Adhyaya 76

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति भास्करत्रितयं शुभम् । यैस्तुष्टैस्त्रिषु लोकेषु मानवो मुक्तिमाप्नुयात्

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଶୁଭ ତ୍ରୟ ବିଦ୍ୟମାନ। ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୋକ୍ଷ ଲଭେ।

Verse 2

मुण्डीरं प्रथमं तत्र कालप्रियं तथापरम् । मूलस्थानं तृतीयं च सर्वव्याधिविनाशनम्

ସେଠାରେ ପ୍ରଥମ ମୁଣ୍ଡୀର, ଦ୍ୱିତୀୟ ତଥା କାଳପ୍ରିୟ; ତୃତୀୟ ମୂଳସ୍ଥାନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧିକୁ ବିନାଶ କରେ।

Verse 3

तत्र संक्रमते सूर्यो मुंडीरे रजनीक्षये । कालप्रिये च मध्याह्ने मूलस्थाने क्षपागमे

ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଣ୍ଡୀରେ ରାତ୍ରିର ଶେଷେ, କାଳପ୍ରିୟେ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ, ଏବଂ ମୂଳସ୍ଥାନେ ରାତ୍ରି ଆଗମନେ ବିଶେଷ ସଂକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 4

तस्मिन्काले नरो भक्त्या पश्येदप्येकमेवच । कृतक्षणो नरो मोक्षं सत्यं याति न संशयः

ସେହି ସମୟରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଯଦି କେହି ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରେ, ତେବେ ତାହାର ସେଇ କ୍ଷଣ ସାର୍ଥକ ହୁଏ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । मुंडीरः पूर्वदिग्भागे धरित्र्याः श्रूयते किल । मध्ये कालप्रियो देवो मूलस्थानं तदन्तरे

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଧରିତ୍ରୀର ପୂର୍ବ ଦିଗଭାଗରେ ମୁଣ୍ଡୀର ନାମକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ମଧ୍ୟଭାଗରେ କାଳପ୍ରିୟ ଦେବ ବିରାଜିତ; ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂଳସ୍ଥାନ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 6

तत्कथं ते त्रयस्तत्र संजाताः सूत भास्कराः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वं नो ब्रूहि विस्तरात्

ତେବେ ହେ ସୂତ! ସେଠାରେ ସେଇ ତିନି ଭାସ୍କର କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।

Verse 7

सूत उवाच । अस्ति सागरपर्यंते विटंकपुरमुत्तमम् । समुद्रवीचिसंसक्तप्रोच्चप्राकारमण्डनम्

ସୂତ କହିଲେ—ସାଗରତଟରେ ‘ବିଟଙ୍କପୁର’ ନାମକ ଏକ ଉତ୍ତମ ନଗର ଅଛି; ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶିତ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାକାରରେ ଶୋଭିତ।

Verse 8

तत्राभूद्ब्राह्मणः कश्चित्कुष्ठव्याधिसमन्वितः । पूर्वकर्मविपाकेन यौवनेसमुपस्थिते

ସେଠାରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମବିପାକରୁ ସେଇ ବ୍ୟାଧି ତାଙ୍କ ଯୌବନରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଥିଲା।

Verse 9

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी कुलीना शीलमंडना । तथाभूतमपि प्रायः सा पश्यति यथा स्मरम्

ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସାଧ୍ୱୀ ଥିଲେ—କୁଳୀନା ଓ ସୁଶୀଳତାରେ ଭୂଷିତା। ସେ ଏପରି ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାୟଃ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟତମ ପରି ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 10

औषधानि विचित्राणि महार्घ्याण्यपि चाददे । तदर्थमुपलेपांश्च पथ्यानि विविधानि च

ସେ ନାନାପ୍ରକାର ବିଚିତ୍ର ଔଷଧ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଧ୍ୟ, ସଂଗ୍ରହ କଲା। ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଔଷଧିୟ ଲେପ ଓ ବହୁ ପ୍ରକାର ପଥ୍ୟ-ନିୟମ ମଧ୍ୟ ଆଣିଲା।

