Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा गरुडस्तूर्णं धृतपाशुपतव्रतः । संस्थाप्य देवमीशानं ततस्तं तोषमानयत्

Transliteration

tacchrutvā garuḍastūrṇaṃ dhṛtapāśupatavrataḥ | saṃsthāpya devamīśānaṃ tatastaṃ toṣamānayat

Translation

ଏହା ଶୁଣି ଗରୁଡ ତୁରନ୍ତ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଧାରଣ କଲେ। ବିଧିପୂର୍ବକ ଈଶାନ ଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସଂସ୍ଥାପନ କରି, ପରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Word by Word

• तत्: that (statement)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; कर्मरूपे (object of hearing)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः; पूर्वक्रिया (having heard)

• गरुडः: Garuḍa
• गरुडः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गरुड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• धृत-पाशुपत-व्रतः: one who had undertaken the Pāśupata vow
• धृत-पाशुपत-व्रतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; धृ धातोः क्त) + पाशुपत (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) एकवचनम्; विशेषणम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (पाशुपतं व्रतं धृतम् यस्य सः)

• संस्थाप्य: having installed
• संस्थाप्य: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभावः; पूर्वक्रिया (having installed/established)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्

• ईशानम्: Īśāna (Śiva)
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; देवम् इति विशेषणवत्/अप्पोजिशन

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक-क्रियाविशेषणम् (then/thereafter)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्

• तोषम्: satisfaction; pleasure
• तोषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; कर्म (what is brought/produced)

• आनयत्: brought; caused
• आनयत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-नी (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past); प्रथमपुरुषः (3rd person); एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration in Nāgarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Garuḍa, moved by the promise, swiftly adopts the Pāśupata vow and installs Īśāna (Śiva) in a shrine/linga, then begins acts to please Him.

Characters & Entities

• Garuḍa
• Īśāna
• Śiva
• Pāśupata-vrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Swift, disciplined commitment to a vow and proper installation/worship of Śiva leads to divine satisfaction (toṣa) and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse sits within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya framework, emphasizing the sanctity of the local Śiva-liṅga and its worship at the tīrtha described in this adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertaking the Pāśupata vow and performing the formal स्थापना (installation) of Īśāna/Śiva for worship.