Adhyaya 272

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तमीशानस्य महीपतेः । ईश्वरेण पुरा दत्तमायुर्यावत्स्ववासरम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଆପଣ ଈଶାନ ନାମକ ମହୀପତି ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଲେ, ଯେ ଈଶ୍ୱର ପୂର୍ବେ ନିଜ ‘ଦିବସ’ର ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଆୟୁ ଦାନ କରିଥିଲେ—ତାହା ଆହୁରି ବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

किंप्रमाणं भवेत्तस्य दिवसस्य ब्रवीहि नः । सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि प्रमाणं दिवसस्य तु

ସେହି ‘ଦିବସ’ର ପ୍ରମାଣ କେତେ? ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସେହି ଦିବସର ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରମାଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 3

माहेश्वरस्य विप्रेन्द्राः श्रूयतां गदतः स्फुटम् । निमेषस्य चतुर्भागस्त्रुटिः स्यात्तद्द्वयं लवः

ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କ କାଳମାନ ମୋ କଥାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶୁଣ। ନିମେଷର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ‘ତ୍ରୁଟି’; ଦୁଇ ତ୍ରୁଟି ମିଶି ‘ଲବ’ ହୁଏ।

Verse 4

लवद्वयं यवः प्रोक्तः काष्ठा ते दश पंच च । त्रिंशत्काष्ठाः कलामाहुः क्षणस्त्रिंशत्कलो मतः

ଦୁଇ ଲବକୁ ‘ଯବ’ କୁହାଯାଏ; ଏମିତି ପନ୍ଦର ଯବ ମିଶି ଗୋଟିଏ ‘କାଷ୍ଠା’। ତିରିଶ କାଷ୍ଠା ‘କଳା’; ତିରିଶ କଳାକୁ ‘କ୍ଷଣ’ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 5

क्षणैः षष्ट्या पलं प्रोक्तं षष्ट्या तेषां च नाडिका । नाडिकाद्वितयेनैव मुहूर्तं परिकीर्तितम्

ଷାଠିଏ କ୍ଷଣକୁ ‘ପଲ’ କୁହାଯାଏ; ଏମିତି ଷାଠିଏ ପଲ ମିଶି ଗୋଟିଏ ‘ନାଡିକା’। ଦୁଇ ନାଡିକାରେ ‘ମୁହୂର୍ତ୍ତ’ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 6

त्रिंशन्मुहूर्त्तमुद्दिष्टमहोरात्रं मनीषिभिः । मासस्त्रिंशदहोरात्रैद्वौ द्वौ मासावृतुं विदुः

ମନୀଷୀମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଅହୋରାତ୍ର ତିରିଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗଠିତ। ଏମିତି ତିରିଶ ଅହୋରାତ୍ରେ ଗୋଟିଏ ମାସ; ଦୁଇ ମାସ ମିଶି ଗୋଟିଏ ଋତୁ।

Verse 7

ऋतुत्रयं चाप्ययनमयने द्वे तु वत्सरम् । मानुषाणां हि सर्वेषां स एव परिकीर्तितः

ତିନି ଋତୁ ମିଶି ଗୋଟିଏ ‘ଅୟନ’ ହୁଏ; ଦୁଇ ଅୟନ ମିଶି ଗୋଟିଏ ‘ବତ୍ସର’ (ବର୍ଷ) ହୁଏ। ଏହି ଗଣନା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 8

स देवानामहोरात्रं पुराणज्ञाः प्रचक्षते । अयनं चोत्तरं शुक्लं यद्देवानां दिनं च तत् । यद्दक्षिणं तु सा रात्रिः शुभकर्मविगर्हिता

ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ଏହି ବାର୍ଷିକ ଚକ୍ରକୁ ଦେବମାନଙ୍କର ଅହୋରାତ୍ର ବୋଲି କହନ୍ତି। ଶୁକ୍ଳ ଉତ୍ତରାୟଣ ଦେବମାନଙ୍କର ଦିନ; ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ତାଙ୍କର ରାତ୍ରି—ଶୁଭକର୍ମ ପାଇଁ ନିନ୍ଦିତ କାଳ।

