Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

ब्राह्मण उवाच । या मया सहसा दृष्टा स्वयमेव हुताशन । परकांतेन तां नाद्य शुद्धामपि गृहं नये

Transliteration

brāhmaṇa uvāca | yā mayā sahasā dṛṣṭā svayameva hutāśana | parakāṃtena tāṃ nādya śuddhāmapi gṛhaṃ naye

Translation

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ହେ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି), ଯାହାକୁ ମୁଁ ହଠାତ୍ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ପରକାନ୍ତ ସହ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ଗୃହକୁ ନେବି ନାହିଁ।

Word by Word

• ब्राह्मणः: the Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• या: she who
• या: Karta (Subject of relative clause/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• सहसा: suddenly
• सहसा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (suddenly/impulsively)

• दृष्टा: seen
• दृष्टा: Kriyā (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘seen’ (या इत्यस्य विधेय)

• स्वयम्: by oneself
• स्वयम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वतन्त्रकर्तृवाचक अव्यय (oneself)

• एव: indeed
• एव: Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (indeed/just)

• हुताशन: O Fire (Agni)
• हुताशन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हुत + अशन् (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; बहुव्रीहि (हुतं अश्नाति इति = ‘fire’); अग्निवाचक

• परकान्तेन: by another’s husband
• परकान्तेन: Karaṇa/Hetu (Instrument/Cause/करण-हेतु)
• Type: Noun
• Root: पर + कान्त (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (परस्य कान्तः = another’s husband)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• अद्य: today
• अद्य: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (काल-अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (today/now)

• शुद्धाम्: pure
• शुद्धाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (ताम् इति विशेष्य)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अपवाद/समुच्चयार्थक अव्यय (even)

• गृहम्: home
• गृहम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नये: I take/lead
• नये: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Brāhmaṇa (husband)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudraśīrṣa (kuṇḍa)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Hutāśana/Vaiśvānara (Agni)

Visual Art Cues

Scene: The brāhmaṇa speaks in refusal to Agni: despite purification, he cannot accept her due to having seen her with another man; Agni’s flame presence contrasts with the brāhmaṇa’s rigid posture.

Characters & Entities

• Hutāśana (Agni/Vaiśvānara)
• Dvija/Brāhmaṇa
• Parakānta (paramour)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification by tīrtha may cleanse spiritual impurity, yet human trust and household dharma may still require personal discernment and ethical boundaries.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context remains the Rudraśīrṣa shrine and kuṇḍa whose power is under discussion.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a moral response in a dialogue, not a ritual instruction.