleasure
• तुष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• आगतः: having attained
• आगतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-√गम् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः—‘having attained’

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• प्रार्थय: ask/request
• प्रार्थय: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√अर्थ् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• तव: of you/your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• केशववल्लभे: O beloved of Keśava
• केशववल्लभे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: केशव + वल्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (केशवस्य वल्लभा)

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At the completion of a year, Brahmā appears, four-faced and radiant on a lotus, addressing Lakṣmī with compassionate authority, inviting her to ask a boon.

Characters & Entities

• Brahmā
• Keśava (Viṣṇu)
• Lakṣmī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady devotion and austerity culminate in divine grace, where the deity invites the devotee to ask for a boon.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context; the specific tīrtha is part of the chapter’s local sacred geography rather than named in this single line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly here; it establishes the boon-granting moment after a completed period of observance.