Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

सूत उवाच । सोऽपि तद्वचनं श्रुत्वा पीत्वा क्षीरं यथोचितम् । आघ्रातश्च तया मूर्ध्नि ततः प्रोवाच सत्वरम्

Transliteration

sūta uvāca | so'pi tadvacanaṃ śrutvā pītvā kṣīraṃ yathocitam | āghrātaśca tayā mūrdhni tataḥ provāca satvaram

Translation

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଯଥୋଚିତ ଭାବେ କ୍ଷୀର ପିଲା। ପରେ ସେ ମାତୃସ୍ନେହରେ ତାହାର ମସ୍ତକକୁ ଆଘ୍ରାଣ (ଚୁମ୍ବନ) କଲେ, ଏବଂ ସେ ତୁରନ୍ତ କହିଲା।

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (वचनम् इत्यस्य)

• वचनम्: statement; words
• वचनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• पीत्वा: having drunk
• पीत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• यथोचितम्: as appropriate
• यथोचितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यथा (अव्यय) + उचित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; अव्ययीभाव (यथा + उचितम् = as is proper)

• आघ्रातः: (was) smelled/sniffed
• आघ्रातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ + घ्रा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तया: by her
• तया: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• मूर्ध्नि: on the head
• मूर्ध्नि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: then/from there)

• प्रोवाच: said; spoke
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोग; क्रियाविशेषण (adverbial accusative)

Speaker

Sūta

Skanda Dialogue

Listener: (implied) Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (standard Sūta frame)

Visual Art Cues

Scene: The son drinks milk; the mother affectionately smells/kisses the crown of his head as a blessing; the son then speaks quickly, eager for the account.

Characters & Entities

• Sūta
• Nandinī
• son (vatsa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Affection and right order (proper conduct) stabilize the mind before hearing weighty dharmic events.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of a Tīrthamāhātmya chapter, but does not itself identify a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.