Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

अथ तत्रैव चानीय लोपामुद्रां मुनीश्वरः । समाहूय सहस्रांशुं ततः प्रोवाच सादरम्

Transliteration

atha tatraiva cānīya lopāmudrāṃ munīśvaraḥ | samāhūya sahasrāṃśuṃ tataḥ provāca sādaram

Translation

ତାପରେ ସେଠାରେଇ ମୁନୀଶ୍ୱର ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କୁ ଆଣି, ସହସ୍ରାଂଶୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପରେ ସାଦରରେ କହିଲେ।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तर्य/sequence marker)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक/adverb of place)

• एव: indeed/just
• एव: Emphasis (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण/emphasis particle)

• च: and
• च: Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• आनीय: having brought
• आनीय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल

• लोपामुद्राम्: Lopāmudrā
• लोपामुद्राम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोपामुद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मुनीश्वरः: lord of sages
• मुनीश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनां ईश्वरः)

• समाहूय: having summoned/called
• समाहूय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + हु (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल

• सहस्रांशुम्: the Sun (thousand-rayed)
• सहस्रांशुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (सहस्राः अंशवः यस्य सः) = सूर्यः

• ततः: then/thereupon
• ततः: Temporal (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/sequence adverb)

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सादरम्: respectfully
• सादरम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स + आदर (प्रातिपदिक) → सादर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण; नपुंसक-आकारेण अव्ययीभाव/क्रियाविशेषणवत् प्रयोग)

Speaker

Narrator (within Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: Agastya brings Lopāmudrā to the spot; both stand in reverence as the radiant Sun-god is invoked—Sūrya appearing in a blaze of rays, lotus, and chariot imagery.

Characters & Entities

• Agastya (munīśvara)
• Lopāmudrā
• Sahasrāṃśu (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred action is communal and orderly: the ṛṣi aligns household (Lopāmudrā) and cosmos (Sūrya) in a dharmic conversation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it continues the tīrtha-māhātmya setting through narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse describes summoning and respectful address.