Adhyaya 32

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्योऽस्ति द्विजश्रेष्ठास्तस्मिन्क्षेत्रे शुभावहे । सप्तर्षीणां सुविख्यात आश्रमः सर्वकामदः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେଇ ଶୁଭଦାୟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ଅଛି—ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ସର୍ବକାମଦ।

Verse 2

तत्र श्रावणमासस्य पंचदश्यां समाहितः । यः करोति नरः स्नानं स लभेद्वांछितं फलम्

ସେଠାରେ ଶ୍ରାବଣମାସର ପଞ୍ଚଦଶୀ (ପୂର୍ଣ୍ଣିମା) ଦିନ ଯେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 3

कन्दमूलफलैः शाकैर्यस्तत्र श्राद्धमाचरेत् । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं राजसूयाश्वमेधयोः

ଯେ ସେଠାରେ କନ୍ଦ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଶାକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 4

पंचम्यां शुक्लपक्षे तु मासि भाद्रपदे द्विजाः । यस्तान्पूजयते भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । विधिनानेन विप्रेन्द्राः सर्वानेव यथाक्रमम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଯେ ଭକ୍ତିସହ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—(ସେ ମହାଫଳ ପାଏ)।

Verse 5

ॐ अत्रये नमः । ॐ वसिष्ठाय नमः । ॐ कश्यपाय नमः । ॐ भरद्वाजाय नमः । ॐ गौतमाय नमः । ॐ कौशिकाय नमः । ॐ जमदग्नये नमः । ॐ अरुंधत्यै नमः । पूजामंत्रः । जह्नुकन्यापवित्रांगा गृहीतजपमालिकाः । गृह्णंत्वर्घं मया दत्तमृषयः सर्वकामदाः

‘ଓଁ ଅତ୍ରୟେ ନମଃ। ଓଁ ବସିଷ୍ଠାୟ ନମଃ। ଓଁ କଶ୍ୟପାୟ ନମଃ। ଓଁ ଭରଦ୍ୱାଜାୟ ନମଃ। ଓଁ ଗୌତମାୟ ନମଃ। ଓଁ କୌଶିକାୟ ନମଃ। ଓଁ ଜମଦଗ୍ନୟେ ନମଃ। ଓଁ ଅରୁନ୍ଧତ୍ୟୈ ନମଃ।’—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ପୂଜାମନ୍ତ୍ର। ‘ହେ ଜାହ୍ନୁକନ୍ୟା (ଗଙ୍ଗା) ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ, ଜପମାଳା ଧାରଣକାରୀ ଋଷିମାନେ! ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ହେ ସର୍ବକାମଦ ଋଷିମାନେ!’

Verse 6

ऋषय ऊचुः । तत्र सप्तर्षिभिस्तीर्थं कस्मिन्काले व्यवस्थितम् । विस्तरात्सूतज ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସେଠାରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତୀର୍ଥ କେଉଁ କାଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା? ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ବିସ୍ତାରରେ କୁହ; ଆମର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ।

Verse 7

सूत उवाच । अनावृष्टिः पुरा जाता लोके द्वादशवार्षिकी । सर्वोषधिक्षयो जातस्ततो लोकाः क्षयार्दिताः

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଲୋକେ ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଷୀୟ ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ଶସ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲା; ତେଣୁ ଲୋକେ ନାଶଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 8

अस्थिशेषा निरुत्साहास्त्यक्तधर्मव्रतक्रियाः । अभक्ष्यभक्षणपरास्तथैवापेयपायिनः

ସେମାନେ ଅସ୍ଥିମାତ୍ର ରହି, ଉତ୍ସାହହୀନ ହୋଇ, ଧର୍ମ, ବ୍ରତ ଓ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଏବଂ ଅପେୟ ମଧ୍ୟ ପାନ କଲେ।

Verse 9

त्यजंति मातरः पुत्रान्कलत्राणि तथा नराः । भृत्यान्स्वानपि वित्तेशाः का कथान्यसमुद्भवान्

ମାଆମାନେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ଧନୀମାନେ ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ—ଅନ୍ୟ ଘରର ଲୋକଙ୍କ କଥା କହିବାକୁ କି!

Verse 10

संत्यक्तान्यग्निहोत्राणि ब्राह्मणैर्याजकैरपि । व्रतानि व्रतिभिर्दांतैरपि वृद्धतमैर्द्विजाः

ଯାଜକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ବ୍ରତଧାରୀ, ସଂୟମୀ—ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବ୍ରତାଚାର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 11

दृश्यते चैव यत्रैव सस्यं वापि कथंचन । ह्रियते लज्जया हीनैस्तत्र क्षुत्क्षामकैर्नरैः

ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି କିଛିମାତ୍ର ଧାନ୍ୟ-ଫସଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଠି ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ଲଜ୍ଜାହୀନ ଲୋକେ ତାହା ହରିନେଉଥିଲେ।

