Adhyaya 63

Verse 1

सूत उवाच । अथ सोमेश्वराख्यं च तत्र लिंगं सुशोभनम् । अस्ति ख्यातं त्रिलोकेऽत्र स्वयं सोमेन निर्मितम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ‘ସୋମେଶ୍ୱର’ ନାମର ଅତି ଶୋଭନ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ଏହା ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସ୍ୱୟଂ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଏହାକୁ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

Verse 2

सोमवारेण यस्तत्र वत्सरं यावदर्चयेत् । क्षणं कृत्वा स रोगेण दारुणेनापि मुच्यते

ଯେ କେହି ସେଠାରେ ସୋମବାର ଦିନ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆରାଧନା କରେ—କ୍ଷଣମାତ୍ର ବ୍ରତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ଭୟଙ୍କର ରୋଗରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 3

यक्ष्मणापि न संदेहः किं पुनः कुष्ठपूर्वकैः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रोगार्त्तस्तं प्रपूजयेत्

ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେବେ କୁଷ୍ଠ ଆଦି ରୋଗର କଥା କଣ। ତେଣୁ ରୋଗାର୍ତ୍ତ ଲୋକ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 4

तदाराध्य पुरा सोमः क्षयव्याधिसमन्वितः । बभूव नीरुग्देहोऽसौ यथा पांड्यो नराधिपः

ପୁରାତନ କାଳରେ କ୍ଷୟବ୍ୟାଧିରେ ପୀଡିତ ସୋମ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ। ସେ ନିରୋଗ ଦେହବାନ ହେଲେ—ଯେପରି (ପରେ) ପାଣ୍ଡ୍ୟ ନରାଧିପ ହେଲେ।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । ओषधीनामधीशस्य कथं सोमस्य सूतज । क्षयव्याधिः पुरा जाता उपशांतिं कथं गतः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର! ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ଅଧୀଶ୍ୱର ସୋମ ପୁରାକାଳେ କିପରି କ୍ଷୟରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେଲା?

Verse 6

एतन्नः सर्वमाचक्ष्व विस्तरेण महामते । तथा तस्य महीपस्य पांड्यस्यापि कथां शुभाम्

ହେ ମହାମତି! ଏ ସବୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ; ଏବଂ ସେହି ପାଣ୍ଡ୍ୟ ମହୀପତିଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ମଧ୍ୟ କହ।

Verse 7

सूत उवाच । दक्षस्य कन्यकाः पूर्वं सप्तविंशतिसंख्यया । उपयेमे निशानाथो देवाग्निगुरुसंनिधौ

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସତାଇଶି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେବମାନେ, ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ନିଶାନାଥ ସୋମ ବିବାହ କଲେ।

Verse 8

नक्षत्रसंज्ञिता लोके कीर्त्यंते या द्विजोत्तमैः । दैवज्ञैरश्विनीपूर्वा रूपौदार्यगुणान्विताः

ସେମାନେ ଲୋକେ ‘ନକ୍ଷତ୍ର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଅଶ୍ୱିନୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଓ ଦୈବଜ୍ଞମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ରୂପ, ଔଦାର୍ୟ ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।

Verse 9

अथ तासां समस्तानां मध्ये तस्य निशापतेः । रोहिणी वल्लभा जज्ञे प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଶାପତି ସୋମଙ୍କର ରୋହିଣୀ ହିଁ ପ୍ରିୟତମା ହେଲେ—ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 10

ततः समं परित्यज्य सर्वास्ता दक्षकन्यकाः । रोहिण्या सह संयुक्तः संबभूव दिवानिशम्

ତତଃ ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସେହି ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ତ୍ୟାଗ କରି, ରୋହିଣୀ ସହିତ ଦିନରାତି ନିରନ୍ତର ସଂଯୁକ୍ତ ରହିଲା।

Verse 11

ततस्ताः काम संतप्ता दौर्भाग्येन समन्विताः । प्रोचुर्दुःखान्विता दक्षं गत्वा बाष्पप्लुताननाः

ତାପରେ ସେହି କନ୍ୟାମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କାମନାରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଓ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁପ୍ଲୁତ ମୁଖରେ ଦୁଃଖ ସହିତ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ।

Verse 12

वयं यस्मै त्वया दत्ताः पत्न्यर्थं तात पापिने । ऋतुमात्रमपि प्रीत्या सोऽस्माकं न प्रयच्छति