Verse 11

तथा भिषग्वरान्नित्यमानिनाय च सादरम् । तदर्थे न गुणस्तस्य तथापि स्याच्छरीरजः

ସେହିପରି ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସାଦରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କୁ ଆଣୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ପ୍ରୟାସରୁ କୌଣସି ଲାଭ ହେଲା ନାହିଁ; ଶରୀରଜ ବ୍ୟାଧି ତଥାପି ରହିଗଲା।

Verse 12

यथायथा स गृह्णाति भेषजानि द्विजोत्तमाः । कुष्ठेन सर्वगात्रेषु व्याप्यते च तथातथा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସେ ଯେତେ ଯେତେଥର ଔଷଧ ଗ୍ରହଣ କଲା, ସେତେ ସେତେ କୁଷ୍ଠ ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପିଗଲା।

Verse 13

अथैवं वर्तमानस्य तस्य विप्रवरस्य च । गृहेऽतिथिः समायातः कश्चित्पांथः श्रमान्वितः

ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ, ପଥଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଜଣେ ପାନ୍ଥ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଲା।

Verse 14

अथ विप्रं गृहं प्राप्तं दृष्ट्वा तस्य सती प्रिया । अज्ञातमपिसद्भक्त्या सूपचारैरतोषयत्

ଘରକୁ ଆସିଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ସତୀ ପ୍ରିୟା—ଅପରିଚିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସଦ୍ଭକ୍ତି ଓ ଯଥୋଚିତ ଉପଚାରରେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା।

Verse 15

अथ तं स्नातमाचांतं कृताहारं द्विजोत्तमम् । विश्रान्तं शयने विप्रः प्रोवाच स गृहाधिपः

ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସ୍ନାନ କରି ଆଚମନ କଲେ, ଭୋଜନ গ্ৰହଣ କରି ଶୟ୍ୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ତେବେ ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 16

तेजोऽन्वितं यथा भानुं रूपौदार्यगुणान्वितम् । यौवने वर्तमानं च मूर्तं काममिवापरम्

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ରୂପ-ଔଦାର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; ଯୌବନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେନେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ କାମଦେବ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 17

कुष्ठ्युवाच । कुत आगम्यते विप्र क्व यास्यसि वदाऽधुना । एवं लावण्ययुक्तोऽपि किमेकाकी यथार्तिभाक्

କୁଷ୍ଠୀ କହିଲା—ହେ ବିପ୍ର, ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? ଏବେ କେଉଁଠାକୁ ଯିବ? ଏତେ ଲାବଣ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଏକା, ଯେନେ ଦୁଃଖଭାରାକ୍ରାନ୍ତ?

Verse 18

पथिक उवाच । अस्ति कान्तीपुरीनाम पुरंदरपुरी यथा । सुस्थितैः सेविता नित्यं जनैर्धर्मव्रतान्वितैः

ପଥିକ କହିଲା—‘କାନ୍ତୀପୁରୀ’ ନାମରେ ଏକ ନଗରୀ ଅଛି, ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୁରୀ ପରି; ସେଠାରେ ଧର୍ମ-ବ୍ରତଯୁକ୍ତ ସୁସ୍ଥିତ ଲୋକେ ନିତ୍ୟ ବସି ସେବା କରନ୍ତି।

Verse 19

तस्यामहं कृतावासो गृहस्थाश्रममावहन् । ग्रस्तः कुष्ठेन रौद्रेण यथा त्वं द्विजसत्तम

ମୁଁ ସେଠାରେ ବସି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ପାଳନ କରୁଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଭୟଙ୍କର କୁଷ୍ଠ ମୋତେ ଗ୍ରସିଲା—ତୁମକୁ ଯେପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ।

Verse 20

ततः श्रुतं मया तावत्पुराणे स्कान्दसंज्ञिते । भास्करत्रितयं भूमौ सर्वव्याधिविनाशनम्