Verse 12

एवमन्नक्षये जाते पीडिते धरणीतले । सप्तर्षयः क्षुधाविष्टा बभ्रमुस्तत्रतत्र च

ଏଭଳି ଅନ୍ନକ୍ଷୟ ହୋଇ ଧରଣୀତଳ ପୀଡିତ ହେଲାବେଳେ, କ୍ଷୁଧାରେ ଆବିଷ୍ଟ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ଏଠିସେଠି ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 13

अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपः सुमहातपाः । भरद्वाजस्तथा चान्यो गौतमः संशितव्रतः । कौशिको जमदग्निश्च तथैवारुंधती सती

ଅତ୍ରି ଓ ବସିଷ୍ଠ, ମହାତପସ୍ବୀ କଶ୍ୟପ; ଭରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ଗୌତମ; କୌଶିକ ଓ ଜମଦଗ୍ନି, ତଥା ସତୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ।

Verse 14

अथ तेषां समस्तानां चंडाभूत्परिचारिका । पशुवक्त्रस्तथा भृत्यो विनयेन समवितः

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳୀ ପରିଚାରିକା ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଏବଂ ପଶୁମୁଖ ଏକ ଭୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ଦୁହେଁ ବିନୟଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 15

ततस्ते विषयं प्राप्ता वृषादर्भिमहीपतेः । क्षुत्क्षामा मुनयोऽत्यर्थं देशे चानर्तसंज्ञके

ତାପରେ ସେମାନେ ବୃଷାଦର୍ଭୀ ମହୀପତିଙ୍କ ବିଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଭୁଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ମୁନିମାନେ ‘ଅନର୍ତ’ ନାମକ ଦେଶକୁ ଆସିଲେ।

Verse 17

ततस्तैः पतितो भूमौ दृष्टो मृतकुमारकः । मंत्रयित्वा मिथः पश्चाद्गृहीतो भक्षणाय च

ତେବେ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ମୃତ ବାଳକକୁ ଦେଖିଲେ। ପରସ୍ପରେ ପରାମର୍ଶ କରି, ପରେ ତାକୁ ଉଠାଇ—ଭକ୍ଷଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ନେଲେ।

Verse 18

अपचन्यावदग्नौ तं क्षुधया परिपीडिताः । वृषादर्भिर्नृपः प्राप्तः श्रुत्वा तेषां विचेष्टितम्

କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ରାନ୍ଧିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସେଇ ଘୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା ବୃଷାଦର୍ଭୀ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 19

वृषादर्भिरुवाच । किमिदं गर्हितं कर्म क्रियते मुनिसत्तमाः । राक्षसानामयं धर्मो महामांसस्य भक्षणम्

ବୃଷାଦର୍ଭୀ କହିଲେ—“ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି ଗର୍ହିତ କର୍ମ କାହିଁକି କରାଯାଉଛି? ମହାମାଂସ ଭକ୍ଷଣ ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଧର୍ମ।”

Verse 20

सोऽहं सस्यं प्रदास्यामि ग्रामान्व्रीहीन्यवानपि । मम वाक्यादसंदिग्धं त्यजर्ध्वं मृतबालकम्

“ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଶସ୍ୟ ଦେବି—ଗ୍ରାମ, ଧାନ ଓ ଯବ ମଧ୍ୟ। ମୋ କଥାରେ ନିଃସନ୍ଦେହ ଭରସା କର; ଏହି ମୃତ ବାଳକକୁ ତ୍ୟାଗ କର।”

Verse 21

ऋषय ऊचुः । प्रायश्चित्तं समादिष्टं महामांसस्य भक्षणात् । प्रतिग्रहस्य भूपाला दापत्कालेऽपि नो नृप

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ମହାମାଂସ ଭକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଏବଂ ହେ ଭୂପାଳ, ଆପତ୍କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ) ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ନୃପ।”}]}

Verse 22

पश्चात्तपश्चरिष्यामो महामांससमुद्भवम् । पातकं नाशयिष्यामो भक्षयामो वयं ततः

ତାପରେ ଆମେ ସ୍ଥୂଳ ମାଂସଭକ୍ଷଣରୁ ଜନିତ ପାତକ ନାଶ ପାଇଁ ତପଶ୍ଚର୍ୟା କରିବୁ। ସେହି ପାପ ନଶାଇ, ତାପରେ ଆମେ ଭୋଜନ କରିବୁ।

Verse 23

वृषादर्भि रुवाच । प्रतिग्रहो द्विजातीनां प्रोक्ता वृत्तिरनिंदिता । ग्राह्यो मत्तस्ततः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

ବୃଷାଦର୍ଭି କହିଲେ—ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ) ନିନ୍ଦାହୀନ ଜୀବିକା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । राज प्रतिग्रहो घोरो मध्वास्वादो विषोपमः । स दूराद्ब्राह्मणैस्त्याज्यो विशेषात्कृतिभिर्नृप

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଘୋର; ରୁଚିରେ ମଧୁ ସଦୃଶ, କିନ୍ତୁ ବିଷ ସମାନ। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହାକୁ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ବିବେକୀ ଓ କୃତୀମାନେ, ହେ ନୃପ।