‘ହେ ତାତ, ତୁମେ ଆମକୁ ସେହି ପାପୀକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଦେଇଛ; କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରୀତିସହ ଆମକୁ ଋତୁମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ, ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁନାହିଁ।’

Verse 14

सूत उवाच । तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षो दुःखसमन्वितः । सर्वास्ताः स्वयमादाय जगाम शशिसंनिधौ

ସୂତ କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜେ ସହ ନେଇ ଶଶି (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।

Verse 15

ततः प्रोवाच सोऽन्वक्षं तासां दक्षः प्रजापतिः । भर्त्सयन्परुषैर्वाक्यैर्निशानाथं मुहुर्मुहुः

ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି, ନିଶାନାଥ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କଠୋର ବାକ୍ୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ।

Verse 16

किमिदं युज्यते कर्तुं त्वया रात्रिपतेऽधम । कर्म मूढ सतां बाह्य धर्मशास्त्रविगर्हितम्

ହେ ରାତ୍ରିପତି, ଅଧମ! ତୁମେ ଏହା କରିବା କିପରି ଯୁକ୍ତ? ହେ ମୂଢ, ଏ କର୍ମ ସତ୍ଜନଙ୍କ ଆଚାରରୁ ବାହାର ଏବଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେ ନିନ୍ଦିତ।

Verse 17

ऋतुकालेऽपि संप्राप्ते सुता मम समुद्भवाः । यन्न संभाषसि प्रीत्या धर्मशास्त्रं न वेत्सि किम्

ଋତୁକାଳ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋଠାରୁ ଜନ୍ମିତ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ତୁମେ ପ୍ରୀତିରେ କଥା ହୁଅନାହ; ତୁମେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣ ନାହିଁ କି?

Verse 18

ऋतु स्नातां तु यो भार्यां संनिधौ नोपगच्छति । घोरायां भ्रूणहत्यायां युज्यते नात्र संशयः

ଋତୁକାଳରେ ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମୀପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ଘୋର ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 19

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सलज्जो रात्रिनायकः । प्रोवाचाधोमुखो दक्षं प्रकरिष्ये वचस्तव

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ରାତ୍ରିନାୟକ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ମୁହଁ ନମାଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୁଁ ପାଳନ କରିବି।’

Verse 20

ततो हृष्टमना दक्षः सुताः सर्वा हिमद्युते । निवेद्यामंत्र्य तं पश्चाज्जगाम निजमंदिरम्

ତାପରେ ହୃଷ୍ଟମନା ଦକ୍ଷ ହିମଦ୍ୟୁତିଧର (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ନିଜ ସମସ୍ତ କନ୍ୟା ନିବେଦନ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ବିଦାୟ ନେଇ ନିଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।

Verse 21

चन्द्रोऽपि पूर्ववत्सर्वास्ताः परित्यज्य दक्षजाः । रोहिण्या सह संसर्गं प्रचकारानुरागतः

ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଆସକ୍ତିବଶେ ରୋହିଣୀ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଜାରି ରଖିଲା।

Verse 22

अथ ता दुःखिता भूयो जग्मुर्यत्र पिता स्थितः । प्रोचुश्च बाष्पपूर्णाक्षास्तत्कालसदृशं वचः

ତାପରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖାକୁଳ ହୋଇ ପୁଣି ଯେଉଁଠାରେ ପିତା ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ସେଇ କ୍ଷଣଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ।

Verse 23

एतत्तात महद्दुःखमस्माकं वर्तते हृदि । यद्दौर्भाग्यं प्रसंजातं सर्वस्त्रीजनगर्हितम्

‘ହେ ପିତା, ଆମ ହୃଦୟରେ ଏହି ମହାଦୁଃଖ ରହିଛି—ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ଏମିତି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।’

Verse 24

यत्पुनस्त्वं कृतस्तेन कामुकेन दुरात्मना । व्यर्थश्रमोऽप्रमाणीव कृतेऽस्माकं गतः स्वयम्

‘ଏବଂ ସେଇ କାମୁକ ଦୁରାତ୍ମା ହେତୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏମିତି କରାଗଲା ଯେ ଯେନେ ଆପଣଙ୍କ ପରିଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ—ଯଦ୍ୟପି ଆପଣ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ।’

Verse 25

तद्दुःखं न वयं शक्ता हृदि धर्तुं कथंचन । रमते स हि रोहिण्या चंद्रमाः सहितोऽनिशम्

‘ସେଇ ଦୁଃଖକୁ ଆମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ହୃଦୟରେ ଧରିପାରୁନାହିଁ; କାରଣ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରୋହିଣୀ ସହିତ ମାତ୍ର ନିରନ୍ତର ରମଣ କରୁଛି।’

