Adhyaya 278

Verse 1

सूत उवाच । ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ହାଟକେଶ୍ୱରକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् । सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः

ଯେ କେହି ଭକ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ହୃଦୟରେ ଅଭିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାରଣ କରେ, ସେ ସପ୍ତମୀ ଦିନେ ସେଇ ଫଳ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 3

ऋषय उचुः । एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले । तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः । कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆକାଶମଣ୍ଡଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତ ଏକେ ଦେଖାଯାଏ; ତେବେ ସେଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ? କେଉଁ କାଳରେ, କେଉଁ କୃତ୍ୟରେ, ଏବଂ କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହେ ସୂତନନ୍ଦନ?

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः

ସୂତ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ଶୁନଃଶେପ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ‘କୃତି’ ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ।

Verse 5

तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः । चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः

ତାହାର ପୁତ୍ର ‘ଶୁନ’ ଜନ୍ମିଲେ, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ‘ଚାରାୟଣ’ ମଧ୍ୟ ଋଷିମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः । सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଧରାତଳକୁ ଅବତରିଲେ।

Verse 7

गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि । प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे । कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଯଜ୍ଞକର୍ମ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ଥିତ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସର୍ବଦେବ ସମାଗମରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଆଗମନ ଅପେକ୍ଷା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମୟବିଳମ୍ବ କେବେ ମାନା ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 8

ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका । शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता

ତାପରେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଗୋପକନ୍ୟକା-ରୂପିଣୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଣିଲେ; ସେ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ଥିଲେ।

Verse 9

गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः । प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्

ତାକୁ ଗୋପକନ୍ୟା ବୋଲି ଜାଣି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ଗାଈର ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ତାପରେ ଗୁହ୍ୟ ଉପାୟରେ ନିଜ ପାଖକୁ ଆକର୍ଷିଲେ।

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ କୁଳ ଏକେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ—ଏକଠାରେ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ରହନ୍ତି, ଅନ୍ୟଠାରେ ହବି (ଆହୁତି) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 11

तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् । गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः

ଏଭଳି ତାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କରି, ପରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସମ୍ମୁଖେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୃହ୍ୟବିଧିଅନୁସାରେ ତାହାର ପରିଗ୍ରହ (ପତ୍ନୀ-ସ୍ୱୀକାର) କଲେ।

Verse 12

पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः । सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେ ଯେତେବେଳେ ପତ୍ନୀଶାଳାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଦେବପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ସାବିତ୍ରୀ ସେଠାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 13

ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् । दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः

ତାପରେ ତାକୁ ରଶନା (କଟିବନ୍ଧ) ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଦେଖି, ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ସାବିତ୍ରୀ ସେତେବେଳେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 14

सावित्र्युवाच । यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह । पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे

ସାବିତ୍ରୀ କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ! ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କଲ; ତେଣୁ ଆଜିଠାରୁ ସଙ୍ଗମ ବିଷୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ‘ପିତାମହ’ ମାତ୍ର ହେବ।

Verse 15

मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः । एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରନାରୀଗ୍ରହଣ ମହାପାପ କର୍ମ; ତୁମେ ଏହା କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ହେବ।

Verse 16

कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्

ମୋ ବାକ୍ୟରୁ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ତୁମେ ବିଶେଷଭାବେ କାମାର୍ତ୍ତ ହେବ।

Verse 17

एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् । गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः

ଏପରି କହି ସାବିତ୍ରୀ ସେହି ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପର୍ବତଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କଲେ ଏବଂ ପରେ ମହାତପ କଲେ।

Verse 18

पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने । अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः

ସେହି ଶାପର ପରିଣାମରେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ଚାରାୟଣ-ନିବେଶନରେ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଅବତରିଲେ।

Verse 19

स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः । तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते

ସେ ଯେତେବେଳେ ମାନବ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା, ପୂର୍ବେ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାମଜନିତ ଦାହତାପରେ ପୁନଃପୁନଃ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 20

ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् । अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः

ତାପରେ ସେ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲା—କନ୍ୟା ହେଉ କି ତପସ୍ୱିନୀ—ରୂପସୌଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନରେ ସେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଝୁକିଗଲା।

Verse 21

ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः । स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्

ତାକୁ ବିପଦରେ କାତର ଦେଖି, ମୁନି ଚାରାୟଣ କ୍ରୋଧରେ ସ୍ୱୟଂ ତାକୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ।

Verse 22

स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति

ପିତା ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏଠୁ ସେଠୁ ଭ୍ରମଣ କରି ଚମତ୍କାରପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶାକଲ୍ୟ ବସୁଥିଲେ।

Verse 23

नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः । वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्

ସେଠାରେ ‘ବ୍ରାହ୍ମଣଶାର୍ଦୂଳ’ ନାମରେ ଜଣେ ନାଗର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ; ସହସ୍ର ଶିଷ୍ୟରେ ପରିବୃତ ହୋଇ ବେଦବିଦ୍ୟାର ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ।

Verse 24

अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि

ତେବେ ସେ ଭକ୍ତିସହ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କଲା। କିଛି କାଳ ପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲା।

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्

ସେହି ସମୟରେ ଆନର୍ତ୍ତର ଅଧିପତି ସ୍ୱୟଂ ଆସି, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳଶାୟୀ ହରି ସ୍ୱୟଂ ବିରାଜିତ, ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 26

चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा । प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा

ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲା। ପରେ ରାଜା ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷତଃ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କୁ—ଆବଶ୍ୟକ କ୍ରିୟା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 27

शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति

ସେ କହିଲେ: “ମୋ ଆଳୟରେ ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତିକ ଓ ପୌଷ୍ଟିକ କର୍ମ କର; ମୁଁ ଯେତେଦିନ ଏଠାରେ ରହିବି, ସେତେଦିନ ଏହି ପ୍ରସାଦ (ଅନୁଗ୍ରହ) କରାଯାଉ।”

Verse 28

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे

“ବାଢମ୍” ବୋଲି କହି ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଦାକ୍ଷିଣ୍ୟରେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକେକ କରି ସେ ରାଜାଙ୍କ ଭବନକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 29

स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च । संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्

ସେ ଶାନ୍ତିକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ପରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣା ଗ୍ରହଣ କରି ପୁନର୍ବାର ସେହି ଦ୍ୱିଜ-ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 30

शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे । जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः

ସେ ନିଜ ଗୃହରେ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କୁ ସେହି ଦକ୍ଷିଣା ଅର୍ପଣ କରି ଚାଲିଗଲେ। ଏଭଳି ଦିନକୁ ଦିନ ଏହି ସେବା-ବ୍ୟବହାର ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିର ହେଲା।

Verse 31

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः । शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्

ଅନ୍ୟ ଦିନ ଆସିଲେ, ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଶାନ୍ତିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।

Verse 32

तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी । रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी

ସେହି ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ଥରା ନାମକ ରୂପସମୃଦ୍ଧ ଏକ ବିଲାସିନୀ ଥିଲା। ରାତିରେ କାମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ତାକୁ କାମନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମାକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲା।

Verse 33

भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः । स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः । शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः

ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କଥିତ ରତି-ଭାବଗୁଡ଼ିକୁ, ଆଲିଙ୍ଗନ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ମୟୂରପଦକ ଇତ୍ୟାଦି ନାନାପ୍ରକାର ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏବଂ ଅଧରରେ ମଧ୍ୟ କରିଦେଲା; ମଣି ଓ ପ୍ରବାଳର ଛାପରେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ କଲା।

Verse 34

संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ । तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे

ଅଧ୍ୟୟନାର୍ଥେ ସେ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସହସହ, ଶାନ୍ତିକର୍ମ ନିମିତ୍ତେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲା।