ତାପରେ ସ୍କାନ୍ଦ ନାମକ ପୁରାଣରେ ମୁଁ ଶୁଣିଲି—ପୃଥିବୀରେ ‘ଭାସ୍କରତ୍ରିତୟ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧିକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 21

ततो निर्वेदमापन्नो भेषजैः क्लेशितश्चिरम् । क्षारैश्चाम्लैः कषायैश्च कटुकैरथ तिक्तकैः

ତାପରେ ସେ ଔଷଧରେ ଦୀର୍ଘକାଳ କ୍ଲେଶିତ—କ୍ଷାର, ଅମ୍ଲ, କଷାୟ, କଟୁ ଓ ତିକ୍ତ ଚିକିତ୍ସାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ—ଗଭୀର ନିର୍ବେଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 22

ततो विनिश्चयं चित्ते कृत्वा गृह्य धनं महत् । मुण्डीरस्वामिनं गत्वा स्थितस्तस्यैव सन्निधौ

ତାପରେ ସେ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ବହୁ ଧନ ନେଇ ମୁଣ୍ଡୀରସ୍ୱାମିନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ହିଁ ରହିଲା।

Verse 23

ततः प्रातः समुत्थाय नित्यं पश्यामि तं विभुम् । पूजयामि स्वशक्त्या च प्रणमामि ततः परम्

ତାପରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ; ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ପରେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 24

सूर्यवारे विशेषेण निराहारो यतेन्द्रियः । करोमि जागरं रात्रौ गीतवादित्रनिःस्वनैः

ବିଶେଷକରି ରବିବାର ଦିନ ମୁଁ ନିରାହାର ରହି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି, ଗୀତ-ଭଜନ ଓ ବାଦ୍ୟର ନିନାଦ ସହିତ ରାତି ଜାଗରଣ କରେ।

Verse 25

ततः संवत्सरस्यांते तं प्रणम्य दिनाधिपम् । कालप्रियं ततः पश्चाच्छ्रद्धया परया युतः

ତାପରେ ବର୍ଷାନ୍ତେ ସେ ଦିନାଧିପତି ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରେ କାଳପ୍ରିୟ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲା।

Verse 26

तेनैव विधिना विप्र तस्यापि दिवसेशितुः । पूजां करोमि मध्याह्ने श्रद्धा पूतेन चेतसा

ହେ ବିପ୍ର, ସେହି ଏକେଇ ବିଧିରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଦିନେଶ୍ୱର ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରେ।

Verse 27

ततोऽपि वत्सरस्यांते तं प्रणम्याथ शक्तितः । मूलस्थानं गतो देवमपरस्यां दिशि स्थितम्

ତାପରେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷାନ୍ତେ, ଯଥାଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବଙ୍କ ମୂଳସ୍ଥାନକୁ ଗଲା।

Verse 28

तेनैव विधिना पूजा तस्यापि विहिता मया । संध्याकाले द्विजश्रेष्ठ यावत्संवत्सरं स्थितः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ଏକେଇ ବିଧିରେ ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କଲି, ଏବଂ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ସେଠାରେ ରହିଲି।

Verse 29

ततः संवत्सरस्यांते स्वप्ने मां भास्करोऽब्रवीत् । समेत्य प्रहसन्विप्रः संप्रहृष्टेन चेतसा

ତାପରେ ବର୍ଷାନ୍ତେ ଭାସ୍କର ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୋତେ କହିଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହସିହସି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହର୍ଷିତ ଚିତ୍ତରେ ନିକଟକୁ ଆସିଲା।

Verse 30

परितुष्टोऽस्मि ते विप्र कर्मणाऽनेन भक्तितः । ममाराधनजेनैव तस्मात्कुष्ठं प्रयातु ते

ହେ ବିପ୍ର! ଭକ୍ତିରେ କୃତ ଏହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ। ମୋର ଆରାଧନାଜନିତ ଶକ୍ତିରେ ତୁମ କୁଷ୍ଠ ଦୂର ହେଉ।

