Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

हेलया दर्शनं प्राप्तः सर्वेषां द्विजसत्तमाः । ततः प्रभृति तत्स्थानं रुद्रकोटीतिविश्रुतम्

Transliteration

helayā darśanaṃ prāptaḥ sarveṣāṃ dvijasattamāḥ | tataḥ prabhṛti tatsthānaṃ rudrakoṭītiviśrutam

Translation

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅନାୟାସରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା; ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେ ସ୍ଥାନ ‘ରୁଦ୍ରକୋଟି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Word by Word

• हेलया: casually, effortlessly
• हेलया: Karana (Instrument/Mode/करण)
• Type: Noun
• Root: helā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (Feminine, Instr. sg.); ‘हेलया’ = casually/without effort (by mere play)

• दर्शनम्: a दर्शन (vision)
• दर्शनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: darśana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neut., Acc. sg.)

• प्राप्तः: was obtained/attained
• प्राप्तः: Kriya (Result/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-āp (धातु) → prāpta (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) परस्मैपद-भावे; पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; क्रियापदवत् ‘प्राप्तः’ = was obtained/was attained (Masc., Nom. sg.)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी बहुवचनम् (Gen. pl.)

• द्विज-सत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विज-सत्तमाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: dvija (प्रातिपदिक) + sattama (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः ‘द्विजानां सत्तमाः’ = best of the twice-born; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (Masc., Nom. pl.); संबोधनार्थे प्रयोगः (vocative sense)

• ततः: from then
• ततः: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक) = thereafter

• प्रभृति: onwards
• प्रभृति: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: prabhṛti (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक) = from that time onward

• तत्-स्थानम्: that place
• तत्-स्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः ‘तस्य स्थानम्’ = that place; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neut., Nom./Acc. sg.)

• रुद्र-कोटि-इति-विश्रुतम्: renowned as “Rudrakoṭi”
• रुद्र-कोटि-इति-विश्रुतम्: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: rudra (प्रातिपदिक) + koṭi (प्रातिपदिक) + iti (अव्यय) + vi-śru (धातु) → viśruta (कृदन्त)
• Form: नामनिर्देश-तत्पुरुषः: ‘रुद्रकोटि’ इति विश्रुतम् = famed as “Rudrakoṭi”; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘तत्स्थानम्’ इत्यस्य विशेषणम् (Neut., Nom./Acc. sg.)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudrakoṭi

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija-sattama

Visual Art Cues

Scene: All pilgrims receive Śiva’s darśana without effort; the narrator declares that from then on the place is celebrated as ‘Rudrakoṭi’.

Characters & Entities

• Rudrakoṭi
• Śiva (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a true tīrtha, divine grace can be immediate; the Lord makes darśana accessible when devotion is sincere.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudrakoṭi—the place that became famous by this very event of Śiva’s multi-form manifestation and universal darśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the text primarily offers the māhātmya and naming tradition of the site.