Verse 35

सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् । शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜନିବାସକୁ ଯାଇ; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ଶାନ୍ତିକର୍ମ କଲା।

Verse 36

शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् । पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः

ଶାନ୍ତିକର୍ମ ଶେଷ ହେଲାପରେ ସେ କଳଶଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲା—ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ।

Verse 37

साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः । संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः

ତାପରେ ସେ ଅକ୍ଷତ ଓ ପୁଷ୍ପ ସହିତ ନେଇ, ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ସହ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଆନର୍ତ୍ତରାଜା ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲା।

Verse 38

द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् । छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके । तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः

‘ଦ୍ୟାମାଲେଖୀ…’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଛନ୍ଦ-ଋଷି ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉଚ୍ଚାରି ରାଜାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ନ୍ୟସିଲା; ସେଇ କ୍ଷଣେ ସେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲା—ତାହାର ଓଠ ଯେନ ନଖରେଖାରେ କଟା ପରି ବିକୃତ ଥିଲା।

Verse 39

खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः

ତେବେ ଫାଟି ଓ ବିକୃତ ହୋଇଥିବା ଓଠ ଦେଖି ରାଜା ଗଭୀର ଭାବେ ଖିନ୍ନ ଓ ନିରାଶ ହେଲେ।

Verse 40

विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् । तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्

ତାଙ୍କୁ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି କେହି ହସି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲା—“ହେ ବିପ୍ର, ଅକ୍ଷତର ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ଦେ।”

Verse 41

मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते । याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्

“ଅଶ୍ୱଶାଳାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି କାଠଟି ଦେଖାଯାଉଛି…” ଏହା ଦେଖି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲେ।

Verse 42

क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् । अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्

ସେଠାରେ ଜଳ ଛିଟାଇ, ଅକ୍ଷତ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ରାଜା ରଖିଥିବା ଦକ୍ଷିଣା ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः । निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେହି ଧବ-କାଠରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାଖାମାନେ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ନବ ପଲ୍ଲବରେ ସୁଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 44

तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्

ତାହା ଦେଖି ଆନର୍ତ୍ତାଧିପତି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ପରେ ସେ ଗଭୀର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରି କହିଲେ—“ଧିକ୍, ମୁଁ ଏଭଳି କରିଲି!”

Verse 45

स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः

ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି।

Verse 46

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः

ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ସେହି ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ମୁଁ ଜରା ଓ ମରଣରହିତ ହେବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 47

एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च । पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଭଳି ବିସ୍ମୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ସେହି ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ସମାନ ଲାଗିଲା।

Verse 48

दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी

ଯେତେବେଳେ କିଛିପରି ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ରାତି ମଧ୍ୟ କିଛିପରି ଶେଷ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ରାତି ସାଧାରଣ ଭାବେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 49

ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः । आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः

ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ରାଜା ଉଠି, ନିଜ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାକଲ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକାଇଲେ।

Verse 50

ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः । कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्

ତାପରେ ସେ ବିନୟରେ, କରଯୋଡି ସାଦରେ ଦାଁଡି କହିଲା—“ଆଜି ପ୍ରଭାତେ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି।”

Verse 51

शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम । तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଶାନ୍ତ୍ୟର୍ଥେ ତାଙ୍କୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପଠାଇବା ଉଚିତ; ଆଜି କେବଳ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ପରମ ଭକ୍ତି ଜାଗିଛି।

Verse 53

गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् । शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः

“ବତ୍ସ, ଆଜିହିଁ ରାଜାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଅ; ଶାନ୍ତ୍ୟର୍ଥେ ସେ ପୁଣି ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 54

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜପୁଙ୍ଗବ, ସେଇ ଶାନ୍ତ୍ୟର୍ଥ କର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ମୋତେ ଅନାଦରରେ ଦେଖାଗଲା, ମୋର ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର ହେଲା ନାହିଁ।”