Verse 26

विशेषात्तव वाक्येन निषिद्धो रात्रिनायकः । अनुज्ञां देहि तस्मात्त्वमस्माकं तत्र सांप्रतम् । दौर्भाग्यदुःखसंतप्तास्त्यजामो येन जीवितम्

ବିଶେଷତଃ ଆପଣଙ୍କ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ରାତ୍ରିନାୟକ ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏବେ ଆମକୁ ସେଠାକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ଆମେ ସେହି ଉପାୟରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବୁ।

Verse 27

सूत उवाच । तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपसमन्वितः । शशाप शर्वरीनाथं गत्वा तत्संनिधौ ततः

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ସେହି ବଚନ ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷ, ପରେ ଶର୍ବରୀନାଥଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 28

यस्मात्पाप न मे वाक्यं त्वया धर्मसमन्वितम् । कृतं तस्मात्क्षयव्याधिस्त्वां ग्रसिष्यति दारुणः

ହେ ପାପୀ! ଧର୍ମସମନ୍ୱିତ ମୋ ବଚନକୁ ତୁମେ ପାଳନ କଲ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଦାରୁଣ କ୍ଷୟରୋଗ ତୁମକୁ ଗ୍ରସିବ।

Verse 29

एवमुक्त्वा ययौ दक्षश्चन्द्रोऽपि द्विजसत्तमाः । तत्क्षणाद्यक्ष्मणाश्लिष्टः क्षयं याति दिने दिने

ଏପରି କହି ଦକ୍ଷ ଚାଲିଗଲେ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ଷଣରୁ ଯକ୍ଷ୍ମାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୟ ପାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 30

ततोऽसौ कृशतां प्राप्तः संपरित्यज्य रोहिणीम् । अशक्तः सेवितुं कामं वभ्राम जगतीतले

ତାପରେ ସେ କୃଶ ହେଲେ; ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, କାମଭୋଗ ସେବନ କରିବାରେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀତଳରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ।

Verse 31

क्षयव्याधिप्रणाशाय पृच्छ मानश्चिकित्सकान् । औषधानि विचित्राणि प्रकुर्वाणो जितेन्द्रियः

କ୍ଷୟରୋଗ ନାଶ ପାଇଁ ସେ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲା; ଏବଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।

Verse 32

तथापि मुच्यते नैव यक्ष्मणा स निशापतिः । दक्षशापेन रौद्रेण क्षयं याति दिनेदिने

ତଥାପି ନିଶାପତି (ଚନ୍ଦ୍ର) ଯକ୍ଷ୍ମାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଦକ୍ଷଙ୍କ ରୌଦ୍ର ଶାପରେ ସେ ଦିନେଦିନେ କ୍ଷୟ ପାଉଛି।

Verse 33

ततो वैराग्यमापन्नस्तीर्थयात्रापरायणः । बभूव श्रद्धयायुक्तस्त्यक्त्वा भेषजमुत्तमम्

ତାପରେ ସେ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ପରାୟଣ ହେଲା; ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଭେଷଜକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲା।

Verse 34

अथासौ भ्रममाणस्तु तीर्थान्यायतनानि च । संप्राप्तो ब्राह्मणश्रेष्ठाः प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

ତାପରେ ସେ ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବାୟତନମାନେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ପ୍ରଭାସ ନାମକ ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 35

तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा प्रभासं वीक्ष्य रात्रिपः । यावत्संप्रस्थितोन्यत्र तावदग्रे व्यवस्थितम्

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇ ନିଶାପତି ପ୍ରଭାସକୁ ଦର୍ଶନ କଲା; ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବାବେଳେ ସେ ସାମ୍ନାରେ କାହାକୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲା।

Verse 36

अपश्यद्रोमकंनाम स मुनि संशितव्रतम् । तपोवीर्यसमोपेतं सर्वसत्त्वानुकम्पकम्

ସେ ରୋମକ ନାମକ ଜଣେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେ କଠୋର ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ତପୋବଳରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ଥିଲେ।

Verse 37

तं दृष्ट्वा स प्रणम्योच्चै स्ततः प्रोवाच सादरम् । क्षयव्याधियुतश्चन्द्रो निर्वेदाद्द्विजसत्तमाः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଣାମ କରି, କ୍ଷୟରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ହତାଶା ସହିତ ଆଦରପୂର୍ବକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ!