Verse 25

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दश ध्वजिसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

ଏକ ‘ଚକ୍ରୀ’ ଦଶ ‘ସୂନା’ (ବଧକ) ସମାନ; ଏକ ‘ଧ୍ୱଜୀ’ ଦଶ ‘ଚକ୍ରୀ’ ସମାନ; ଏକ ବେଶ୍ୟା ଦଶ ‘ଧ୍ୱଜୀ’ ସମାନ; ଏକ ରାଜା ଦଶ ବେଶ୍ୟା ସମାନ।

Verse 26

दशसूनासहस्रेण तुल्यो राजप्रतिग्रहः । कस्तस्य प्रतिगृह्णाति लोभाढ्यो ब्राह्मणो यथा

ରାଜ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଦଶ ‘ସୂନା’ର ହଜାରଗୁଣ ସମାନ। ଏପରି ଦାନ କିଏ ଗ୍ରହଣ କରିବ—ଲୋଭରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଛଡ଼ା?

Verse 27

रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु स पच्यते । तस्माद्गच्छ गृहे भूप स्वस्ति तेऽस्तु सदैव हि

ସେ ରୌରବ ଆଦି ସମସ୍ତ ନରକରେ ଦହିତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ହେ ଭୂପ, ଗୃହକୁ ଯାଅ; ତୁମର ସଦା ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।

Verse 28

वयमन्यत्र यास्यामो ग्रहीष्यामो न ते धनम् । एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः

ଆମେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବୁ; ତୁମ ଧନ ଗ୍ରହଣ କରିବୁ ନାହିଁ। ଏମିତି କହି, ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତଧାରୀ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନି ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 29

परित्यज्य कुमारं तं मृतं तमपि भूमिपम् । चमत्कारपुरं क्षेत्रं समुद्दिश्य ततो ययुः

ସେ ମୃତ କୁମାରକୁ—ଏବଂ ସେ ରାଜାକୁ ମଧ୍ୟ—ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଚମତ୍କାରପୁର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 30

सोऽपि राजा ततस्तैस्तु भर्त्सितोऽतिरुषान्वितः । जिज्ञासार्थं ततस्तेषां चक्रे कर्म द्विजोत्तमाः

ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ—ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭର୍ତ୍ସିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ—ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏକ କର୍ମ ରଚିଲା।

Verse 31

ततः सुवर्णपूर्णानि विधायोदुम्बराणि च । तेषां मार्गाग्रतो भूमौ समंतादथ चाक्षिपत्

ତାପରେ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦୁମ୍ବର ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେମାନଙ୍କ ମାର୍ଗର ଆଗରେ ଭୂମି ଉପରେ ଚାରିଦିଗରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 32

सूत उवाच । अथ ते मुनयो दृष्ट्वा पतितानि धरातले । उदुम्बराणि संदृष्ट्वा जगृहुः क्षुधयार्दिताः

ସୂତ କହିଲେ—ତାପରେ ସେହି ମୁନିମାନେ ଭୂମିତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ଉଦୁମ୍ବର ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଭୁଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।

Verse 33

अथ तानि समालक्ष्य गुरूणि मुनिसत्तमाः । अत्रिरेकं परिस्फोट्य सुवर्णं वीक्ष्य चाब्रवीत्

ତାପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସେହି ଭାରୀ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ; ଅତ୍ରି ଗୋଟିଏକୁ ଫାଟି ଭିତରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି କହିଲେ।

Verse 34

अत्रिरुवाच । नास्माकं मुनयोऽज्ञानं नास्माकं गृहबुद्धयः । हैमानिमान्विजानंतो ग्रहीष्याम उदुम्बरान्

ଅତ୍ରି କହିଲେ—ଆମେ ମୁନିମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ, ନା ଆମ ବୁଦ୍ଧି ଗୃହସ୍ଥଭାବରେ ଆସକ୍ତ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ (ମାୟା) ବୋଲି ଜାଣି, ଆମେ ଉଦୁମ୍ବର ଫଳମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବୁ।

Verse 35

तस्मादेतानि संत्यज्य हेमगर्भाणि दूरतः । उदुम्बराणि यास्यामः फलानि विगतस्पृहाः

ଏହିପରି ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣଗର୍ଭ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରେ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ପୃହାରହିତ ହୋଇ ଆମେ ଉଦୁମ୍ବର ଫଳମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବୁ।

Verse 36

सार्वभौमो महीपाल एकोऽन्यश्च निरीहकः । सुभगस्तु तयोर्नित्यं भूयाद्भूयो निरीहकः

ଜଣେ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରିପାରେ; ଅନ୍ୟଜଣେ ନିରୀହ, ନିଷ୍କାମ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଧନ୍ୟ ସେଇ, ଯେ ସ୍ପୃହାରହିତ।