Verse 55

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

ତାହାର ବଚନପ୍ରଭାବରେ ନିଃସନ୍ଦେହ ମୋତେ କେବଳ କାଠ ଉପରେ ବସାଇଦିଆଗଲା। ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବିବେକସମ୍ପନ୍ନ, ବିଚକ୍ଷଣ ଶିଷ୍ୟକୁ ପଠା; ସେ ଆନର୍ତ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ସଦ୍ମାର୍ଗେ ନେଇଯିବ।

Verse 56

शाकल्य उवाच । राजाऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः । योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्

ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ—ଦେଶବାସୀ ପୁରୁଷମାନେ ସଦା ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ତାହା ତାଙ୍କର ଯୋଗକ୍ଷେମ-ରକ୍ଷା ଓ ଲାଭ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ହିଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

Verse 57

प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः । न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम

ଯେ ରାଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରତିକୂଳ ହୁଏ ସେ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହାର କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସୁଖ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 58

ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्

ଯେମାନେ ଜାତି ଆଦିର ମହାଗର୍ବରେ ଫୁଲି ନରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ସେବା-ଉପାସନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ରୂପେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 59

एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः । भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः

ଏଭଳି ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଉଭୟ ବିବାଦ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ପୁରୁଷମାନେ ପୁନର୍ବାର ସେଠାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 60

प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः । शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते

ସେମାନେ ତ୍ୱରାସହିତ, କରଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ— “ସେଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ପଠାନ୍ତୁ; ରାଜା ପଥରେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।”

Verse 61

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः । तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्

ବାରମ୍ବାର କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯେତେବେଳେ ଯାଇଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଶାକଲ୍ୟ ଅରୁଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଦ୍ଦାଲକଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 62

शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् । गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्

ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ, କରଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ— “ବତ୍ସ, ମୋ ଆଦେଶରେ ଏବେଇ ରାଜମନ୍ଦିରକୁ ଯାଅ।”

Verse 63

शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु

ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତିକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କର; ତାପରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ—ବେଦପାଠ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କର।

Verse 64

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् । चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा

ସେ “ତଥେତି” ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ ରାଜନିବାସକୁ ଯାଇ, ବିଧିନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମାନୁସାରେ ଶାନ୍ତିକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲା।

Verse 65

ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् । गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः

ତାପରେ ସେ କଳଶଜଳକୁ ଅକ୍ଷତ ଓ ପୁଷ୍ପସହିତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଶୀଘ୍ର ଧାଇଗଲା।

Verse 66

राजोवाच । स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः । काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ! ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କର; ଏହି କାଠର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଯେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାହାକୁ ଅଭିଷେକ କର।

Verse 67

ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् । अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ

ତାପରେ ସେ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସ୍ୱୟଂ ଇଚ୍ଛିତ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲା; ସେହି କାଠକୁ ଅଭିଷେକ କରି ପରେ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା।

Verse 68

तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽनर्तो महीपतिः । विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः

ସେତେବେଳେ ସେହି କାଠରେ ସେଇ ରୂପ ଦେଖି ରାଜା ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ଶୋକସହିତ ଓ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 69

भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा । अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्

ତାପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ କାରଣରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ, ସେ ଆଉ ଜଣେ ଚତୁର ଓ ନିପୁଣ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲା।

Verse 70

वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम । शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ମୋ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ବେଦନା ବ୍ୟାପିଛି। ଶାନ୍ତିର ନିମିତ୍ତେ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସେଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ପଠା।

Verse 71

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଗତକାଲି ମୁଁ ତାହାକୁ ଅପମାନ କରିଥିଲି। ସେହି କାରଣରୁ ମୋ ପାଖକୁ ହଠାତ୍ ରୋଗ ଆସିଛି—ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 72

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति

ଏହିହେତୁ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ପଠା, ଯେନ ମୋର ସ୍ୱସ୍ଥତା ହେଉ। ବାରମ୍ବାର କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସେ ନ ଆସେ…

