Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

अन्योन्यं मैथुनं चक्रुः कामबाणप्रपीडिताः । कुष्ठिनं व्याधितं वापि स्थविरं व्यंगमेव च । अप्येताः पुरुषाभावे मन्यंते पंचसायकम्

Transliteration

anyonyaṃ maithunaṃ cakruḥ kāmabāṇaprapīḍitāḥ | kuṣṭhinaṃ vyādhitaṃ vāpi sthaviraṃ vyaṃgameva ca | apyetāḥ puruṣābhāve manyaṃte paṃcasāyakam

Translation

କାମଦେବଙ୍କ ବାଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ମୈଥୁନ କରନ୍ତି; କିମ୍ବା କୁଷ୍ଠୀ, ରୋଗୀ, ବୃଦ୍ଧ, ଏପରିକି ଅଙ୍ଗବିକଳଙ୍ଗ ସହିତ ମଧ୍ୟ। ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପଞ୍ଚସାୟକ କାମକୁ ଦୁର୍ନିବାର ମନେ କରନ୍ତି।

Word by Word

• अन्योन्यम्: mutually; with each other
• अन्योन्यम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्य- अन्य (प्रातिपदिक; परस्परार्थ)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (reciprocal adverb: mutually)

• मैथुनम्: sexual union
• मैथुनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मैथुन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• चक्रुः: they did
• चक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• कामबाणप्रपीडिताः: tormented by the arrows of desire
• कामबाणप्रपीडिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम-बाण-प्र-पीडित (प्रातिपदिक: काम + बाण + प्रपीडित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'पीडित' with उपसर्ग प्र-; 'कामस्य बाणैः प्रपीडिताः'

• कुष्ठिनम्: a leper; leprous (man)
• कुष्ठिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कुष्ठिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• व्याधितम्: a sick/afflicted (man)
• व्याधितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: व्याधित (प्रातिपदिक; व्याध्/व्याधि-सम्बद्ध)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) 'afflicted/sick'

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (disjunctive: or)

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)

• स्थविरम्: an old (man)
• स्थविरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्थविर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• व्यङ्गम्: a crippled/deformed (man)
• व्यङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: व्यङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (emphatic: indeed/just)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)

• एताः: these (women)
• एताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पुरुषाभावे: in the absence of men
• पुरुषाभावे: Adhikarana (Condition/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरुष-अभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; 'पुरुषस्य अभावः'

• मन्यन्ते: they consider/think
• मन्यन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• पञ्चसायकम्: Kāma (the five-arrowed god of love)
• पञ्चसायकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च-सायक (प्रातिपदिक: पञ्च + सायक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कामदेव-पर्याय (five-arrowed one)

Speaker

Garuḍa

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Puruṣottama (Viṣṇu as addressee)

Visual Art Cues

Scene: Garuḍa describes kāma’s arrows forcing people into degrading unions; the imagery is meant to repel and warn, not titillate—best rendered symbolically (Kāma with five arrows, minds ensnared).

Characters & Entities

• Garuḍa
• Kāma (Paṃcasāyaka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Uncontrolled desire degrades discernment; hence restraint and purity are upheld as higher dharma.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

No site is named; the verse is a moral-psychological argument within the chapter’s larger sacred narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it functions as a cautionary illustration against kāma.