Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

। सूत उवाच । अगस्त्यस्याश्रमोऽन्योस्ति तथा तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र तिष्ठति विश्वात्मा स्वयं देवो महेश्वरः

Transliteration

| sūta uvāca | agastyasyāśramo'nyosti tathā tatra dvijottamāḥ | yatra tiṣṭhati viśvātmā svayaṃ devo maheśvaraḥ

Translation

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆଶ୍ରମ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜନ୍ତି।

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• अगस्त्यस्य: of Agastya
• अगस्त्यस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• आश्रमः: hermitage
• आश्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अन्यः: another
• अन्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• अस्ति: is, exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• तथा: also, likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb)

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजानाम् उत्तमाः) संबोधनार्थे प्रयोगः

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धवाचक-देशवाचक (relative locative adverb: where)

• तिष्ठति: stands, resides
• तिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• विश्वात्मा: the universal Self
• विश्वात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष (विश्वः आत्मा यस्य / विश्वस्य आत्मा)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (reflexive adverb: oneself)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• महेश्वरः: Maheśvara (Great Lord Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् ईश्वरः)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agastya-āśrama (another hermitage)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija-uttama(s) (assembled sages/brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A forest hermitage with Agastya’s hut and a sacred grove; Śiva appears or is felt as an immediate presence—either as a luminous ascetic form or as a liṅga radiating within the āśrama.

Characters & Entities

• Sūta
• Agastya
• Maheśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes supremely sacred where the Lord is present; divine presence sanctifies geography and practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agastya’s hermitage (Agastya-āśrama) presented as a sacred locus where Maheśvara abides.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces the site and its defining sanctity (Śiva’s presence).