Verse 31

गच्छ शीघ्रं द्विजश्रेष्ठ श्रांतोऽसि निजमंदिरम् । पश्य बंधुजनं सर्वं सोत्कण्ठं तत्कृते स्थितम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶୀଘ୍ର ଯାଅ; ତୁମେ କ୍ଳାନ୍ତ—ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେର। ତୁମ ପାଇଁ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କୁ ଦେଖ।

Verse 32

त्वया हृतं पुरा रुक्मं ब्राह्मणस्य महात्मनः । तेन कर्मविपाकेन कुष्ठव्याधिरुपस्थितः

ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଏକ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହରଣ କରିଥିଲ। ସେହି କର୍ମବିପାକରୁ କୁଷ୍ଠବ୍ୟାଧି ତୁମ ଉପରେ ଆସିଲା।

Verse 33

स मया नाशितस्तुभ्यं प्रहृष्टेनाधुना द्विज । एतज्ज्ञात्वा न कर्तव्यं सुवर्णहरणं पुनः

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ହର୍ଷିତ ହୋଇ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ସେ (ରୋଗ) ନାଶ କରିଦେଲି। ଏହା ଜାଣି ପୁଣି ସୁବର୍ଣ୍ଣହରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 34

दृश्यन्ते ये नरा लोके कुष्ठव्याधिसमाकुलाः । सुवर्णहरणं सर्वैस्तैः कृतं पापकर्मभिः

ଲୋକରେ ଯେ ନରମାନେ କୁଷ୍ଠବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତ ପାପକର୍ମୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣହରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 35

तस्माद्देयं यथाशक्त्या न स्तेयं कनकं बुधैः । इच्छद्भिः परमं सौख्यं स्वशरीरस्य शाश्वतम्

ଏହେତୁ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସୁନା ଚୋରି କରିବେ ନାହିଁ। ଯେମାନେ ନିଜ ଦେହର ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 36

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्ततश्चादर्शनं गतः । अहं च विस्मयाविष्टः प्रोत्थितः शयनाद्द्रुतम्

ଏପରି କହି ସହସ୍ରାଂଶୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ତାପରେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଶୟନରୁ ଉଠିପଡ଼ିଲି।

Verse 37

यावत्पश्यामि देहं स्वं कुष्ठव्याधिपरिच्युतम् । द्वादशार्कप्रभं दिव्यं यथा त्वं पश्यसे द्विज

ତେବେ ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ କୁଷ୍ଠରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ଦେଖିଲି—ଦିବ୍ୟ, ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ ଯେପରି ଦେଖୁଛ ସେପରି।

Verse 38

तस्मात्त्वमपि विप्रेंद्र भक्त्या तद्भास्करत्रयम् । अनेन विधिना पश्य येन कुष्ठं प्रशाम्यति

ଏହେତୁ ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ସେହି ଭାସ୍କରତ୍ରୟଙ୍କୁ ଏହି ଏକେ ବିଧିରେ ଦର୍ଶନ କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା କୁଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 39

किमौषधैः किमाहांरैः कटुकैरपि योजितैः । सर्वव्याधिप्रणाशेशे स्थितेऽस्मिन्भास्करत्रये

ଔଷଧର କି ଆବଶ୍ୟକ, କଟୁ ମିଶ୍ରିତ ଆହାର-ପ୍ରୟୋଗର କି ଦରକାର, ଯେତେବେଳେ ସର୍ବ ବ୍ୟାଧି-ନାଶରେ ସମର୍ଥ ଏହି ଭାସ୍କରତ୍ରୟ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ?

Verse 40

स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं तां पुरीं प्रति । गृहेऽद्य तव विश्रांतो यथा विप्र निजे गृहे

ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏବେ ମୁଁ ସେହି ନଗରୀ ପ୍ରତି ଯାଉଛି। ହେ ବିପ୍ର, ଆଜି ତୁମ ଘରେ ମୁଁ ନିଜ ଘରେ ପରି ବିଶ୍ରାମ କରିଛି।

Verse 41

एवमुक्तः स पांथेन तेन विप्रः स कुष्ठभाक् । वीक्षांचक्रे ततो वक्त्रं स्वपत्न्या दुःखसंयुतः

