Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

शीर्णानि चलिते तस्मिन्पर्वते व्यथिता द्विजाः । प्रायशो निधनं प्राप्तास्तथाऽन्ये मूर्छयार्दिताः

Transliteration

śīrṇāni calite tasminparvate vyathitā dvijāḥ | prāyaśo nidhanaṃ prāptāstathā'nye mūrchayārditāḥ

Translation

ସେ ପର୍ବତ କମ୍ପିତ ହେବା ସମୟରେ ଗୃହାଦି ନିର୍ମାଣ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା; ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ। ଅନେକେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଆଉ କେତେକେ ମୂର୍ଛାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ।

Word by Word

• शीर्णानि: broken, shattered
• शीर्णानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शीर्ण (कृदन्त; √शॄ/शॄञ् (धातु) ‘to break/decay’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; भूतकृत् (क्त) ‘broken/decayed’

• चलिते: when (it) moved
• चलिते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चलित (कृदन्त; √चल् (धातु) ‘to move’)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; भूतकृत् (क्त) ‘having moved/when moved’

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पर्वते: on the mountain
• पर्वते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• व्यथिताः: distressed, afflicted
• व्यथिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्यथित (कृदन्त; √व्यथ् (धातु) ‘to be pained’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; भूतकृत् (क्त)

• द्विजाः: Brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• प्रायशः: mostly, generally
• प्रायशः: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रायशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• निधनम्: death, destruction
• निधनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• प्राप्ताः: reached, met with
• प्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्राप्त (कृदन्त; √प्राप् (धातु) ‘to obtain/reach’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; भूतकृत् (क्त) — ‘having reached/attained’ (finite sense)

• तथा: thus, likewise
• तथा: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• मूर्छया: by fainting, by swoon
• मूर्छया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मूर्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• अर्दिताः: afflicted, tormented
• अर्दिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अर्दित (कृदन्त; √अर्द् (धातु) ‘to afflict/press’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; भूतकृत् (क्त)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A mountain shudders; stone structures crack and collapse; brāhmaṇas and townsfolk scatter in fear; some lie fallen, others mourn amid dust clouds.

Characters & Entities

• Dvipja (dvijāḥ)
• Raktaśṛṅga / mountain (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly supports can collapse suddenly; Purāṇic māhātmya points beyond fear toward the divine power that restores steadiness to life and place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The calamity description remains within the Camatkārapura/Raktaśṛṅga sacred-region account in Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes consequences of the shaking mountain rather than prescribing rites.