Verse 9

यथा सुप्तो न गृह्णाति किंचिद्भोगादिकं नरः । तथा देवाश्च यज्ञांशान्न गृह्णन्ति कथं चन

ଯେପରି ଶୁଇଥିବା ମଣିଷ ଭୋଗାଦି କିଛିକୁ ସତ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ସେପରି ଯଥୋଚିତ ଯୋଗ୍ୟତା/ଜାଗୃତି ନଥିଲେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଯଜ୍ଞାଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 10

अनेनैव तु मानेन मानवेन द्विजोत्तमाः । लक्षैः सप्तदशाख्यैस्तु वत्सराणां प्रकीर्तितम्

ଏହି ମାନବୀୟ କାଳମାନ ଅନୁସାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ବର୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ସତର ଲକ୍ଷ ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।

Verse 11

अष्टाविंशत्सहस्रैस्तु वत्सराणां कृतं युगम् । तस्मिञ्छ्वेतोऽभवद्विष्णुर्भगवान्यो जगद्गुरुः

ଅଠାଇଶ ହଜାର ବର୍ଷରେ କୃତଯୁଗ ଗଠିତ ଥିଲା। ସେହି ଯୁଗରେ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ୱେତ (ଦୀପ୍ତିମୟ) ରୂପରେ ଥିଲେ।

Verse 12

लोकाः पापविनिर्मुक्ताः शांता दांता जितेन्द्रियाः । दीर्घायुषस्तथा सर्वे सदैव तपसि स्थिताः

ଲୋକମାନେ ପାପମୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ସଂଯମୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠିତ ରହୁଥିଲେ।

Verse 13

यो यथा जन्म चाप्नोति तथा स म्रियते नरः । न पुत्रसंभवो मृत्युर्वीक्ष्यते जनकैः क्वचित्

ମନୁଷ୍ୟ ଯେପରି ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ ସେପରି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ; ଜନକମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରସବଜନିତ ମୃତ୍ୟୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 14

कामः क्रोधस्तथा लोभो दंभो मत्सर एव च । न जायते नृणां तत्र युगे तु द्विजसत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେହି ଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଦମ୍ଭ ଓ ମତ୍ସର ଜନ୍ମ ନେଇନଥାଏ।

Verse 15

ततस्त्रेतायुगं भावि द्वितीयं मुनिसत्तमाः । पादेनैकेन पापं तु रौद्रं धर्मे तदाविशत्

ତାପରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗ ତ୍ରେତାୟୁଗ ଆସିଲା; ସେତେବେଳେ ଧର୍ମରେ ଗୋଟିଏ ପାଦ (ଚତୁର୍ଥାଂଶ) ପରିମାଣର ରୌଦ୍ର ପାପ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 16

ततो रक्तत्वमभ्येति भगवान्मधुसूदनः । पापांशेऽपि च संप्राप्ते सस्पर्द्धो जायते जनः

ତାପରେ ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ରକ୍ତିମ (ଦୀପ୍ତ) ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପାପର ଅଂଶ ମାତ୍ର ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ସ୍ପର୍ଧା-ବୈର ସହ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 17

स्वर्गमार्गकृते सर्वे चक्रुर्यज्ञांस्ततः परम् । अग्निष्टोमादिकांस्तत्र बहुहोमादिकांस्तथा

ତାପରେ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗ ପାଇବାକୁ ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ କଲେ—ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଏବଂ ବହୁ ହୋମଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 19

देवलोकांस्ततो यांति मूलाद्यावच्चतुर्दश । ब्रह्मलोकस्य पर्यंतं स्वकीयैर्य ज्ञकर्मभिः

ନିଜ ଯଜ୍ଞକର୍ମର ପୁଣ୍ୟବଳେ ସେମାନେ ପରେ ଦେବଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଆନ୍ତି—ମୂଳରୁ ଉପରକୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।

Verse 20

जनके विद्यमाने च स्व ल्पदोषाः प्रकीर्तिताः । कामक्रोधादयो ये च भवंति न भवंति च

ଜନକସଦୃଶ ରାଜା ଥିଲେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଦୋଷମାନେ ମାତ୍ର କୁହାଯାଏ; କାମ-କ୍ରୋଧାଦି ବିକାର ଉଦ୍ଭବିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 21

एकया वेलया तत्र वापितं सस्यमुत्तमम् । सप्तवारान्प्रगृह्णंति वैश्याः कृषिपरायणाः

ସେଠାରେ ଏକେ ଋତୁରେ ବପନ କରାଯାଇଥିବା ଉତ୍ତମ ଶସ୍ୟ ସାତଥର କଟାଯାଏ; କୃଷିପରାୟଣ ବୈଶ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।

Verse 22

सर्वा घटस्रवा गावो महिष्यश्च चतुर्गुणाः । प्रयच्छंति तथा क्षीरमुष्ट्र्यस्तासां चतुर्गुणम्

ସମସ୍ତ ଗାଈ ଘଡ଼ାଘଡ଼ା ଦୁଧ ଦିଅନ୍ତି; ମହିଷୀମାନେ ଚାରିଗୁଣ ଦିଅନ୍ତି; ଉଷ୍ଟ୍ରୀମାନେ ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଚାରିଗୁଣ ଦୁଧ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 23

अजाविकास्तथा पादं नार्यः सर्वास्तथैव च । वेदाध्ययनसंपन्नाः प्रतिग्रहविवर्जिताः । शापानुग्रहकृत्येषु समर्थाः संभवंति च

ସେହିପରି ଛେଳି ଓ ମେଷମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁହିଁ। ବେଦାଧ୍ୟୟନସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରତିଗ୍ରହବିବର୍ଜିତ ଲୋକେ ଶାପ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 24

क्षत्रियाः क्षात्रधर्मेण पालयंति वसुंधराम् । न तत्र दृश्यते चौरो न च जारः कथंचन । स्वधर्मनिरताः सर्वे वर्णाश्चैव व्यवस्थिताः

କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଚୋର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ନାହିଁ କୌଣସି ବ୍ୟଭିଚାରୀ। ସମସ୍ତେ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିରତ, ବର୍ଣ୍ଣବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 25

तच्च द्वादशभिर्लक्षैर्वत्सराणां प्रकीर्तितम् । षण्णवत्या सहस्रैस्तु द्वितीयं युगमुत्तमम्

ସେ (ପ୍ରଥମ ଯୁଗ) ଦ୍ୱାଦଶ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷର ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ଏବଂ ଛୟାନବେ ହଜାର (ଅଧିକ) ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉତ୍ତମ ଯୁଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 26

ततश्च द्वापरं भावि तृतीयं द्विजसत्तमाः । द्वौ पादौ तत्र पापस्य द्वौ च धर्मस्य संस्थितौ । भगवान्वासुदेवश्च कपिलस्तत्र जायते

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୃତୀୟ ଯୁଗ ଦ୍ୱାପର ଆସେ। ସେଠାରେ ପାପର ଦୁଇ ପାଦ ଏବଂ ଧର୍ମର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପାଦ ସ୍ଥିତ ରହେ। ସେଇ ଯୁଗରେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଓ କପିଲ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 27

तच्चाष्टलक्षमानेन वत्सराणां प्रकीर्तितम् । चतुःषष्टिभिरन्यैस्तु सहस्राणां द्विजोत्तमाः

ସେ (ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ) ଆଠ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପରିମାଣର ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ତାହା ସହ ଆଉ ଚଉଷଠି ହଜାର (ଅଧିକ) ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 28

कामः क्रोधस्तथा लोभो दंभो मत्सर एव च । षडेते तत्र जायंते ईर्ष्या चैव तु सप्तमी

କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଦମ୍ଭ, ମତ୍ସର—ଏହି ଛଅଟି ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏବଂ ଈର୍ଷ୍ୟା ସପ୍ତମ ହୁଏ।

Verse 29

अथ संसेवितास्तैस्तु मानवाश्च परस्परम् । विरुद्धांश्च प्रकुर्वंति नाप्नुवंति यथा दिवम्

ତେବେ ସେହି ଦୋଷମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ହୋଇ କଳହ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଉନାହାନ୍ତି।

Verse 30

केचित्तत्रापि जायंते शांता दांता जितेंद्रियाः । न सर्वेऽपि द्विजश्रेष्ठा यतोऽर्द्धं पातकस्य तु