Verse 73

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे

ତାପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ସାଦରେ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟକୁ କହିଲେ; ତଦନନ୍ତରେ ମଧୁକ ପୈଗ୍ୟକୁ ସେଇ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 74

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च

ସେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଦାଲକ ଯେପରି କରିଥିଲେ ସେହିପରି କଲା। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେଇ କାଠଖଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଆଗଲା।

Verse 76

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ସେ ଅନେକ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶିଷ୍ୟକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 77

प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा । चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्

ସେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରଚୂଡ ଓ ଭାଗବିତ୍ତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସେଇ ଦୁଇଜଣ ପୂର୍ବେ କରିଥିବା ପରି ଶାନ୍ତିକର୍ମ କଲା।

Verse 78

ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि । मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्

ତାପରେ ସେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଶାନ୍ତ୍ୟୁଦକ ଛିଟାଇଲା; ମନ୍ତ୍ରସହ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସେଇ ରୂପ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଲା।

Verse 79

तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्

ସେଇ କାଠଖଣ୍ଡଟି ସେଇ ରୂପରେ ଥିବା ଦେଖି ରାଜା ପୁଣିଥରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 80

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् । शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम

ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲା—“ଶାନ୍ତିର ନିମିତ୍ତେ କାଲି ମୋ ହର୍ମ୍ୟକୁ ଗୋଟିଏ ଶିଷ୍ୟକୁ ପଠାଇବାକୁ ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ଶରୀରରେ ଶାନ୍ତି ଜନ୍ମେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।”

Verse 81

ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः । भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः

ତତଃ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଶାକଲ୍ୟ, ଆନର୍ତ୍ତର ମହୀପତି ପୁନର୍ବାର ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 82

याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् । राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक

“ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ରାଜନିବାସକୁ ଯାଅ। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ରୋଗନାଶ ପାଇଁ ଶାନ୍ତିକର୍ମ କର, ପୁତ୍ର।”

Verse 83

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् । अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—“ଗୁରୁଦେବ, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ମୋତେ ଏଭଳି କହନ୍ତୁ ନାହିଁ। ହେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ସେ ରାଜା ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛି।”

Verse 84

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः । अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ପରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି ଆଉ କହିଲେ।

Verse 85

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्

ଗୁରୁ ଯଦି ଶିଷ୍ୟକୁ ଗୋଟିଏ ଅକ୍ଷର ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶିଖାନ୍ତି, ତେବେ ସେଇ ଋଣ ଶୋଧିବାକୁ ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ନାହିଁ, ଯାହା ଦେଇ ମନୁଷ୍ୟ ଅନୃଣୀ ହୋଇପାରିବ।

Verse 86

यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न । तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्

ତୁମେ ଶିଷ୍ୟଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୋ କଥା ପାଳନ କରୁନାହ; ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଶାପରେ ବାନ୍ଧିବି।

Verse 87

याज्ञवल्क्य उवाच । अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि । अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଗୁରୁ, ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟରେ ମୋତେ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ଷଣେ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଶାପ ଦେବି।

Verse 88

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅହଙ୍କାରୀ, କାର୍ଯ୍ୟ-ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ ଏବଂ କୁପଥରେ ଚାଲୁଥାଏ—ତେବେ ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ବିଧିସମ୍ମତ।

Verse 89

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଏବେ ତୁମେ ମୋର ଗୁରୁ ନୁହ। ତଥାପି ଶିଷ୍ୟହିତ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେ ଆଦେଶ/ଉପଦେଶ ଦେଉଛ, ସେହିଟି ଭେଦ ବିନା ମୋତେ ଦିଅ।

Verse 90

यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् । तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः

ତୁମ ପାଖରେ ଯେତେ ଦିନ ଶିଷ୍ୟମାନେ ରହିବେ, ସେତେ ଦିନ ମୁଁ ତୁମ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି; ନଚେତ୍ ମୁଁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବି।