ସେହି ପାଂଥ ଏପରି କହିଲା ପରେ, କୁଷ୍ଠପୀଡିତ ସେ ବିପ୍ର ଦୁଃଖଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ପତ୍ନୀର ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 42

साऽब्रवीद्युक्तमुक्तं ते पांथेनानेन वल्लभ । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ यत्र तद्भास्करत्रयम्

ସେ କହିଲା—ପ୍ରିୟ, ଏହି ପାଂଥ ଯାହା କହିଛି ତାହା ଯଥାର୍ଥ। ତେଣୁ ଯେଉଁଠାରେ ଭାସ୍କରତ୍ରୟ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।

Verse 43

अहं त्वया समं तत्र शुश्रूषानिरता सती । गमिष्यामि न संदेहस्तस्माद्गच्छ द्रुतं विभो

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ସେଠାକୁ ଯିବି—ସେବାରେ ନିରତା ସତୀ ହୋଇ। କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ହେ ମହାନ, ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।

Verse 44

एवमुक्तस्तया सोऽथ वित्तमादाय भूरिशः । प्रस्थितः कांतया सार्धं मुण्डीरस्वामिनं प्रति

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ବହୁ ଧନ ନେଇ, ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହିତ ମୁଣ୍ଡୀରସ୍ୱାମିଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 45

प्रतिज्ञया गमिष्यामि द्रष्टुं तद्देवतात्रयम् । मुंडीरं कालनाथं च मूल स्थानं च भास्करम्

ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ମୁଁ ସେହି ତିନି ଦେବତା—ମୁଣ୍ଡୀର, କାଳନାଥ ଏବଂ ମୂଳସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଯିବି।

Verse 46

ततः कृच्छ्रेण महता कुष्ठव्याधिसमाकुलः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संप्राप्तः स द्विजोत्तमाः

ତା’ପରେ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ସହକାରେ ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 47

तद्दृष्ट्वा सुमहत्क्षेत्रं तापसौघनिषेवितम् । निर्विण्णः कुष्ठरोगेण पथि श्रांतोऽब्रवीत्प्रियाम्

ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ସେହି ବିଶାଳ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦେଖି, କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ହତାଶ ଏବଂ ବାଟରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ନିଜର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 48

अहं निर्वेदमापन्नो रोगेणाथ बुभुक्षया । मुण्डीरस्वामिनं यावन्न शक्रोमि प्रसर्पितुम्

ମୁଁ ରୋଗ ଏବଂ ଭୋକ ଯୋଗୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହତାଶ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ମୁଣ୍ଡୀରସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଘୁଷୁରି ଘୁଷୁରି ଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 49

तस्मादत्रैव देहं स्वं विहास्यामि न संशयः । त्वं गच्छ स्वगृहं कांते सार्थमासाद्य शोभनम्

ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ହିଁ ମୋର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ପ୍ରିୟେ! ତୁମେ କୌଣସି ଭଲ ଯାତ୍ରୀଦଳ ସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।

Verse 50

पत्न्युवाच । अभुक्ते त्वयि नो भुक्तं कदाचित्कांत वै मया । एकांतेऽपि महाभाग न सुप्तं जाग्रति त्वयि

ପତ୍ନୀ କହିଲା—ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଭୋଜନ ନ କରିଲେ ମୁଁ କେବେ ଭୋଜନ କରିନାହିଁ। ହେ ମହାଭାଗ, ଏକାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଗ୍ରତ ଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ଶୋଇନାହିଁ।

Verse 51

तस्मादेतन्महाक्षेत्रं संप्राप्य त्वां व्यवस्थितम् । परलोकाय संत्यज्य कथं गच्छाम्यहं गृहम्

ଏହିପରି ଏହି ମହାକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ତୁମେ ପରଲୋକ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖି, ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ କିପରି ଘରକୁ ଯିବି?