Verse 38

परिक्षीणोऽस्मि विप्रेंद्र क्षयव्याधिप्रभावतः । तस्मात्कुरु प्रतीकार महं त्वां शरणं गतः

'ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! କ୍ଷୟରୋଗର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି। ତେଣୁ ଏହାର ପ୍ରତିକାର କରନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହୋଇଛି।'

Verse 39

मया चिकित्सकाः पृष्टास्तैरुक्तं भेषजं कृतम् । अनेकधा महाभाग परिक्षीणो दिनेदिने

'ମୁଁ ବୈଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିବା ଔଷଧ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ସେବନ କରିଛି; ତଥାପି, ହେ ମହାଭାଗ! ମୁଁ ଦିନକୁ ଦିନ କ୍ଷୀଣ ହେବାରେ ଲାଗିଛି।'

Verse 40

यदि नैवोपदेशं मे कञ्चित्त्वं संप्रदास्यसि । व्याधिनाशाय तत्तेन त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम्

'ଯଦି ଆପଣ ଏହି ରୋଗର ବିନାଶ ପାଇଁ ମୋତେ କୌଣସି ଉପଦେଶ ନ ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ସେହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଆଜି ମୋର ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବି।'

Verse 41

रोमक उवाच । अन्यस्यापि निशानाथ न शापः कर्तुमन्यथा । शक्यते किं पुनस्तस्य दक्षस्यामिततेजसः

ରୋମକ କହିଲେ—ହେ ନିଶାନାଥ! ଅନ୍ୟର ଶାପ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ; ତେବେ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ କେତେ ଅଟଳ!

Verse 42

तस्मादत्रोपदेशं ते प्रयच्छामि सुसंमतम् । येन ते स्यादसंदिग्धं क्षयव्याधि परिक्षयः

ତେଣୁ ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁସମ୍ମତ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ କ୍ଷୟରୋଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହେବ।

Verse 43

नादेयं किंचिदस्तीह देवदेवस्य शूलिनः । संप्रहृष्टस्य तद्वाक्यात्तस्मादाराधयस्व तम्

ଏଠାରେ ଦେବଦେବ ଶୂଳିନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ‘ନ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ’ କିଛି ନାହିଁ; ସେହି ଆଶ୍ୱାସବାଣୀରୁ ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 44

अष्टषष्टिषु तीर्थेषु सत्यं वासः सदा क्षितौ । तेषु संस्थाप्य तल्लिंगं तस्य नाशाय रात्रिप

ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟକୁହିଲେ ପୃଥିବୀରେ ସଦା ତାଙ୍କର ବାସ ଅଛି; ହେ ରାତ୍ରିପ! ସେହି ତୀର୍ଥମାନେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କର, ସେ ବ୍ୟାଧିର ନାଶ ପାଇଁ।

Verse 45

आराधय ततो नित्यं श्रद्धापूतेन चेतसा । संप्राप्स्यसि न संदेहः क्षयव्याधि परिक्षयम्

ତାପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତ ନେଇ ନିତ୍ୟ ଆରାଧନା କର; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତୁମେ କ୍ଷୟରୋଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ପାଇବ।

Verse 46

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संप्रहृष्टो निशापतिः । तस्मिन्प्रभासके क्षेत्रे दिव्यलिंगानि शूलिनः । संस्थाप्य पूजयामास स्वनामांकानि भक्तितः

ସୂତ କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ନିଶାପତି ଚନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ, ନିଜ ନାମାଙ୍କିତ ଭାବେ, ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ଥାପନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ।

Verse 47

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य संदर्शनं गतः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति प्रार्थयस्व यथेप्सितम्

ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କର।”

Verse 48

चन्द्र उवाच । परं क्षीणोऽस्मि देवेश यक्ष्मणाहं पदांतिकम् । प्राप्तस्तस्मात्परित्राहि नान्यत्संप्रार्थयाम्यहम्

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହୋଇପଡ଼ିଛି; ଯକ୍ଷ୍ମା ମୋତେ ଅନ୍ତିମ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇଯାଇଛି। ତେଣୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁନାହିଁ।

Verse 49

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्वृषभध्वजः । दक्षमाहूय तत्रैव ततः प्रोवाच सादरम्

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ ସେଠାରେଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ତାପରେ ସାଦରରେ କହିଲେ।