Verse 37

धर्मार्थमपि विप्राणां संचयोऽर्थस्य गर्हितः । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम्

ଧର୍ମାର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଧନସଞ୍ଚୟ ନିନ୍ଦନୀୟ। କାଦୁଆ ଧୋଇବାଠାରୁ ଦୂରରୁ ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 38

त्यजतः संचयान्सर्वान्यांति हानिमुपद्रवाः । न हि सर्वार्थवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः

ଯେ ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚୟ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ଉପଦ୍ରବ ହ୍ରାସ ପାଇ ଦୂର ହୁଏ। କାରଣ ସମସ୍ତ ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିରୁପଦ୍ରବ ଲୋକ କେହି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 39

निर्धनत्वं तथा राज्यं तुलायां धारयेद्बुधः । अकिंचनत्वमधिकं जायते संमतिर्मम

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଦରିଦ୍ରତା ଓ ରାଜ୍ୟ-ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ତୋଳୁ। ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ—ଅକିଞ୍ଚନତା ହିଁ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟ।

Verse 40

कश्यप उवाच । अनर्थोऽयं मुने प्राप्तो यदर्थस्य परिग्रहः । अर्थैश्वर्यविमूढात्मा श्रेयसा मुच्यते हि सः

କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ଧନର ପରିଗ୍ରହ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ଏହି ଅନର୍ଥ। ଧନ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ମୋହିତ ଆତ୍ମା ଶ୍ରେୟ (ପରମ କଲ୍ୟାଣ) ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 41

अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च । तस्मादर्थं प्रयत्नेन श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत्

ଧନସମ୍ପଦ ମୋହ ଜନ୍ମାଏ, ଏବଂ ମୋହ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ। ତେଣୁ ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରୟାସରେ ଧନକୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 42

योर्थेन साध्यते धर्मः क्षयिष्णुः स प्रकीर्तितः । यः पुनस्तपसा साध्यः स मोक्षायेति मे मतिः

ଧନଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ଧର୍ମ କ୍ଷୟଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ ଧର୍ମ ମୋ ମତରେ ମୋକ୍ଷଦାୟକ।

Verse 43

भरद्वाज उवाच । जीर्यंति जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । चक्षुः श्रोत्रे तथा पुंसस्तृष्णैका तरुणायते

ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ କେଶ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣା ଏକା ସଦା ତରୁଣ ରହେ।

Verse 44

सूच्या सूत्रं यथा वस्त्रं संचारयति सूचिका । तद्वत्संसारसूत्रं च वांछयात्मा नयत्यसौ

ସୁଇ ଯେପରି ବସ୍ତ୍ରରେ ସୂତାକୁ ଚଳାଇ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ବାଞ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ଆତ୍ମା ସଂସାର-ସୂତ୍ରକୁ ଟାଣି ନେଇଯାଏ।

Verse 45

यथा शृंगं हि कायेन वर्द्धमानेन वर्धते । तद्वत्तृष्णापि वित्तेन वर्द्धमानेन वर्द्धते

ଦେହ ବଢ଼ିଲେ ଯେପରି ଶୃଙ୍ଗ ବଢ଼େ, ସେପରି ଧନ ବଢ଼ିଲେ ତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।

Verse 46

अनंतपारा दुष्पूरा तृष्णा दुःखशतावहा । अधर्मबहुला चैव तस्मात्तां परिवर्जयेत्

ତୃଷ୍ଣାର ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ତାହା ଦୁଷ୍ପୂରଣୀୟ ଓ ଶତଶତ ଦୁଃଖ ଆଣେ; ଅଧର୍ମରେ ପ୍ରଚୁର, ତେଣୁ ତାହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

गौतम उवाच । संतुष्टः केन चाल्योऽस्ति फलैरपि विवर्जितः । सर्वोपीन्द्रियलौल्येन संकटे भ्रमति द्विजाः

ଗୌତମ କହିଲେ—ଯେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତାକୁ କିଏ ଚଳାଇପାରିବ, ଫଳ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ? କିନ୍ତୁ ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଲୋଲୁପତାରେ ସମସ୍ତେ ସଙ୍କଟରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 48

सर्वत्र संपदस्तस्य संतुष्टं यस्य मानसम् । उपानद्गूढपादस्य ननु चर्मास्तृतेव भूः

ଯାହାର ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତାହା ପାଇଁ ସର୍ବତ୍ର ସମ୍ପଦ। ପାଦୁକାରେ ପାଦ ଢାକା ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ଚର୍ମ ବିଛାଇଥିବା ପରି।

Verse 49

संतोषामृततृप्तानां यत्सुखं शांतचेतसाम् । कुतस्तद्धनलुब्धानामितश्चेतश्च धावताम्

ସନ୍ତୋଷାମୃତରେ ତୃପ୍ତ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତମାନଙ୍କ ସୁଖ—ଧନଲୋଭୀମାନଙ୍କୁ କେଉଁଠୁ? ଯାହାଙ୍କ ମନ ଇତଃ-ତତଃ ଧାଉଛି।