Verse 91

शाकल्य उवाच । यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज । यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः

ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ—ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉଛ, ତେବେ ମୁଁ ଶିଖାଇଥିବା ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ୟାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କର। ହେ ପାପୀ, ହେ କୁଶିଷ୍ୟ, ଦୂରେ ସର; ପଛକୁ ଯାଅ।

Verse 92

मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् । पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि । जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या

ଏହି ଜଳକୁ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିଛି; ଏହା ‘କ୍ଷୁରିକାମୁଣ୍ଡ’ସମ୍ଭବ। ଏହା ପିଅ; ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ରେ ନିଜ ଉଦରରୁ ମୋର—ପୂର୍ବେ ମୋଠାରୁ ଶିଖିଥିବା—ବିଦ୍ୟାକୁ ବାନ୍ତି କରି ତ୍ୟାଗ କରିବ।

Verse 93

एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् । पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः

ଏପରି କହି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଅଥର୍ବଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ବାନ୍ତି ହେବା ପାଇଁ ତାହାକୁ ପିବାକୁ ଦେଲେ।

Verse 94

याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् । वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳ ପିଇଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ନ ସହିତ ବାନ୍ତି କରି ସେହି ପ୍ରାପ୍ତ ବିଦ୍ୟାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 95

ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् । गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः

ତାପରେ ସେ ମୂଢତାରେ ପତିତ ହୋଇ ଶୁଭ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର-ହ୍ରଦକୁ ଗଲେ। ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ଶୁଚି ହେଲେ ଏବଂ ମନକୁ ସମାହିତ କଲେ।

Verse 96

चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया । प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः

ସେ ଭକ୍ତିସହିତ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାଦଶ ସଂଖ୍ୟକ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିଲେ। ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 97

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च । भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

ଧାତା, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମା, ଶକ୍ର, ବରୁଣ ଏବଂ ସାଂବ; ଭଗ, ବିବସ୍ୱାନ, ପୂଷା, ଏବଂ ଦଶମ ରୂପେ ସବିତା; ଏକାଦଶ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଦ୍ୱାଦଶ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ—ଏହିପରି ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବାରଟି ରୂପ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 98

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता । आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः

ଏହିପରି ସେ ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ପରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 99

ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः । प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ପ୍ରୀତ ହୋଇ ସେ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ସୁନ୍ଦର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 100

याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम । इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्

“ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଇଷ୍ଟ ବର ଦେବି—ଏବେ ଯାହା ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ, କୁହ।”

Verse 101

याज्ञवल्क्य उवाच । वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय । मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम्

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ! ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ବେଦପାଠ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ; ଯେପରି ମୁଁ ଏହିକ୍ଷଣେ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ପାଇପାରିବି।

Verse 102

आदित्य उवाच । मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम । मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज

ଆଦିତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋତେ ସଦା ପର୍ଯ୍ୟଟନ କରିବାକୁ ହୁଏ; ମେରୁର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର୍ଥେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଓ ‘ଲୋକାଲୋକ’ ସୀମାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

Verse 103

तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज

ତେବେ ହେ ଦ୍ୱିଜ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବେଦପାଠରେ କିପରି ନିଯୁକ୍ତ କରିବି?

Verse 104

तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च । श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे

ଏହେତୁ ତୁମେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ ମୋର ମୁଖ୍ୟ ଅଶ୍ୱର କାନରେ ପ୍ରବେଶ କର; ମୋର ବାକ୍ୟ ଓ ମୋର ତେଜରେ ଧାରିତ ହୋଇ, ଶ୍ରବଣମାର୍ଗରେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।

Verse 105

न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु । स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः

ହେ ମହାଭାଗ! ସେଠାରେ ଥାକିଲେ ତୁମେ ଦହିବ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ରହି ଅଧ୍ୟୟନ କର। ସେ ‘ତଥେତି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଅଶ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 106

कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् । अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्