Verse 50

एष चंद्रस्त्वया शप्तो जामाता न कृतं शुभम् । तस्मादनुग्रहं चास्य मम वाक्यात्समाचर

ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର—ତୁମ ଜାମାତା—ତୁମେ ଶାପ ଦେଇଛ; ସେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋ ବଚନାନୁସାରେ ତାହାପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କର।

Verse 51

दक्ष उवाच । मया धर्म्यमपि प्रोक्तो वाक्यमेष कुबुद्धिमान् । नाकरोन्मे पुरः प्रोच्य करिष्यामीत्य सत्यवाक्

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ମୁଁ ତାକୁ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବଚନ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ସେ କୁବୁଦ୍ଧି ତାହା କଲା ନାହିଁ। ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ‘କରିବି’ ବୋଲି କହି ମଧ୍ୟ ପରେ ନିଜ ବଚନ ଭଙ୍ଗ କରି ଅସତ୍ୟ ହେଲା।

Verse 52

तेन शप्तस्तु कोपेन सुतार्थे वृषभध्वज । हास्येनापि मया प्रोक्तं नान्यथा संप्रजायते

ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ! କନ୍ୟାର ହିତ ପାଇଁ ସେ କ୍ରୋଧରେ (ଚନ୍ଦ୍ରକୁ) ଶାପ ଦେଲା; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହାସ୍ୟରେ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ—ମୋ ବଚନ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ।

Verse 53

देवदेव उवाच । अद्यप्रभृति सर्वास्ताः सुता एष निशाकरः । समाः संवीक्षते नित्यं मम वाक्यादसंशयम्

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ଆଜିଠାରୁ ଏହି ନିଶାକର ସେ ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସଦା ସମାନଭାବେ ଦେଖିବ; ମୋ ବଚନରୁ, ନିଶ୍ଚୟ, ଏମିତି ହେବ।

Verse 54

तस्मात्पक्षं क्षयं यातु पक्षं वृद्धिं प्रगच्छतु । येन ते स्याद्वचः सत्यं मत्प्रसादसमन्वितम्

ଏହେତୁ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ କ୍ଷୟକୁ ଯାଉ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ—ଯେପରି ମୋ ପ୍ରସାଦସହିତ ତୁମ ବଚନ ସତ୍ୟ ହୋଇଉଠେ।

Verse 55

ततो दक्षस्तथेत्युक्त्वा जगाम निजमन्दिरम् । देवोऽपि शंकरो भूयः प्रोवाच शशलांछनम्

ତାପରେ ଦକ୍ଷ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ନିଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ। ଦେବ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଶଶଲାଞ୍ଛନ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 56

भूयोऽपि प्रार्थयाभीष्टं मत्तस्त्वं शशलांछन । येन सर्वं प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ହେ ଶଶଲାଞ୍ଛନ ଚନ୍ଦ୍ର! ପୁନର୍ବାର ମୋ ପାଖରୁ ତୁମ ଅଭୀଷ୍ଟ ପ୍ରାର୍ଥନା କର; ତାହାଦ୍ୱାରା ଅତିଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସବୁକିଛି ଦେଉଛି।

Verse 57

चन्द्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । तत्स्थापितेषु लिंगेषु मया सर्वेषु सर्वदा । संनिधानं त्वया कार्यं लोकानां हित काम्यया

ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗରେ ସର୍ବଦା, ଲୋକହିତକାମନାରେ, ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ସନ୍ନିଧି ପ୍ରକଟ ହେଉ।

Verse 58

देव उवाच । अष्टषष्टिषु लिंगेषु स्थापितेषु त्वया विभो । सोमवारेण सांनिध्यं करिष्ये वचनात्तव

ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ତୁମେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ଲିଙ୍ଗରେ, ତୁମ ବଚନାନୁସାରେ, ସୋମବାର ଦିନ ମୁଁ ବିଶେଷ ସନ୍ନିଧି କରିବି।

Verse 59

एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । चन्द्रोऽपि हर्षसंयुक्तः समं पश्यति तास्ततः

ଏପରି କହି ଦେବେଶ୍ୱର ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମଭାବରେ ଦେଖିଲା।

Verse 60

सुता दक्षस्य विप्रेंद्रा शंकरस्य वचः स्मरन् । ततो हर्ष समायुक्ता वभूवुस्तदनंतरम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରଣ କରି, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପରେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 61

एवं सोमेश्वरास्तत्र बभूवुर्द्विजसत्तमाः । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु तथान्येषु ततः परम्

ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ସୋମେଶ୍ୱରମାନେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି ତୀର୍ଥରେ ଓ ତାହା ପରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ।