Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

ततः पुण्यतमे देशे दृष्ट्वा तां समुपस्थिताम् । शिलामानंदमापन्नः प्रोवाच तदनन्तरम्

Transliteration

tataḥ puṇyatame deśe dṛṣṭvā tāṃ samupasthitām | śilāmānaṃdamāpannaḥ provāca tadanantaram

Translation

ତାପରେ ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଦେଶରେ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ଶିଳାକୁ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ ଏବଂ ସତ୍ୱର କଥା କହିଲେ।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (then)

• पुण्यतमे: most holy
• पुण्यतमे: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तमप्-प्रत्यय (superlative); ‘in the most holy’ (deśe qualifies)

• देशे: in the place/region
• देशे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावकृदन्त (gerund); ‘having seen’

• ताम्: her/that (f.)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• समुपस्थिताम्: arrived/present
• समुपस्थिताम्: Karma-samānādhikaraṇa (Object complement/कर्मसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उप + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘arrived/present’ (tām qualifies)

• शिलाम्: the stone
• शिलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• आनन्दम्: joy
• आनन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपपद/अवस्थावाचक (state)

• आपन्नः: having attained
• आपन्नः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: आ + पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘having attained’

• प्रोवाच: said
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘he said’

• तदनन्तरम्: thereafter
• तदनन्तरम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम) + अनन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्ययवत् प्रयोगः; ‘thereafter/immediately after that’

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator, likely Sūta) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura-kṣetra (ratna-śilā-sannidhāna)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Lokeśa stands in a radiant kṣetra, gazing at the jewel-stone; his face shows serene joy as he prepares to speak; attendants and the landscape hold a hushed expectancy.

Characters & Entities

• Śilā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognition of a sanctified locus (kṣetra) evokes devotional joy and leads naturally into the establishment of sustaining sacred rites and resources.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The puṇyatama deśa refers to the same sacred field context of Camatkārapura-kṣetra introduced in the preceding verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it introduces the speech that follows, which moves toward enabling ritual practice in the kṣetra.