ସେହି ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ (ସଂୟମୀ) ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ—even ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ—ତେଣୁ ନୁହେଁ, କାରଣ ପାପର ଅର୍ଧାଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ।

Verse 31

ततः कलियुगं प्रोक्तं चतुर्थं च सुदारुणम् । एकपादो वृषो यत्र पापं पादैस्त्रिभिः स्थितम्

ତାପରେ ଚତୁର୍ଥ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ କଳିଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମରୂପୀ ବୃଷଭ ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଓ ପାପ ତିନି ପାଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥାଏ।

Verse 32

कृष्णत्वं याति देवोऽपि तत्र चैव चतुर्भुजः । एक पादोऽपि धर्मस्य यावत्तावत्प्रवर्तते

ସେଠାରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣତ୍ୱ (ଅନ୍ଧକାରମୟ ଭାବ) ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଧର୍ମର ଏକମାତ୍ର ପାଦ ମଧ୍ୟ ଯେତେଦିନ ସମ୍ଭବ ସେତେଦିନ ମାତ୍ର ଚାଲିଥାଏ।

Verse 33

पश्चान्नाशं समभ्येति यावत्तावच्छनैःशनैः । प्रमाणं तस्य निर्दिष्टं लक्षाश्चत्वार एव हि

ତାପରେ ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ, ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି, ନାଶ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ; ତାହାର ପ୍ରମାଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 34

द्वात्रिंशच्च सहस्राणि युगस्यैवांतिमस्य च । कलिना तत्र संपृष्टा मर्त्याः सर्वे परस्परम्

ସେଇ ଅନ୍ତିମ ଯୁଗର ମଧ୍ୟ ବତ୍ତିଶ ସହସ୍ର (ସଂଖ୍ୟା) ଅଛି। ସେଠାରେ କଳିର ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟ ପରସ୍ପର ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 36

विबुधैस्ते प्रवर्तंते रागद्वेषपरायणाः । यस्ययस्य गृहे वित्तं तथा नार्यो मनोरमाः

ସେମାନେ ‘ବିବୁଧ’ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରେ ପରାୟଣ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁ ଘରେ ଧନ ଅଛି, ସେଠାରେ ମନୋହର ନାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲୋଭ କରାଯାଏ।

Verse 37

लोकद्वयविनाशः स्याद्यतश्चेतो न शुध्यति । प्रावृट्कालेऽपि संप्राप्ते दुर्भिक्षेण प्रपीडिताः

ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ନ ହେବାରୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁର ବିନାଶ ହୁଏ। ବର୍ଷାକାଳ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ଭୟଙ୍କର ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 38

भ्रमंति च कलौ लोका गगनासक्तदृष्टयः । जानाति चापि तनयः पिता चेन्निधनं व्रजेत्

କଳିଯୁଗରେ ଲୋକେ ଆକାଶରେ ଆସକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି (ଅସ୍ଥିର ହୋଇ) ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ପିତା ଯଦି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଯାଆନ୍ତି, ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ମନେ ଆଗରୁ ତାହା ଭାବି ରଖେ।

Verse 39

ततोहं गृहपो भूयां बांधवो ह्यपि बांधवम् । स्नुषापि वेत्ति चित्तेन यदि श्वश्रूः क्षयं व्रजेत्

ତେବେ ମନେ ହୁଏ—‘ମୁଁ ଗୃହପତି ହେବି।’ ଏବଂ ବାନ୍ଧବ ମଧ୍ୟ ବାନ୍ଧବଙ୍କ ବିରୋଧରେ କୁଟିଳ ଚିନ୍ତା କରେ। ଶ୍ୱଶ୍ରୂ ଯଦି କ୍ଷୟକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସ୍ନୁଷା ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ ତାହା ଜାଣି (ଯୋଜନା) ରଖେ।

Verse 40

मम स्याद्गृह ऐश्वर्यं तत्सर्वं नान्यथा व्रजेत् । काव्यैरुपहता वेदाः पुत्रा जामातृकैस्तथा

