Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

ततो वर्षसहस्रांते तस्यास्तुष्टो महेश्वरः । उवाच वरदोऽस्मीति वृणुष्व यदभीप्सितम्

Transliteration

tato varṣasahasrāṃte tasyāstuṣṭo maheśvaraḥ | uvāca varado'smīti vṛṇuṣva yadabhīpsitam

Translation

ତାପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷେ ମହେଶ୍ୱର ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; ତୁମ ଅଭୀଷ୍ଟ ଯାହା, ତାହା ବରଣ କର।”

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (then/thereupon)

• वर्षसहस्रान्ते: at the end of a thousand years
• वर्षसहस्रान्ते: Adhikarana (Time-location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (Locative); एकवचन; कालाधिकरण (at the end of a thousand years)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (pleased)

• महेश्वरः: Maheshvara (Shiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मह + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• वरदः: boon-giver
• वरदः: Karta (Appositional to subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वर + द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (giver of boons)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present); उत्तमपुरुष (1st); एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (thus/quotative)

• वृणुष्व: choose
• वृणुष्व: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष (2nd); एकवचन; आत्मनेपद

• यत्: whatever
• यत्: Karma (Object of ‘वृणुष्व’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; सम्बन्धसूचक (that which)

• अभीप्सितम्: desired
• अभीप्सितम्: Visheshana (Adjectival to ‘यत्’/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि + ईप्सित (प्रातिपदिक; √आप्/ईप्स् भाव)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (desired)

Speaker

Sūta (narrating Śiva’s words)

Visual Art Cues

Scene: After a millennium of austerity, Maheśvara appears before the devotee, radiant and compassionate, speaking the boon-granting words.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere, long-term austerity culminates in divine grace; the Lord responds as Varada (boon-giver) to steadfast devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of a tīrtha-māhātmya chapter but does not specify the site in this line; it emphasizes the sanctity of tapas within sacred narratives.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the verse highlights sustained tapas leading to a boon.