Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

अस्ति तस्याग्रतः कुण्डं स्वच्छोदकसुपूरितम् । मत्स्यकूर्मसमाकीर्णं पद्मिनीखंडमंडितम्

Transliteration

asti tasyāgrataḥ kuṇḍaṃ svacchodakasupūritam | matsyakūrmasamākīrṇaṃ padminīkhaṃḍamaṃḍitam

Translation

ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁଣ୍ଡ ଅଛି; ସେଠାରେ ମାଛ ଓ କଚ୍ଛପ ଭରିଛି, ଏବଂ ପଦ୍ମଗୁଚ୍ଛରେ ସୁଶୋଭିତ।

Word by Word

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अग्रतः: in front (of)
• अग्रतः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतस् (अव्यय/प्रातिपदिक-निपात)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb: in front)

• कुण्डम्: a pond/tank
• कुण्डम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्वच्छ-उदक-सुपूरितम्: well-filled with clear water
• स्वच्छ-उदक-सुपूरितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वच्छ (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक) + सु-पूर्त (कृदन्त; पूर्/पॄ धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण कुण्डम्; समासः: स्वच्छोदक (कर्मधारय/तत्पुरुष) + सुपूरित (उपपद-तत्पुरुष: सु-उपसर्गयुक्त क्त)

• मत्स्य-कूर्म-समाकीर्णम्: filled with fish and turtles
• मत्स्य-कूर्म-समाकीर्णम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक) + कूर्म (प्रातिपदिक) + समा-कीर्ण (कृदन्त; कृ/कीर् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण कुण्डम्; समासः: मत्स्यकूर्म (द्वन्द्व) + समाकीर्ण (तत्पुरुष: तैः समाकीर्णम्)

• पद्मिनी-खण्ड-मण्डितम्: adorned with sections of lotus-plants
• पद्मिनी-खण्ड-मण्डितम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पद्मिनी (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक) + मण्डित (कृदन्त; मण्ड् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण कुण्डम्; समासः: पद्मिनीखण्ड (षष्ठी-तत्पुरुष: पद्मिन्याः खण्डम्) + मण्डित (तत्पुरुष: तेन मण्डितम्)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A clear pond in front of the temple: transparent water, schools of fish, turtles surfacing, and dense lotus clusters; steps (ghāṭa) lead down for bathing; the shrine rises behind.

Characters & Entities

• Śambhu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not only a physical site but a sanctified landscape whose purity and beauty support faith, worship, and inner cleansing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A kuṇḍa situated before the sacred Śaiva presence described in Nāgarakhaṇḍa, Tīrthamāhātmya, Adhyāya 55.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse introduces the kuṇḍa as the setting for later prescriptions such as snāna (ritual bathing).