ତାପରେ ସେ କର୍ଣ୍ଣମାର୍ଗରେ ସେହି ମୁଖରୁ ଚାରିଏ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କଲା—ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ ଓ ପରିଶିଷ୍ଟସମନ୍ୱିତ।

Verse 107

ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् । प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्

ଅଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ସେ କହିଲା—“ହେ ବିଭୋ, ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କର; ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେବି।”

Verse 108

आदित्य उवाच । यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम । सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके

ଆଦିତ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଋଗ୍ବେଦରେ ମୋର ଯେ ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ, ଯଜୁର୍ବେଦରେ ଯେ ସାବନ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ବେଦ (ସାମବେଦ)ରେ ଯେ ସାମଗାନ—”

Verse 110

ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः । ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେସବୁକୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କୀର୍ତ୍ତନ/ପାଠ କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟାଲୟ (ସ୍ୱର୍ଗଧାମ)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 111

व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः । ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्

ଏବଂ ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋ ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବେ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ; ଏହା ମୋର ସତ୍ୟୋକ୍ତି।

Verse 112

सूत उवाच । एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ବେଦମାନଙ୍କୁ ପାଠ କରି ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଅର୍ପଣ କରି, ସେ ପୁନର୍ବାର ସୂର୍ୟଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା; ତାପରେ ଚମତ୍କାରପୁର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 113

ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः । प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्

ତାପରେ ଶାକଲ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ କହିଲା—ଆପଣ ମୋର ଗୁରୁ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ହେ ମହାଭାଗ, ଯାହା ଚାହୁଁଛନ୍ତି କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେବି।

Verse 114

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा । वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम । तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା, ପିତା, ମାତା ଏବଂ ଗୁରୁ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେମାନେ ବିରୋଧଭାବରେ ଚାଲିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 115

सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च । अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः

ମୁଁ ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ ଚାରି ବେଦ ପାଠ କରିଛି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଧାରଣ କରିଛି।

Verse 116

तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्

ହେ ମହାଭାଗ, ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କେଉଁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବି?

Verse 117

शाकल्य उवाच । यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते

ଶାକଲ୍ୟ କହିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ତୁମକୁ କହିଥିବା ବେଦର ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସେଗୁଡ଼ିକ।

Verse 118

यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा । तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा

ଯାହାକୁ ପଢ଼ି ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ ପାପନାଶ ହୁଏ, ସେହି ଉପଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ; ଏହାହିଁ ମୋର ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା।

Verse 119

याज्ञवल्क्य उवाच । तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः । मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—ତେବେ ମୋ ସହ ଆସ; ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିମାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏବେଇ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 120

तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः । शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः

ଏହା ଶୁଣି ଶାକଲ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଓ ସେହି ସତ୍‌ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭାସ୍କରରୂପଗୁଡ଼ିକ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 121

ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः । वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा

ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ରବି ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 122

अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः

ଉପଦେଶର ଶେଷରେ ଚତୁର୍ବେଦ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବେଦାନ୍ତଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 123

प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः । श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्

ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆମେ ବେଦାନ୍ତଜ୍ଞ ଭାବେ ସ୍ଥିତ; ଶ୍ରବଣ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ତେଣୁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଯାଚନ୍ତୁ।

Verse 124

याज्ञवल्क्य उवाच । एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः । कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः । भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ଭାସ୍କରମାନଙ୍କ ମହିମାକୁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବ, ତାହାର ସ୍ୱର୍ଗଗତି ଅଧିକାଧିକ ହେଉ। ଏହି ମୋର ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା।

Verse 125

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् । तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्

କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ବିଚାରଣା (ମନନ) କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜରା-ମରଣବର୍ଜିତ ସେଇ ତୁରୀୟ ପଦ ଅଛି।

Verse 126

ब्राह्मणा ऊचुः । भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः । पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—କଳିଯୁଗରେ ବିପ୍ରମାନେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ଯୁକ୍ତ ହେବେ; ପଢ଼ିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ରହିବ ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନର କଥା କ’ଣ।

