Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

त्रिशंकुरुवाच । त्रिशंकुर्नाम भूपोऽहं सूर्यवंशसमुद्भवः । शप्तो वसिष्ठपुत्रैश्च चंडालत्वे नियोजितः

Transliteration

triśaṃkuruvāca | triśaṃkurnāma bhūpo'haṃ sūryavaṃśasamudbhavaḥ | śapto vasiṣṭhaputraiśca caṃḍālatve niyojitaḥ

Translation

ତ୍ରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ନାମକ ରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ ଚାଣ୍ଡାଳତ୍ୱରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।”

Word by Word

• त्रिशङ्कुः: Triśaṅku
• त्रिशङ्कुः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिशङ्कु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वक्ता-निर्देश

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• त्रिशङ्कुः: Triśaṅku
• त्रिशङ्कुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिशङ्कु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामार्थक निपात (by name)

• भूपः: a king
• भूपः: Pratijna/Predicate (Predicate nominative/विशेष्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सूर्य-वंश-समुद्भवः: born in the Solar dynasty
• सूर्य-वंश-समुद्भवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक; सम्+उद्+भू)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—‘सूर्यवंशात् समुद्भवः’

• शप्तः: cursed
• शप्तः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वसिष्ठ-पुत्रैः: by the sons of Vasiṣṭha
• वसिष्ठ-पुत्रैः: Karta (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘वसिष्ठस्य पुत्राः’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• चण्डालत्वे: into caṇḍāla-hood
• चण्डालत्वे: Adhikarana (State/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चण्डालत्व (प्रातिपदिक; चण्डाल + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• नियोजितः: assigned/forced
• नियोजितः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+युज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘appointed/assigned’

Speaker

Triśaṅku

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Triśaṅku, dust-covered yet dignified, raises his hands in a restrained gesture of explanation, declaring his name and lineage, while listeners’ expressions shift from contempt to startled recognition.

Characters & Entities

• Triśaṅku
• Sūryavaṃśa
• Vasiṣṭha
• Vasiṣṭha-putra
• caṇḍāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even royal birth is fragile before dharma; a curse born of conflict can invert social standing, urging humility and repentance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse advances the Adhyāya’s tīrtha-narrative by introducing Triśaṅku’s plight; the immediate line does not name a particular tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative identification and the karmic context (śāpa) leading to seeking spiritual remedy.