
ସୂତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପୁଣ୍ୟଇତିହାସ କହନ୍ତି—ରୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ଅନୁତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ଦାନ କଲେ, ସେଠାରେ ‘ହାଟକେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା। ପରେ କଳିଯୁଗର ଦୋଷରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଷଣ୍ମୁଖ (ସ୍କନ୍ଦ/କାର୍ତ୍ତିକେୟ)ଙ୍କ ହସ୍ତେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଓ ପିତୃଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଗାଙ୍ଗେୟ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ) ସେଠାରେ ନିବାସ କଲେ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଏବଂ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ—ଏହି କାଳବିଧି କୁହାଯାଇଛି। ପରେ ମହାସେନଙ୍କ ଭବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ/ମନ୍ଦିର ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହା ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ କୌତୁହଳରେ ଆସି ପବିତ୍ର ନଗରୀକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଯଥାବିଧି ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ। ସେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ‘ଦେବଯଜନ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ସେଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା ଗୋଟିଏ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଅନ୍ୟତ୍ର ଶତ ଯଜ୍ଞର ସମାନ—ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଘୋଷିତ।
Verse 1
। सूत उवाच । पुरा कल्पे भगवता एतत्क्षेत्रमनुत्तमम् । रुद्रेण ब्रह्मणे दत्तं तुष्टेन द्विजसत्तमाः
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ।
Verse 2
यदा तु स्थापितं लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । देवैः प्रीतेन रुद्रेण प्रदत्तं ब्रह्मणे पुनः
ଯେତେବେଳେ ହାଟକେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ରୁଦ୍ର ତାହାକୁ ପୁନର୍ବାର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 3
एतत्क्षेत्रं तदा दत्तं शंभुना षण्मुखस्य ह । रक्षणार्थं हि विप्राणां कलिकालादिदोषतः
ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ—କଳିକାଳାଦି ଦୋଷରୁ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ।
Verse 4
ब्रह्मणा प्रार्थितेनेदं स्वयमादिममुत्तमम् । पित्रादिष्टस्तु गांगेयस्तत्र वासमथाकरोत्
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଏହି ଆଦି ଓ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ପରେ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଗାଙ୍ଗେୟ ସେଠାରେ ନିବାସ କଲେ।
Verse 5
कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे यः कुर्यात्स्वामिदर्शनम् । सप्तजन्म भवेद्विप्रो धनाढ्यो वेदपारगः
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗ ସମୟରେ ଯେ ଏଠାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧନୀ ଓ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ।
Verse 6
महासेनस्य देवस्य प्रासादं सुमनोहरम् । उच्चैः स्थितं सर्वलोके पातुकाममिवांबरम्
ଦେବ ମହାସେନଙ୍କ ସୁମନୋହର ପ୍ରାସାଦ-ମନ୍ଦିର ଉଚ୍ଚରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଯେନେ ଆକାଶ ପରି ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 7
तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे कौतुकादेत्य सत्वरम् । वीक्षांचक्रुस्ततो गत्वा दृष्ट्वा मेध्यतमं पुरम्
ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ କୌତୁହଳରେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଭିତରକୁ ଯାଇ ସେହି ସର୍ବାଧିକ ପବିତ୍ର ପୁଣ୍ୟନଗରକୁ ଦେଖି ସମ୍ୟକ୍ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।
Verse 8
प्रासादस्योत्तरे देशे प्राच्ये देशे तथा द्विजाः । यज्ञक्रियासमारंभांश्चकुर्विप्रैर्यथोदितान्
ପ୍ରାସାଦର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ବିଧାନାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାର ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 9
इष्ट्वा च विबुधाः सर्वे दत्त्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् । जग्मुस्त्रिविष्टपं हृष्टा लब्ध्वा तत्स्थानजं फलम्
ପୂଜା-ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ସେହି ସ୍ଥାନଜନ୍ୟ ଫଳ ଲାଭ କରି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 10
ततस्तु देवयजनंनाम तस्य बभूव ह । यदन्यत्र शतं कृत्वा क्रतूनां फलमाप्नुयात् । तदत्रैकेन लभते क्रतुना दक्षिणावता
ତେଣୁ ସେ ସ୍ଥାନ ‘ଦେବଯଜନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଅନ୍ୟତ୍ର ଶତ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଏଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ଏକମାତ୍ର ଯଜ୍ଞରେ ସେହି ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।