Verse 127

तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम । अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च

ଏହେତୁ ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବେଦମାନଙ୍କର ସାରସ୍ୱତ ପଦ୍ଧତି କହ; ଯାହାଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟପୀଡ଼ିତମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଦ ପାଠ ଓ କୀର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବେ।

Verse 129

चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् । हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्

‘ଚିତ୍ରଂ ଦେବାନାମ୍’ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ତୋତ୍ର; ‘ହଂସଃ ଶୁଚିଷଦ୍’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତାପରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ତବ—ଏଗୁଡ଼ିକ ପାଠ୍ୟ।

Verse 130

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः । इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्

ଏବଂ ଯେ ବହ୍ୱୃଚ (ଋଗ୍ବେଦ ପାଠକ) ପାବମାନ ସୂକ୍ତ ପାଠ କରିବେ—ଏଭଳି ଆରମ୍ଭ କରି—ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଇବେ।

Verse 131

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च । सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः

ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଶୁଚି ଓ ସ୍ଥିର ସାମଗାୟକମାନେ ଆଦିତ୍ୟେଷ୍ଟି ପାଇଁ ନିୟତ ଏକୋଇଶି ସାମ ଗାନ କରିବେ।

Verse 132

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् । ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्

ଯେମାନେ ପରମ ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କରି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଗକୁ ଯାଇ ରବିମଣ୍ଡଳକୁ ଭେଦି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ।

Verse 133

क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च । शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କ୍ଷୁରିକା-ସମ୍ପୁଟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-କଲ୍ପ ଏବଂ ଶାନ୍ତି-କଲ୍ପସଂଯୁକ୍ତ ପାଠକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କଥିତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଇବେ।

Verse 134

अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् । मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे

ଅଥର୍ବବେଦ ପାଠକମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ମୂର୍ଖମାନେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ସୂର୍ଯ୍ୟବାର (ରବିବାର) ଆସିଲେ ଆସି…

Verse 135

प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः

ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରିବେ, ସେମାନେ ସପ୍ତରାତ୍ରିରେ (ଗତ ସାତ ଦିନରେ) କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।

Verse 136

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु

ସୂତ କହିଲେ—ବେଦର ଚାରି ‘ଚରଣ’ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ; ତାପରେ କିଛି ନ କିଛି ପ୍ରକାରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିଚିତ ହେଲେ।

Verse 137

विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः । वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा

ତାପରେ ବିଦେହର ନରାଧିପ, ରତ୍ନ ନାମକ ମହୀଭୁଜ, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତ ଶ୍ରବଣ କରିବା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 138

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः

ସେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ୍ଭବ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 139

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ଯେ ମାନବ ରବିବାର ଦିନ ସେହି (ଦିବ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା)କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସପ୍ତରାତ୍ରିରେ କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 140

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

ହେ ସମସ୍ତେ! ସୂର୍ଯ୍ୟସମ୍ଭବ ଏହି ସମଗ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ କହିଦେଲି। ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶୁଣେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 191

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्

ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ ଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, କିମ୍ବା ରବିବାର ଶ୍ରବଣରେ ଯେ ଫଳ ହୁଏ—ଏହି ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ।

Verse 278

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तांतवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ଶ୍ରୀହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଦ୍ୱାଦଶାର୍କୋତ୍ପତ୍ତି ଓ ରତ୍ନାଦିତ୍ୟୋତ୍ପତ୍ତି-ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ରେ ‘ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ-ବୃତ୍ତାନ୍ତ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଅଠହତ୍ତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 582

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् । प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा

ସେ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲା। ପରେ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲା।

Verse 1293

याज्ञवल्क्य उवाच । रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् । त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ— ‘ରଥଂ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି’ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସୂକ୍ତଟି ଧନ-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ପ୍ରଥମ; ଏବଂ ‘ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭେତି’ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସୂକ୍ତଟି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ପ୍ରଥମ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମମାନେ।