Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 85

Devanagari script

सूत उवाच । एवमुक्त्वा महीपालो नन्दिनीं तां विसृज्य च । स्थितस्तत्रैव तल्लिंगं ध्यायमानो दिवानिशम्

Transliteration

sūta uvāca | evamuktvā mahīpālo nandinīṃ tāṃ visṛjya ca | sthitastatraiva talliṃgaṃ dhyāyamāno divāniśam

Translation

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ରାଜା ନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେଇ ରହି, ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦିନରାତି ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Word by Word

• सूतः: Sūta (the narrator)
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम् (Nom. sg.)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• एवम्: thus
• एवम्: None
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund); ‘having said’

• महीपालः: the king
• महीपालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम् (Nom. sg.); ‘महीपाल’ = king (protector of earth)

• नन्दिनीम्: Nandinī
• नन्दिनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नन्दिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-एकवचनम् (Acc. sg.)

• ताम्: her; that (woman)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-एकवचनम् (Acc. sg.); विशेषणम्

• विसृज्य: having dismissed
• विसृज्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वि+सृज् (धातु) → विसृज्य (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund); ‘having dismissed/released’

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• स्थितः: remained; stood
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP, intransitive sense); पुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम् (Nom. sg.); ‘standing/remaining’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)

• एव: indeed; just
• एव: None
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचनम् (Acc. sg.); विशेषणम्

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-एकवचनम् (Acc. sg.)

• ध्यायमानः: meditating
• ध्यायमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ध्यै (धातु) → ध्यायमान (शतृ/शानच्)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (Pres. act. participle, Ātmanepada); पुंलिङ्गे, प्रथमा-एकवचनम् (Nom. sg.)

• दिवानिशम्: day and night
• दिवानिशम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिवा (अव्यय) + निशा (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्वसमासः; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverbial use)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sūta narrator)

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (standard Sūta frame; not explicit in verse but implied by 'Sūta uvāca')

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates: the king, having dismissed Nandinī, sits before a liṅga in unwavering meditation; lamps burn through the night, and the sky cycles from day to starry darkness.

Characters & Entities

• Sūta
• Mahīpāla
• Nandinī
• Śiva-liṅga (Kalaśeśvara liṅga)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady devotion (continuous meditation) at a sacred liṅga is presented as the direct path to spiritual accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative context is the Kalaśeśvara liṅga and its associated tīrtha/kṣetra in Adhyāya 51.

What ritualistic prescription is mentioned?

A practice is implied: sustained dhyāna (meditation) on the liṅga day and night while staying at the kṣetra.