Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13
Devanagari script
स वै मार्गपरिश्रांतो गत्वा निद्रावशं भृशम् । न जजागार जातेऽपि प्रयाणे बहुशब्दिते
Transliteration
sa vai mārgapariśrāṃto gatvā nidrāvaśaṃ bhṛśam | na jajāgāra jāte'pi prayāṇe bahuśabdite
Translation
ସେ ମାର୍ଗଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଦ୍ରାବଶ ହୋଇପଡ଼ିଲା; ପ୍ରୟାଣ ଆରମ୍ଭରେ ବହୁତ ଶବ୍ଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜାଗିଲା ନାହିଁ।
Word by Word
सhe
स:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/खल्वर्थक-निपात (emphatic particle)
मार्गपरिश्रान्तःexhausted by the journey
मार्गपरिश्रान्तः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमार्ग + परि-√श्रम् (धातु) → परिश्रान्त (क्त/PPP)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) समासान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: 'मार्गे परिश्रान्तः'
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya-visheshaṇa (Gerund/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत्वा (क्त्वा)
Formअव्ययकृदन्त (क्त्वान्त); पूर्वकालिक क्रिया 'having gone'
निद्रावशम्into sleep’s control
निद्रावशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिद्रा + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुष
भृशम्excessively, deeply
भृशम्:
Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; अत्यर्थक क्रियाविशेषण (adverb)
नnot
न:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
जजागारawoke
जजागार:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootजागृ (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
जातेwhen (it) had happened
जाते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जात (क्त/PPP)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; 'when (it) had occurred'
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थक-निपात (even/also)
प्रयाणेat the departure
प्रयाणे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रयाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
बहुशब्दितेamid much noise
बहुशब्दिते:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु + शब्दित (√शब्द्/शब्दय् धातु → क्त/PPP)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष: 'बहुभिः शब्दैः शब्दिते'
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) — inferred for Nāgarakhaṇḍa tīrthamāhātmya narration
Visual Art Cues
Scene: A lone attendant collapsed in heavy sleep; in the distance the caravan is already moving away, dust and silhouettes fading; the foreground emphasizes abandonment.
Characters & Entities
S
Sleep (nidrā)J
Journey (mārga)D
Departure (prayāṇa)FAQs
Carelessness and fatigue can become instruments of fate; Purāṇic stories use such moments to unfold karmic and divine outcomes.
No specific tīrtha is named in this verse; it advances the storyline connected to Ānarteśvara’s māhātmya.
None.