Verse 52

दर्शयिष्ये मुखं तेषां त्वया हीना अहं कथम् । बांधवानां गुरूणां च अन्येषां सुदृदा मपि

ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ କିପରି ମୁହଁ ଦେଖାଇବି—ଆମ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ, ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୃଢ଼ ସନ୍ନିହିତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ?

Verse 53

तस्मात्त्वया समं नाथ प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । स्नेहपाशविनिर्बद्धा सत्येनात्मानमालभे

ଏହିପରି, ହେ ନାଥ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ହୁତାଶନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ସ୍ନେହପାଶରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ସତ୍ୟରେ ମୁଁ ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 54

यावतस्तव संजाता उपवासा महामते । तावंतश्च तथास्माकं कथं गच्छामि तद्गृहम्

ହେ ମହାମତେ, ତୁମ ପାଇଁ ଯେତେ ଉପବାସ ହୋଇଛି, ସେତେ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ତେବେ ମୁଁ ସେଇ ଘରକୁ କିପରି ଯିବି?

Verse 55

एवं तस्या विदित्वा स निश्चयं ब्राह्मणस्तदा । चितिं कृत्वा तु दाहार्थं तया सार्धे ततोऽविशत्

ତାହାର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜାଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେତେବେଳେ ଦାହାର୍ଥେ ଚିତା ରଚି, ପରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 56

भास्करं मनसि ध्यात्वा यावदग्निं समाददे । तावत्पश्यति चाग्रस्थं सुदीप्तं पुरुषत्रयम्

ମନରେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଯେତେବେଳେ ସେ ଅଗ୍ନି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ତିନି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 57

तद्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टः क एते पुरुषास्त्रयः । न कदाचिन्मया दृष्टा ईदृक्तेजःसमन्विताः

ତାହା ଦେଖି ସେ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏ ତିନି ପୁରୁଷ କିଏ? ଏପରି ତେଜ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।”

Verse 58

पुरुषा ऊचुः । मा त्वं मृत्युपथं गच्छ कृत्वा वैराग्यमाकुलः । व्यावृत्य स्वगृहं गच्छ स्व भार्यासहितो द्विज

ସେ ପୁରୁଷମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜ! ବୈରାଗ୍ୟର ବ୍ୟାକୁଳତାରେ ମୃତ୍ୟୁପଥକୁ ଯାଅନି। ଫେରି ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ।”

Verse 59

ब्राह्मण उवाच । प्रतिज्ञाय मया पूर्व गृहं मुक्तं निजं यतः । मुण्डीरस्वामिनं दृष्ट्वा तथाऽन्यं कालवल्लभम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ତେଣୁ ନିଜ ଘର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି; ମୁଣ୍ଡୀରସ୍ୱାମିନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ କାଳବଲ୍ଲଭଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି।”

Verse 60

मूलस्थानं च कर्तव्यं ततः सस्यप्रभक्षणम् । सोऽहं तानविलोक्याथ कथं गच्छामि मन्दिरम् । भक्षयामि तथा सस्यं तेन त्यक्ष्यामि जीवितम्

ମୋତେ ପ୍ରଥମେ ମୂଳାହାର ବ୍ରତ କରିବାକୁ ହେବ, ପରେ ଅନ୍ନଭୋଜନ। ଏବେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ମୋ ନିବାସକୁ କିପରି ଯିବି? ତଥାପି ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରି, ସେହିଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 61

पुरुषा ऊचुः । वयं ते भास्करा ब्रह्मंस्त्रयोऽत्रैव समागताः । त्वद्भक्त्याकृष्टमनसो ब्रूहि किं करवामहे

ପୁରୁଷମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭାସ୍କର! ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଆମେ ତିନି ଭାସ୍କର ଏଠିଏ ଏକତ୍ର ହୋଇଛୁ, ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ। କହ, ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ?

