Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

विरामं कुरु सृष्टेस्त्वं नैतदन्यः करिष्यति । न कृतं केनचिल्लोके तत्कर्म भवता कृतम्

Transliteration

virāmaṃ kuru sṛṣṭestvaṃ naitadanyaḥ kariṣyati | na kṛtaṃ kenacilloke tatkarma bhavatā kṛtam

Translation

ଏବେ ତୁମ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିରାମ ଦିଅ; ଏହା ଅନ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଜଗତରେ ଯାହା କେହି କରିନଥିଲେ, ସେହି କର୍ମ ତୁମେ କରିଛ।

Word by Word

• विरामम्: cessation/stop
• विरामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: virāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुरु: do/make
• कुरु: Kriya (Injunction/विधि)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• सृष्टेः: of (the) creation
• सृष्टेः: Sambandha (Of/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: sṛṣṭi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yusmad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: etad (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अन्यः: another (person)
• अन्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• करिष्यति: will do
• करिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriya (Predicate/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• केनचित्: by anyone
• केनचित्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kim (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थे 'चित्' (indefinite)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: loka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण

• कर्म: deed
• कर्म: Karta/Predicate-noun (विधेय)
• Type: Noun
• Root: karman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवता: by you (sir)
• भवता: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhavat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थ-प्रयोग (honorific pronoun)

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate)

Speaker

Brahmā (contextual continuation addressing Viśvāmitra)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Viśvāmitra

Visual Art Cues

Scene: A celestial authority (Brahmā implied by context) urges Viśvāmitra to cease further ‘creation’; the atmosphere shifts from confrontation to calm recognition of an unparalleled deed.

Characters & Entities

• Brahmā
• Viśvāmitra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True dharma honors spiritual achievement yet guides it toward equilibrium—praise and restraint can coexist.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it is an exhortation to cease further creation.