Verse 50

असंतोषः परं दुःखं संतोषः परमं सुखम् । सुखार्थी पुरुषस्तस्मात्संतुष्टः सततं भवेत्

ଅସନ୍ତୋଷ ପରମ ଦୁଃଖ, ସନ୍ତୋଷ ପରମ ସୁଖ। ତେଣୁ ସୁଖକାମୀ ପୁରୁଷ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 51

विश्वामित्र उवाच । कामं कामयमानस्य यदि कामः स सिध्यति । तथान्यो जायते पुंसस्तत्क्षणादेव कल्पितः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—କାମନାକାରୀ ପୁରୁଷର କାମନା ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି କ୍ଷଣରୁ ତାହାର ମନରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ନୂତନ କଳ୍ପିତ କାମନା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 52

न जातु कामी कामानां सहस्रैरपि तुष्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव वांछा तस्य विवर्धते

କାମାସକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସହସ୍ର ଭୋଗରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ହବିଷାରେ ପୋଷିତ ଅଗ୍ନି ପରି ତାହାର ଆକାଂକ୍ଷା ଆହୁରି ବଢ଼େ।

Verse 53

कामानभिलषन्मोहान्न नरः सुखमाप्नुयात् । श्येनालयतरुच्छायां व्रजन्निव कपिञ्जलः

କାମନାର ଲୋଭରେ ମୋହିତ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖ ପାଉନାହିଁ; ଯେପରି ଶ୍ୟେନର ନିବାସ ଥିବା ଗଛର ଛାୟାକୁ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ଯାଏ କପିଞ୍ଜଳ ପକ୍ଷୀ।

Verse 54

नित्यं सागरपर्यन्तां यो भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् । तुल्याश्मकाश्चनश्चैव स कृतार्थो महीपतेः

ଯେ ରାଜା ନିତ୍ୟ ସମୁଦ୍ରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଭୋଗ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ପଥର ଓ ସୁନା ସମାନ ହୋଇଯାଏ—ସେତେବେଳେ ମାତ୍ର ସେ ନୃପ କୃତାର୍ଥ।

Verse 55

जमदग्निरुवाच । योऽर्थं प्राप्याधमो विप्रः शोचितव्येपि हृष्यति । न च पश्यति मन्दात्मा नरकं चा कुतोभयः

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ଧନ ପାଇ ଅଧମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୋକନୀୟ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷ କରେ; ସେ ମନ୍ଦାତ୍ମା ନରକକୁ ଦେଖେନାହିଁ, ତେଣୁ ତାହାର ଭୟ କେଉଁଠୁ?

Verse 56

प्रतिग्रहसमर्थानां निवृत्तानां प्रतिग्रहात् । य एव ददतां लोकास्त एवाप्रतिगृह्णताम्

ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ଗ୍ରହଣରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହନ୍ତି, ଦାତାମାନେ ଯେ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି ସେଇ ଲୋକ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 57

अरुन्धत्युवाच । बिसतंतुर्यथाऽनन्तो नालमासाद्य संस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यन्ता स्थिता देहे शरीरिणाम्

ଅରୁନ୍ଧତୀ କହିଲେ—ଯେପରି ପଦ୍ମତନ୍ତୁ ନାଳରେ ଆଶ୍ରିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ପରି ଲାଗେ, ସେପରି ତୃଷ୍ଣା ମଧ୍ୟ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ହୋଇ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 58

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । याऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

ଯେ ତୃଷ୍ଣା ଦୁର୍ମତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଠିନ, ଯାହା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯାହା ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ରୋଗ—ସେ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କଲେ ସୁଖ ମିଳେ।

Verse 60

पशुमुख उवाच यदाचरन्ति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

ପଶୁମୁଖ କହିଲେ—ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଯାହା ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ନିଜ ସତ୍ୟ ହିତ ଚାହୁଁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ସେହି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

चमत्कारपुरेक्षेत्रे विविशुस्ते ततः परम् । ददृशुः सहसा प्राप्तं परिव्राजं शुनोमुखम्

ତାପରେ ସେମାନେ ଚମତ୍କାରପୁରର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ହଠାତ୍ ଆସିପହଞ୍ଚିଥିବା ଶୁନୋମୁଖ ନାମକ ପରିବ୍ରାଜକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 63

तेनैव सहितास्तत्र गत्वा किञ्चिद्वनान्तरम् । दृष्टवन्तस्ततो हृद्यं सरः पंकजशोभितम्

ତାଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ କିଛି ଦୂର ବନାନ୍ତରକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ପଦ୍ମଶୋଭିତ ମନୋହର ସରୋବରକୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 64

ततो बुभुक्षयाविष्टा बिसान्यादाय भूरिशः । तीरे निक्षिप्य सरसश्चक्रुः पुण्यां जल क्रियाम्

ତେବେ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ ବହୁ ମୃଣାଳ (ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ) ସଂଗ୍ରହ କଲେ; ସରୋବର ତୀରେ ରଖି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଜଳକ୍ରିୟା କରିଲେ।