Verse 62

ब्राह्मण उवाच । यदि यूयं समायाताः स्वयमेव ममांतिकम् । त्रयोऽपि भास्करा नाशमेष कुष्ठः प्रगच्छतु

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଯଦି ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛ, ହେ ତିନି ଭାସ୍କରମାନେ, ତେବେ ଏହି କୁଷ୍ଠ ଏବେ ନଶି ଦୂରେ ଚାଲିଯାଉ।

Verse 63

तथाऽत्रैव सदा स्थेयं क्षेत्रे युष्माभिरेव हि । सांनिध्यं त्रिषु लोकेषु गन्तव्यं च यथा पुरा

ସେହିପରି ତୁମେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ଏଠିଏ ରହିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପୂର୍ବବତ୍ ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମ ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଗମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

भास्करा ऊचुः । एवं विप्र करिष्यामः स्थास्यामो ऽत्र सदा वयम् । त्वं चापि रोगनिर्मुक्तः सुखं प्राप्स्यस्यनुत्तमम्

ଭାସ୍କରମାନେ କହିଲେ—ଏମିତିହେଉ, ହେ ବିପ୍ର; ଆମେ ସେହିପରି କରିବୁ। ଆମେ ଏଠି ସଦା ବସିବୁ, ଏବଂ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅନୁତ୍ତମ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 65

प्रासादत्रितयं तस्मादस्मदर्थं निरूपय । येन त्रिकालमासाद्य गच्छामः संनिधिं द्विज

ଅତଏବ ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଆମ ନିମିତ୍ତେ ତିନୋଟି ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତ୍ରିକାଳେ ସେଠାକୁ ଆସି ଆମେ ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେବୁ।

Verse 66

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे गताश्चाद्दर्शनं ततः । सोऽपि पश्यति कायं स्वं यावद्रोगविवर्जितम्

ଏପରି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦର୍ଶନରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦେହକୁ ଦେଖିଲା—ଯାହା ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୋଗମୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 67

द्वादशार्क प्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम् । ततः प्रोवाच तां भार्यां विनयावनतां स्थिताम्

ତାହାର ଦେହ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ। ତାପରେ ସେ ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲା।

Verse 68

पश्य त्वं सुभ्रूर्मे गात्रं यादृग्रूपं पुनः स्थितम् । प्रसादाद्देवदेवस्य भास्करस्यांशुमालिनः

ହେ ସୁଭ୍ରୂ! ଦେଖ, ମୋ ଦେହ ଯେପରି ଥିଲା ସେପରି ପୁନଃ ସ୍ଥିତ ହୋଇଛି—ଦେବଦେବ, କିରଣମାଳାଧାରୀ ଭାସ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ।

Verse 69

सोऽहमत्र स्थितो नित्यं पूजयिष्यामि भास्करम् । न यास्यामि पुनः सद्म सत्यमेतन्मयोदितम्

ଅତଏବ ମୁଁ ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ରହି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି। ମୁଁ ପୁନଃ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯିବି ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ସତ୍ୟବାକ୍ୟ।

Verse 72

त्रयाणामपि तेषां तु साध्वर्चाः शास्त्रसूचिताः । स्थापयामास सूर्याणां हस्तार्के सूर्यवासरे

ସେ ତିନିଜଣଙ୍କର ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା ହେଲା; ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ରବିବାର ଦିନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 73

ततस्ताः पुष्पधूपाद्यैः समभ्यर्च्य चिरं द्विजः । त्रिसंध्यं क्रमशः प्राप्तो देहांते भास्करालयम्

ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘକାଳ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ଏବଂ କ୍ରମେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଦେହାନ୍ତେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 74

सूत उवाच । एवं ते तत्र संजातास्त्रयोऽपि द्विजसत्तमाः । भास्करा भक्तलोकस्य सर्वव्याधिविनाशकाः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଭଳି ଭାବେ ସେଠାରେ ସେ ତିନିଜଣ ଭାସ୍କର-ସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ଭକ୍ତଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବବ୍ୟାଧି-ବିନାଶକ ହେଲେ।

Verse 75

यस्तान्पश्यति काले स्वे यथोक्ते सूरर्यवासरे । स वांछितांल्लभेत्कामान्दुर्लभानपि मानवैः

ଯେ ଲୋକ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ, ନିଜ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମୟରେ, ରବିବାର ଦିନ ସେମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଏ।