Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 80›Shloka 29
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

क्व देवः पुंडरीकाक्षः सांप्रतं वर्तते मुने । विष्णुस्थानानि सर्वाणि वीक्षितानि समंततः । आवाभ्यां संप्रहृष्टाभ्यां न संदृष्टः स केशवः

Transliteration

kva devaḥ puṃḍarīkākṣaḥ sāṃprataṃ vartate mune | viṣṇusthānāni sarvāṇi vīkṣitāni samaṃtataḥ | āvābhyāṃ saṃprahṛṣṭābhyāṃ na saṃdṛṣṭaḥ sa keśavaḥ

Translation

ହେ ମୁନେ! ବର୍ତ୍ତମାନ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଦେବ କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ? ଆମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ସମନ୍ତତଃ ଦେଖିଲୁ; ତଥାପି ହର୍ଷରେ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ।

Word by Word
क्वwhere?
क्व:
Praśna (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक देशवाचक (interrogative adverb: where?)
देवःthe Lord, god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
पुण्डरीकाक्षःlotus-eyed (Viṣṇu)
पुण्डरीकाक्षः:
Viśeṣaṇa (Epithet of subject/विशेषण)
TypeNoun
Rootपुण्डरीक + अक्ष (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘पुण्डरीक इव अक्षिणी यस्य’ (he whose eyes are like lotuses)
साम्प्रतम्now, at present
साम्प्रतम्:
Kāla-adhikaraṇa (Temporal modifier/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसाम्प्रतम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (at present/now)
वर्ततेis, exists, stays
वर्तते:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) / वर्त् (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्); प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथम), एकवचन; आत्मनेपदम्
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
विष्णुस्थानानिthe abodes of Viṣṇu
विष्णुस्थानानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविष्णु + स्थान (प्रातिपदिक); समासः
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; ‘विष्णोः स्थानानि’ (places of Viṣṇu)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘विष्णुस्थानानि’)
वीक्षितानिhave been seen
वीक्षितानि:
Kriyā (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ईक्ष् (धातु) → वीक्षित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगः (have been seen/visited)
समन्ततःon all sides, everywhere
समन्ततः:
Deśa-adhikaraṇa (Spatial modifier/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय; परितोभावे (adverb: on all sides/everywhere)
आवाभ्याम्by us two
आवाभ्याम्:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; तृतीया, द्विवचन; ‘आवाम्’ (we two)
संप्रहृष्टाभ्याम्(though) delighted
संप्रहृष्टाभ्याम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + प्र + हृष् (धातु) → संप्रहृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, द्विवचन; विशेषणम् (qualifying ‘आवाभ्याम्’)
नnot
न:
Nishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
संदृष्टःwas seen, was found
संदृष्टः:
Kriyā (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + दृश् (धातु) → संदृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (was seen/found)
सhe
स:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
केशवःKeśava (Viṣṇu)
केशवः:
Samānādhikaraṇa (Apposition)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘स’ इति सर्वनामस्य समानाधिकरणम् (apposition)
Speaker

Vipra (the brāhmaṇa seeker), addressing Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viṣṇu-sthānas (collective)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Two seekers, hands folded, faces strained with longing, ask Nārada where Puṇḍarīkākṣa dwells now; behind them, faint silhouettes of many shrines suggest their extensive travels, yet the deity remains unseen.

Characters & Entities
N
Nārada
V
Viṣṇu
P
Puṇḍarīkākṣa
K
Keśava
V
Viṣṇu-sthāna (holy places)

FAQs

Even extensive pilgrimage must mature into right direction and grace; yearning for darśana seeks guidance from the wise.

All ‘Viṣṇu-sthānas’ are referenced collectively; the immediate answer points to a particular kṣetra in the next verse.

No explicit ritual; the devotional practice emphasized is darśana-seeking and inquiry to a sage.

←Previous Verse
Next Verse→