Adhyaya 85

Verse 1

ऋषय ऊचुः । माधव्याः पद्मया दत्तो यः शापस्तस्य यत्फलम् । परिणामोद्भवं सर्वं श्रुतमस्माभिरद्य तत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ପଦ୍ମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ମାଧବୀଙ୍କୁ ଯେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ତାହାର ଫଳ ଓ ସମଗ୍ର ପରିଣାମ-ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆଜି ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିଲୁ।

Verse 2

तेन यत्कमला शप्ता ब्राह्मणेन महात्मना । सा कथं गज वक्त्राऽथ पुनर्जाता शुभानना

ସେଇ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ କମଳା କିପରି ଗଜମୁଖୀ ହେଲା, ଏବଂ ପରେ କିପରି ଶୁଭମୁଖୀ ହୋଇ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲା?

Verse 3

सूत उवाच । शापेन तस्य विप्रस्य तत्क्षणादेव सा द्विजाः । गजवक्त्रा समुत्पन्ना महाविस्मयकारिणी

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗଜମୁଖୀ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଏହା ମହାବିସ୍ମୟକର ଘଟଣା ଥିଲା।

Verse 4

सा प्रोक्ता हरिणा तिष्ठ किञ्चित्कालांतरे शुभे । अनेनैव तु रूपेण यावत्स्याद्द्वापरक्षयः

ତାପରେ ହରି ତାକୁ କହିଲେ—‘ଶୁଭ କାଳର କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ରୂପରେ ରୁହ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ଅନ୍ତ ନ ଆସେ।’

Verse 5

ततोऽहं मेदिनीपृष्ठे ह्यवतीर्य समुद्रजे । तपः शक्त्या करिष्यामि भूयस्त्वां तु शुभाननाम्

‘ତାପରେ, ହେ ସମୁଦ୍ରଜେ! ମୁଁ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଅବତରି ତପଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ପୁନର୍ବାର ଶୁଭମୁଖୀ କରିଦେବି।’

Verse 6

अवज्ञायाथ सा तस्य तद्वाक्यं शार्ङ्गधन्विनः । शुभास्यत्वकृते तेपे तपस्तीव्रं सुहर्षिता

କିନ୍ତୁ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟକୁ ଅବଜ୍ଞା କରି, ସେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଶୁଭମୁଖ ପାଇବାକୁ ତୀବ୍ର ତପ କଲା।

Verse 7

एतत्क्षेत्रं समासाद्य त्रिकालं स्नानमाचरत् । ब्रह्माणं तोषयामास दिवारात्रिमतंद्रिता

ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ତ୍ରିକାଳ ସ୍ନାନ ଆଚରଣ କଲା। ଦିନରାତି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭକ୍ତିନିୟମେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା॥

Verse 8

तामुवाच ततो ब्रह्मा वर्षांते तुष्टिमागतः । वरं प्रार्थय तुष्टोऽहं तव केशववल्लभे

ବର୍ଷାନ୍ତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ କହିଲେ— “ହେ କେଶବବଲ୍ଲଭେ! ବର ମାଗ; ମୁଁ ତୋପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।”

Verse 9

लक्ष्मीरुवाच । गजास्याहं कृता देव शापं दत्त्वा सुदारुणम् । ब्राह्मणेन सुक्रुद्धेन कस्मिश्चित्कारणांतरे

ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ— “ହେ ଦେବ! କିଛି କାରଣାନ୍ତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ; ତେଣୁ ମୁଁ ଗଜମୁଖୀ ହୋଇଗଲି।”

Verse 10

तस्मात्तद्रूपिणीं भूयो मां कुरुष्व पितामह । यदि मे तुष्टिमापन्नो नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम्

“ଏହେତୁ ହେ ପିତାମହ! ମୋତେ ପୁନଃ ସେହି ପୂର୍ବରୂପରେ କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ମାଗୁନାହିଁ।”

Verse 11

ब्रह्मोवाच । भविष्यति शुभं वक्त्रं मत्प्रसादादसंशयम् । तव भद्रे विशेषेण तस्मात्त्वं स्वगृहं व्रज

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୋର ମୁଖ ପୁନଃ ଶୁଭ ହେବ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ବିଶେଷତଃ। ତେଣୁ ତୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯା।”

Verse 12

महत्त्वं ते मया दत्तमद्यप्रभृति शोभने । महालक्ष्मीति ते नाम तस्मादत्र भविष्यति

ହେ ଶୋଭନେ! ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଲି; ତେଣୁ ଏଠାରେ ତୁମ ନାମ ‘ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ’ ହେବ।

Verse 13

गजवक्त्रां नरो यस्त्वां पूजयिष्यति भक्तितः । स गजाधिपतिर्भूपो भविष्यति च भूतले

ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଗଜମୁଖୀ ରୂପେ ପୂଜିବ, ସେ ଭୂତଳରେ ଗଜାଧିପତି ରାଜା ହେବ।

Verse 14

द्वितीयादिवसे यस्त्वां महालक्ष्मीरिति ब्रुवन् । श्रीसूक्तेन सुभक्त्याऽथ देवि संपूजयिष्यति

ହେ ଦେବି! ଯେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନଠାରୁ ‘ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ’ ବୋଲି କହି, ଶ୍ରୀସୂକ୍ତରେ ସୁଭକ୍ତିସହ ତୁମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିବ।

Verse 15

सप्तजन्मांतराण्येव न भविष्यति सोऽधनः । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो विरराम ततः परम्

ସାତ ଜନ୍ମାନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଧନହୀନ ହେବ ନାହିଁ। ଏମିତି କହି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପରେ ମୌନ ହେଲେ।

Verse 16

साऽपि हृष्टा गता देवी यत्र तिष्ठति केशवः

ସେ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଯେଉଁଠାରେ କେଶବ ବସନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।