Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

अर्घ्यं दत्त्वा यथान्यायं पूजां कृत्वाथ भक्तितः । प्रोचुश्च प्रणता भूत्वा स्वागतं ते प्रजापते

Transliteration

arghyaṃ dattvā yathānyāyaṃ pūjāṃ kṛtvātha bhaktitaḥ | procuśca praṇatā bhūtvā svāgataṃ te prajāpate

Translation

ବିଧିଅନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଏବଂ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି, ସେମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ।”

Word by Word

• अर्घ्यम्: arghya (honor-offering)
• अर्घ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund); पूर्वक्रिया (having given)

• यथा-न्यायम्: according to proper rule
• यथा-न्यायम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणम् (according to rule/properly)

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund); पूर्वक्रिया (having done)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनन्तरार्थक (then)

• भक्तितः: out of devotion
• भक्तितः: Hetu/Kriya-visheshaṇa (Cause/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb); हेतौ/प्रकारे (out of devotion/devoutly)

• प्रोचुः: said/spoke
• प्रोचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (and)

• प्रणताः: bowed down
• प्रणताः: Karta-visheshaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु) (प्रणत)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used adjectivally); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (bowed down)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund); पूर्वक्रिया (having become)

• स्वागतम्: welcome
• स्वागतम्: Karma (Utterance content/वाक्यवस्तु)
• Type: Noun
• Root: स्वागत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; आशीर्वचन/सम्बोधनार्थे (welcome)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (to you)

• प्रजापते: O Prajāpati
• प्रजापते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Narrator (reporting the sages’ words/actions)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sages complete the arghya offering and then perform a brief pūjā; they bow low to Dakṣa, hands joined, speaking ‘svāgatam’; ritual items—flowers, water pot, incense—are arranged neatly.

Characters & Entities

• Dakṣa (Prajāpati)
• Sages (Vālakhilyas implied)
• Arghya
• Pūjā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional courtesy—proper ritual welcome and respectful speech—embodies dharma and prevents conflict from hardening.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse highlights āśrama etiquette within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; it does not name a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arghya-dāna (offering arghya) and pūjā performed according to rule (yathā-nyāya) are mentioned.