“ମୋ ଗୃହର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମୋର ହେଉ; ସେ ସବୁ ଅନ୍ୟ ପଥେ ନ ଯାଉ”—ଏମିତି ଆଶା ହୁଏ। କେବଳ କାବ୍ୟ-ଦେଖାଦେଖିରେ ବେଦ ଆହତ ହୁଏ, ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାମାତା-ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ଲୋକବନ୍ଧନରେ ଡୋଳିଯାନ୍ତି।

Verse 41

शालकैर्बांधवाश्चैव ह्यसतीभिः कुलस्त्रियः । शूद्रास्तपस्विनश्चैव शूद्रा धर्मस्य सूचकाः

କଳିଯୁଗରେ କୁଳସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶାଳକ, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ଅସତୀ ସଙ୍ଗରେ ଘେରାଯିବେ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ତପସ୍ବୀର ବେଷ ଧରିବେ, ଏବଂ ‘ଧର୍ମ’ କ’ଣ—ତାହା ସୂଚାଇ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ର ହେବେ।

Verse 42

ब्राह्मणानां ततः शूद्रा उपदेशं वदंति च । अल्पोदकास्तथा मेघा अल्पसस्या च मेदिनी

ତାପରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେବେ। ମେଘରେ ଜଳ ଅଳ୍ପ ହେବ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ମଧ୍ୟ କମିଯିବ।

Verse 43

अल्पक्षीरास्तथा गावः क्षीरे सर्पिस्तथाऽल्पकम् । सर्वभक्षास्तथा विप्रा नृपा निष्करुणास्ततः । कृष्या लज्जंति वैश्याश्च शूद्रा ब्राह्मणप्रेषकाः

ଗାଈମାନେ ଅଳ୍ପ କ୍ଷୀର ଦେବେ, ଏବଂ କ୍ଷୀରରୁ ଘିଅ ମଧ୍ୟ ଅତି କମ୍ ହେବ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବଭକ୍ଷୀ ହେବେ; ରାଜାମାନେ ନିଷ୍କରୁଣ ହେବେ। ବୈଶ୍ୟମାନେ କୃଷିକୁ ଲଜ୍ଜା କରିବେ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ପଠାଇବେ।

Verse 44

हेतुवादरता ये च भंडंविद्यापराश्च ये । तेते स्युर्भूमिपालस्य सदाऽभीष्टाः कलौ युगे

ଯେମାନେ ହେତୁବାଦ ଓ ବିତର୍କରେ ରତ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଭଣ୍ଡ-ବିଦ୍ୟା ଓ ଦେଖାଦେଖି ଜ୍ଞାନରେ ଆସକ୍ତ—କଳିଯୁଗରେ ସେମାନେ ସଦା ରାଜାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେବେ।

Verse 45

श्वःश्वःपापीयदिवसाः पृथिवी गतयौवना । अतिक्रांत शुभाः कालाः पर्युपस्थितदारुणाः

ଦିନକୁ ଦିନ କାଳ ଅଧିକ ପାପମୟ ହେଉଛି; ପୃଥିବୀ ତାହାର ଯୌବନ-ବଳ ହରାଇଛି। ଶୁଭ କାଳ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ଦାରୁଣ କାଳ ସମୀପ ଆସିଛି।

Verse 46

यथायथा युगं भावि वृद्धिं यांति स्त्रियो नराः । तथातथा प्रयांति स्म लघुतां जंतुभिः सह

ଯେପରି ଯେପରି ଆସନ୍ତା ଯୁଗ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ସେପରି ସେପରି ସ୍ତ୍ରୀ-ନର (ଲୋକିକ ଭାବେ) ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ସହ ତୁଚ୍ଛତା ଓ ଲଘୁତାକୁ ଗତି କରନ୍ତି।

Verse 47

द्वादशमे चैव कन्या स्याद्भर्तृसंयुता

ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ହିଁ କନ୍ୟା ଭର୍ତ୍ତା ସହ ଯୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 48

ततः षोडशमे वर्षे नराः पलितयौवनाः । शौचाचारपरित्यक्ता निजकार्यपरास्तथा

ତାପରେ ଷୋଡଶ ବର୍ଷରେ ନରମାନେ ଯୌବନରେ ମଧ୍ୟ ପଳିତକେଶୀ ବୃଦ୍ଧ ପରି ଦେଖାଯିବେ। ଶୌଚ ଓ ସଦାଚାର ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଲଗ୍ନ ରହିବେ।