Verse 65

अथोत्तीर्यजलात्सर्वे ते समेत्य परस्परम् । बिसानि तान्यपश्यन्त इदं वचनमब्रुवन्

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଳରୁ ଉଠି ପରସ୍ପର ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସେଇ ମୃଣାଳଗୁଡ଼ିକୁ ନଦେଖି ଏକେ ଅନ୍ୟକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 66

ऋषय ऊचुः । केन क्षुधाभितप्तानामस्माकं निर्दयात्मना । मृणालानि समस्तानि स्थानादस्माद्धृतानि च

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆମେ କ୍ଷୁଧାରେ ଦଗ୍ଧ ଥିବାବେଳେ, କେଉଁ ନିର୍ଦୟ ହୃଦୟବାନ୍ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ଆମ ସମସ୍ତ ମୃଣାଳ ନେଇଗଲା?

Verse 67

ते शंकमाना अन्योन्यमृषयः शंसितव्रताः । प्रचक्रुः शपथान्रौद्रानात्मनः प्रविशुद्धये

ବ୍ରତପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଋଷିମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସନ୍ଦେହ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଓ ନିର୍ଦୋଷତା ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଶପଥ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 68

कश्यप उवाच । सर्वभक्षः सदा सोऽस्तु न्यासलोभं करोतु वा । कूटसाक्षित्वमभ्ये तु बिसस्तैन्यं करोति यः

କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ଯେ ମୃଣାଳଚୋରି କରେ, ସେ ସଦା ସର୍ବଭକ୍ଷ (ଅପବିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷଣକାରୀ) ହେଉ; କିମ୍ବା ତାହାକୁ ନ୍ୟାସଲୋଭ (ଅମାନତ ହଡ଼ପିବା ଲୋଭ) ଆବେଶ କରୁ; ଏବଂ କୂଟସାକ୍ଷ୍ୟ (ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ) ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ତାହାର ହେଉ।

Verse 69

धर्मं करोतु दंभेन राजानं चोपसेवताम् । मधुमांसं सदाश्नातु बिसस्तैन्यं करोति यः

ଯେ ବିସ (ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ) ଚୋରି କରେ, ସେ ଦମ୍ଭରେ ‘ଧର୍ମ’ କରୁ, ଲାଭ ପାଇଁ ରାଜସେବା କରୁ, ଏବଂ ସଦା ମଧୁ ଓ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁ।

Verse 70

वसिष्ठ उवाच । अनृतौ मैथुनं यातु दिवा वाप्यथ पर्वणि । अतिथिः स्यात्ततोऽन्योन्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯେ ବିସ ଚୋରି କରେ, ସେ ଅନୁଚିତ କାଳରେ—ଦିନେ କିମ୍ବା ପର୍ବଦିନେ—ମୈଥୁନ କରୁ; ଏବଂ ପରେ ପରସ୍ପରବିରୋଧୀ, ପରାଶ୍ରୟୀ ‘ଅତିଥି’ ହେଉ।

Verse 71

भरद्वाज उवाच । योधिगम्य गुरोः शास्त्रं निष्क्रयं न प्रयच्छति । तस्यैनसा स युक्तोस्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—ଗୁରୁଠାରୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖି ମଧ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ନିଷ୍କ୍ରୟ/ଦକ୍ଷିଣା ନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପାପରେ ସେ ଯୁକ୍ତ ହେଉ—ଯେ ବିସ ଚୋରି କରେ।

Verse 72

नृशंसोऽस्तु स सर्वत्र समृद्ध्या चाप्यहंकृतः । मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

ଯେ ବିସ ଚୋରି କରେ, ସେ ସର୍ବତ୍ର ନିର୍ଦୟ ହେଉ; ସମୃଦ୍ଧିରେ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାରୀ ହେଉ; ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ ଓ ପିଶୁନ (ନିନ୍ଦକ) ହେଉ।

Verse 73

विश्वामित्र उवाच । एकाकी मृष्टम श्नातु प्रशंस्यादथ चात्मनः । वेदविक्रयकर्तास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଯେ ବିସ ଚୋରି କରେ, ସେ ଏକାକୀ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନ କରୁ; ନିଜକୁ ନିଜେ ପ୍ରଶଂସା କରୁ; ଏବଂ ବେଦ ବିକ୍ରୟକାରୀ ହେଉ।

Verse 74

जमदग्निरुवाच । कन्यां यच्छतु वृद्धाय स भूयाद्वृषली पतिः । अस्तु वार्धुषिको नित्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ—ଯେ ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ ଚୋରି କରେ, ସେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦିଅ; ସେ ନୀଚଜାତି ନାରୀର ପତି ହେଉ; ସଦା ସୁଦଖୋର ରହୁ।

Verse 75

गौतम उवाच । स गृह्णात्वविकादानं करोतु हयविक्रयम् । प्रकरो तु गुरोर्निंदां बिसस्तैन्यं करोति यः

ଗୌତମ କହିଲେ—ଅଦତ୍ତ ବସ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ବ୍ୟବସାୟ କରିବା ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଗୁରୁନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ-ଚୋର ସମ ମହାପରାଧୀ।

Verse 76

अत्रिरुवाच । मातरं पितरं नित्यं दुर्मतिः सोऽवमन्यताम् । शूद्रं पृच्छतु धर्मार्थं बिसस्तैन्यं करोति यः

ଅତ୍ରି କହିଲେ—ଯେ ଧର୍ମବିଷୟରେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରେ, ସେ ଦୁର୍ମତି; ସେ ନିତ୍ୟ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରୁଥିବା ପରି, ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ-ଚୋର ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 77

प्रतिश्रुत्य न यो दद्याद्ब्राह्मणाय गवादिकम् । तस्यैनसा स युज्येत बिसस्तैन्यं करोति यः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ ଆଦି ଦେବି ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେ ସେହି ପାପରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏ; ସେ ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ-ଚୋର ସମ ମନ୍ୟ।

Verse 78

अरुंधत्युवाच । करोतु पत्युः पूर्वं सा भोजनं शयनं तथा । नारी दुष्टसमाचारा बिसस्तैन्यं करोति या

ଅରୁନ୍ଧତୀ କହିଲେ—ନାରୀ ପ୍ରଥମେ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଓ ଶୟନସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁ; ଯେ ଦୁଷ୍ଟାଚାରିଣୀ ପଦ୍ମଦଣ୍ଡ ଚୋରି କରେ, ସେ ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 79

चण्डोवाच । स्वामिनः प्रतिकूलास्तु धर्मद्वेषं करोतु च । साधुद्वेषपरा चैव बिसस्तैन्यं करोति या

ଚଣ୍ଡ କହିଲେ—ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରତିକୂଳ, ଧର୍ମକୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସାଧୁନିନ୍ଦାରେ ଲିନ ରହେ ଏବଂ ପଦ୍ମନାଳ/ପଦ୍ମରେଶା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୋରି କରେ, ସେ ପାପିଣୀ ଜଣାଯାଏ।

Verse 80

पशुमुख उवाच । स्वामिद्रोहरतो नित्यं स भूयात्पापकृन्नरः । साधु द्वेषपरश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

ପଶୁମୁଖ କହିଲେ—ଯେ ନର ସଦା ସ୍ୱାମୀଦ୍ରୋହରେ ରତ, ସେ ପାପକର୍ତ୍ତା ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ସାଧୁଦ୍ୱେଷରେ ଲିନ ହୋଇ ପଦ୍ମନାଳ ଚୋରି କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପାପକର୍ମୀ।

Verse 81

शुनोमुख उवाच । वेदान्स पठतु न्यायाद्गृहस्थः स्यात्प्रियातिथिः । सत्यं वदतु चाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः

ଶୁନୋମୁଖ କହିଲେ—ଗୃହସ୍ଥ ନ୍ୟାୟମାର୍ଗରେ ବେଦ ପଢ଼ୁ, ଅତିଥିପ୍ରିୟ ହେଉ, ଏବଂ ଅଜସ୍ର ସତ୍ୟ କହୁ; କିନ୍ତୁ ଯେ ପଦ୍ମନାଳ ଚୋରି କରେ, ସେ ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 82

ऋषय ऊचुः । इष्ट एव द्विजातीनां यस्त्वया शपथः कृतः । बिसस्तैन्यं हि चास्माकं तन्नूनं भवता कृतम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କରିଥିବା ଶପଥ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଆମ ପଦ୍ମନାଳର ଚୋରି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ କରିଛ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 83

शुनोमुख उवाच । मया हृतानि सर्वेषां बिसानीमानि वो द्विजाः । धर्मान्वै श्रोतुकामेन मां जानीत पुरंदरम्

ଶୁନୋମୁଖ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କ ଏହି ସମସ୍ତ ପଦ୍ମନାଳ ମୁଁ ନେଇଛି; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମକଥା ଶୁଣିବା ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ମାତ୍ର ଏହା କରିଛି—ମୋତେ ପୁରନ୍ଦର ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 84

युष्माकं परितुष्टोऽस्मि लोभाभावाद्द्विजोत्तमाः । तस्मात्स्वर्गं मया सार्द्धं शीघ्रमागम्यतामिति ।ा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଲୋଭର ଅଭାବ ହେତୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ତେଣୁ ମୋ ସହ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆସ—ବୋଲି ସେ କହିଲେ।

Verse 85

ऋषय ऊचुः । मोक्षमार्गं समासक्ता न वयं स्वर्गलिप्सवः । तस्मात्तपश्चरिष्यामः सरसीह विमुक्तये

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆମେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗରେ ଆସକ୍ତ; ସ୍ୱର୍ଗକାମୀ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ହେ ଶକ୍ର, ଏହି ସରସୀରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ତପ କରିବୁ।

