Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

तस्माद्गच्छ सहस्राक्ष कुरु राज्यं त्रिविष्टपे । भूयोऽप्यत्रैव देवेश द्रष्टव्योऽस्मि न संशयः । कार्यकाले समायाते श्वेतद्वीपे यथा तथा

Transliteration

tasmādgaccha sahasrākṣa kuru rājyaṃ triviṣṭape | bhūyo'pyatraiva deveśa draṣṭavyo'smi na saṃśayaḥ | kāryakāle samāyāte śvetadvīpe yathā tathā

Translation

ଏହେତୁ, ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଯାଇ ରାଜ୍ୟ କର। ହେ ଦେବେଶ! କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଆସିଲେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ମୋତେ ପୁନଃ ଦର୍ଶନ କରିବ—ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ଯେପରି ଦେଖୁଛ, ସେପରି।

Word by Word

• तस्मात्: therefore; from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तस्मात्-प्रयोगः), अपादानार्थक-सम्बन्धे; 'therefore/from that' (ablatival adverbial use)

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थक/Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular), परस्मैपद

• सहस्राक्ष: O thousand-eyed (Indra)
• सहस्राक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + अक्ष (प्रातिपदिके)
• Form: बहुव्रीहिसमासः (सहस्राणि अक्षाणि यस्य), पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• कुरु: do; establish
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• राज्यम्: kingdom; rule
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• त्रिविष्टपे: in heaven (Triviṣṭapa)
• त्रिविष्टपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• भूयः: again; further
• भूयः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक/adverb of place)

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण/particle of emphasis)

• देवेश: O Lord of the gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• द्रष्टव्यः: to be seen; should be seen
• द्रष्टव्यः: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (तव्यत्), भविष्यत्कर्तव्यता/necessity; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भावः (to be seen)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/अस्ति-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद

• न: not; no
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation particle)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता-रूपे), एकवचन

• कार्यकाले: at the time of action; when the task-time comes
• कार्यकाले: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्य + काल (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (कार्यस्य कालः), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• समायाते: when (it) has arrived
• समायाते: Kriya-visheshana (Temporal qualifier/कालवाचक)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (भूतकृदन्त/past participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग सप्तमी एकवचन (काले सह सापेक्ष), 'having arrived/when arrived'

• श्वेतद्वीपे: in Śvetadvīpa
• श्वेतद्वीपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्वेत + द्वीप (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारयः (श्वेतः द्वीपः), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• यथा: as; just as
• यथा: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपमान/प्रकारवाचक; correl. 'as/according as')

• तथा: so; likewise
• तथा: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (तदनुरूप/so; correl. to यथा)

Speaker

Śrī Bhagavān (Vāsudeva/Janārdana)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (as the kṣetra being established/affirmed in this passage)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra (Sahasrākṣa) stands with folded hands before Vāsudeva; the Lord grants assurance: return to heaven to rule, and at the destined time you will behold Me here as in Śvetadvīpa.

Characters & Entities

• Sahasrākṣa (Indra)
• Triviṣṭapa (Svarga)
• Deveśa
• Śvetadvīpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly duty (ruling with dharma) and divine encounter (darśana) are harmonized; the Lord remains accessible at the tīrtha when the right time comes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘here’ (atra)—the tīrtha-lake where Bhagavān abides; it is also compared in sanctity to Śvetadvīpa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No detailed rite; it instructs Indra to return to his dharmic governance, with assurance of future darśana at the tīrtha.