Verse 49

भविष्यंति युगस्यांते नराः अंगुष्ठमात्रकाः । गृहं च तेऽथ कुर्वंति बिलैराखुसमुद्भवैः

ଯୁଗାନ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ର ହେବେ। ତେବେ ଉଣ୍ଡାର ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଲମାନଙ୍କୁ ହିଁ ସେମାନେ ନିଜ ଘର କରିବେ।

Verse 52

पश्चात्कृतयुगं भावि भूयोऽपि द्विजसत्तमाः

ତତ୍ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, କୃତଯୁଗ ପୁନର୍ବାର ଆସିବ।

Verse 53

एवं युगसहस्रेण संप्राप्तेन ततः परम् । ब्रह्मणो दिवसं भावि रात्रिश्चैव ततः परम्

ଏଭଳି ଯୁଗସହସ୍ର ଚକ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିବସ ଆସେ; ତାପରେ କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ରାତ୍ରି ମଧ୍ୟ ଆସେ।

Verse 54

ततश्चानेन मानेन षष्ट्या युक्तैस्त्रिभिः शतैः । ब्रह्मणो वत्सरं भावि केशवस्य च तद्दिनम्

ତାପରେ ଏହି ମାନ ଅନୁସାରେ, ଷଷ୍ଟି ସହିତ ତିନିଶେ (ଅର୍ଥାତ୍ ୩୬୦) ଦିନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷ; ଏହି ଏକେ ଅବଧି କେଶବଙ୍କ ଏକ ଦିନ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 55

आत्मीये जीविते ब्रह्म यावद्वर्षशतं स्थितः । केशवोऽपि स्वमानेन वर्षाणां जीविते शतम्

ନିଜ ଜୀବନମାନ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; କେଶବ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାନ ଅନୁସାରେ ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 56

वर्षेण वासुदेवस्य दिनं माहेश्वरं भवेत् । निजमानेन सोप्यत्र याव द्वर्षशतं स्थितः

ବାସୁଦେବଙ୍କ ଏକ ବର୍ଷରେ ‘ମାହେଶ୍ୱର ଦିନ’ ହୁଏ; ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାନ ଅନୁସାରେ ଏଠାରେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Verse 57

ततः शक्तिस्वरूपः स्यात्सोऽक्षयी कीर्त्यते यतः । सदाशिवस्य निःश्वासः शैवं वर्षशतं भवेत् । उच्छ्वासस्तु पुनस्तस्य शक्तिरूपेण संस्थितः

ତତଃ ପରେ ସେ ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପ ହୁଏ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ‘ଅକ୍ଷୟା’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଏ। ସଦାଶିବଙ୍କ ଏକ ନିଃଶ୍ୱାସକୁ ଶତ ଶୈବବର୍ଷ କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ପୁନଃ ଶକ୍ତିରୂପେ ସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 58

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं शिवशक्तिसमुद्भवम् । यावदायुः प्रमाणं च मानुषाढ्यं च यद्भवेत्

ସୂତ କହିଲେ—ଶିବଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲି; ଆୟୁଷ୍ୟର ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ମାନବଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ଭାଗ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯାହା କିଛି ଅଛି।

Verse 59

भवद्भिः शांकरं पृष्टो द्विजा अस्मि दिनं पुरा । मया पुनस्तु सर्वेषां मर्त्यादीनां तु कीर्तितम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦିନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲ; ଏବେ ମୁଁ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଗଣନା ମଧ୍ୟ କହିଦେଲି।

Verse 91

एवं जाते ततो लोके ब्राह्मणो हरिपिंगलः । कल्किगोत्रसमुत्पन्नस्तान्सर्वा न्सूदयेत्ततः

ଲୋକରେ ଏଭଳି ଘଟିଗଲା ପରେ, କଲ୍କି-ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ ହରିପିଙ୍ଗଳ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂହାର କରେ।

Verse 272

इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगस्वरूपवर्णनंनाम द्विसप्तत्युत्तरद्विशततमोअध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡର ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଯୁଗସ୍ୱରୂପ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତ ସପ୍ତତ୍ୟୁତ୍ତର (୨୭୨ତମ) ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।