Verse 86

पूर्णा सागरपर्यंतां चरित्वा पृथिवी मिमाम् । प्राणयात्रां प्रकुर्वाणा मृणालैर्मुनिसत्तमाः । तस्माद्गच्छ तव श्रेयो भूयादस्मात्समागमात्

ସାଗରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପଦ୍ମନାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ଧାରଣ କରି ଆଗେ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର; ଆମ ଏହି ସମାଗମରୁ ତୁମର ମହାଶ୍ରେୟ ହେଉ।

Verse 87

शक्र उवाच । न वृथा दर्शनं मे स्यात्कदाचिदपि सुव्रताः । तस्माद्गृह्णीत यच्चित्ते सदाभीष्टं व्यवस्थितम्

ଶକ୍ର କହିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ମୋର ଦର୍ଶନ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ। ତେଣୁ ତୁମ ଚିତ୍ତରେ ଯାହା ସଦା ଅଭୀଷ୍ଟ ଓ ଦୃଢ଼, ସେହି ବର ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 88

ऋषय ऊचुः आश्रमोऽयं सुविख्यातो भूयाच्छक्र महीतले । नाम्नास्माकं तथा नृणां सर्वपातकनाशनः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ଶକ୍ର, ଏହି ଆଶ୍ରମ ପୃଥିବୀରେ ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ। ଏବଂ ଆମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇ ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ହେଉ।

Verse 89

वयं स्थास्यामहे नित्यमत्रैव सुरसत्तम । तपोऽर्थं भावितात्मानो यावन्मोक्षगतिर्ध्रुवा

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତପସ୍ୟାର ନିମିତ୍ତେ ଭାବିତାତ୍ମା ହୋଇ ଆମେ ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ବସିବୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋକ୍ଷର ଧ୍ରୁବ ଗତି ଲଭ୍ୟ ନ ହୁଏ।

Verse 90

इन्द्र उवाच । त्रैलोक्येऽपि सुविख्यात आश्रमो वो भविष्यति । तथा कामप्रदश्चैव लोकानां संभविष्यति

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ତୁମମାନଙ୍କ ଏହି ଆଶ୍ରମ ତ୍ରିଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ; ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେବାଳା ମଧ୍ୟ ହେବ।

Verse 91

यो यं काममभिध्याय श्राद्धमत्र करिष्यति । श्रावणे पौर्णमास्यां च स तं सर्वमवा प्स्यति

ଯେ କେହି ଯେଉଁ କାମନାକୁ ମନେ ଧ୍ୟାନ କରି ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ—ବିଶେଷକରି ଶ୍ରାବଣ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ—ସେ ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇବ।

Verse 92

निष्कामो वा नरो यस्तु श्राद्धं दानमथापि वा । प्रकरिष्यति मोक्षं स समवाप्स्यत्यसंशयम्

କିମ୍ବା ଯେ ନର ନିଷ୍କାମ ହୋଇ ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦାନ କରିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ଲଭିବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 93

ये चात्र देहं त्यक्ष्यंति युष्माकं चाश्रमे शुभे । अपि पापसमायुक्तास्ते यास्यंति परां गतिम्

ଏବଂ ଯେମାନେ ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ସେମାନେ ପାପସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ଯିବେ।

Verse 94

इंगुदैर्बदरैर्वापि बिल्वैर्भल्लातकैरपि । पितॄनुद्दिश्य यः श्राद्धं करिष्यति समाहितः

ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଇଙ୍ଗୁଦ, ବଦରୀ, ବିଲ୍ୱ କିମ୍ବା ଭଲ୍ଲାତକ ଫଳରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଯଥୋଚିତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 95

स यास्यति परां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि । सर्वपापविनिर्मुक्तः स्तूयमानश्च किंनरैः

ସେ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହେବ।

Verse 96

जगामादर्शनं तेऽपि स्थितास्तत्र द्विजोत्तमाः

ସେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା; ଏବଂ ସେଇ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 97

ततः काले गते तेऽपि कृत्वा तीव्रं महत्तपः । संप्राप्ताः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ତାପରେ କାଳ ଗତ ହେଲାପରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ମହାତପ କରି, ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 98

तैस्तत्र स्थापितं लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः । तस्य संदर्शनादेव नरः पापाद्विमुच्यते

ସେମାନେ ସେଠାରେ ଦେବଦେବ ଶୂଲିନଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 99

यस्तल्लिंगं पुनर्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । अर्चयेत्स ध्रुवं मुक्तिं प्राप्नोति द्विजसत्तमाः

ଯେ ପୁନର୍ବାର ଭକ୍ତିସହିତ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନୁଲେପନଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ପାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

Verse 100

एतत्पवित्र मायुष्यं सर्वपातकनाशनम् । सप्तर्षोणां समाख्यातमाश्रमस्यानुकीर्तनम्

ଏହି ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଆୟୁଷ୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ସମସ୍ତ ପାପନାଶକ; ଏହା ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନୁକୀର୍ତ୍ତନ।