Adhyaya 266

Verse 1

ऋषय ऊचुः । श्रुतानि मुख्यतीर्थानि तत्क्षेत्रप्रोद्भवानि च । येषु स्नातो नरः स्म्यक्सर्व तीर्थफलं लभेत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବିତ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଯେଉଁଠାରେ ଯଥାବିଧି ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଲଭେ।

Verse 2

लिंगानि च महाभाग तत्र मुख्यानि यानि च । यैर्दृष्टैर्लभ्यते श्रेयः सर्वेषां तानि नो वद

ହେ ମହାଭାଗ! ସେଠାରେ ଯେଯେ ମୁଖ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରମ କଲ୍ୟାଣ ମିଳେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ କୁହ।

Verse 3

सूत उवाच । तत्र च मंकणाख्यं तु लिंगमस्ति सुशोभनम् । तथा सिद्धेश्वरं नाम गौतमेश्वरसंयुतम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ‘ମଙ୍କଣ’ ନାମକ ଅତି ଶୋଭନ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ଏବଂ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ‘ଗୌତମେଶ୍ୱର’ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 4

कपालेश्वमन्यच्च चतुर्थं परिकीर्तितम् । एकैकं सर्वलिंगानां फलं यच्छत्यसंशयम् । यथोक्तविधिना सम्यग्यथोक्तं द्विजसत्तमाः

ଆଉ ଅନ୍ୟ ‘କପାଲେଶ୍ୱର’ ଲିଙ୍ଗକୁ ଚତୁର୍ଥ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିରେ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ, ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲିଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 5

तत्र तावत्प्रवक्ष्यामि मंकणेश्वरजं फलम् । मकाराक्षरयुक्तस्य लिंगस्यात्र द्विजोत्तमाः

ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ସେଠାରେ ‘ମ’ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ଏହି ମଙ୍କଣେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫଳକୁ ମୁଁ କହିବି।

Verse 6

शिवरात्रिं समासाद्य यस्तस्य पुरुषो द्विजाः । कुर्याज्जागरणं रात्रौ निराहारः स्थितः शुचिः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଶିବରାତ୍ରି ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଯେ କୌଣସି ଭକ୍ତ ପୁରୁଷ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରେ—ନିରାହାର ରହି, ସ୍ଥିର ଓ ଶୁଚି ହୋଇ—(ଉକ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ)।

Verse 7

सर्वलिंगोद्भवं चैव फलं दर्शनसंभवम् । जायते नात्र संदेह इत्युवाच हरः स्वयम्

ଦର୍ଶନରୁ ଯେ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଫଳ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ଫଳସ୍ୱରୂପ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏହିପରି ସ୍ୱୟଂ ହର (ଶିବ) କହିଲେ।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिर्महाभाग कस्मिन्काले तु सा भवेत् । विध्यानं चैव माहात्म्यं सर्वं नो विस्तराद्वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ଶିବରାତ୍ରି କେଉଁ ସମୟରେ ହୁଏ? ତାହାର ବିଧାନ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ସବୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।

Verse 9

सूत उवाच माघस्य कृष्णपक्षे या तिथिश्चैव चतुर्दशी । तस्या रात्रिः समाख्याता शिवरात्रिसमुद्भवा

ସୂତ କହିଲେ—ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଯେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥି, ସେହି ତିଥିର ରାତ୍ରି ‘ଶିବରାତ୍ରି’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ।

Verse 10

तस्यां सर्वेषु लिंगेषु सदा संक्रमते हरः । विशेषात्सर्वपुण्येषु ख्यातेयं मंकणेश्वरे

ସେହି ରାତ୍ରିରେ ହର (ଶିବ) ସଦା ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗରେ ସଂକ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ତଥାପି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷତଃ ମଙ୍କଣେଶ୍ୱରରେ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 11

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिः कथं जाता केनैषा च विनिर्मिता । कस्माद्बहुफला जाता सर्वं नो विस्तराद्वद

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଶିବରାତ୍ରି କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲା? ଏହାକୁ କିଏ ସ୍ଥାପନ କଲେ? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହା ବହୁଫଳଦାୟିନୀ ହେଲା? ସବୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथानकम् । भर्तृयज्ञस्य संवादमश्वसेनस्य भूपतेः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏକ ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କଥା କହିବି; ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ଓ ରାଜା ଅଶ୍ୱସେନଙ୍କ ସମ୍ବାଦ।

Verse 13

आनर्ताधिपतिः पूर्वमश्वसेन इति स्मृतः । आसीद्धर्मपरो नित्यं वेदवेदागंपारगः

ପୂର୍ବକାଳରେ ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶର ଅଧିପତି ‘ଅଶ୍ୱସେନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 14

भर्तृयज्ञः पुरा तेन इदं पृष्टः कुतूहलात् । कलिकालं समुद्वीक्ष्य वर्धमानं दिनेदिने

କଳିକାଳ ଦିନେଦିନେ ବଢ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କୌତୁହଳବଶେ ସେ ପୂର୍ବେ ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।

Verse 15

अश्वसेन उवाच । कलिकालकृते किंचिद्व्रतं मे वद सन्मुने । स्वल्पायासं महत्पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

ଅଶ୍ୱସେନ କହିଲେ—ହେ ସନ୍ମୁନି, କଳିକାଳ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ବ୍ରତ ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ଯାହା ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।

Verse 16

स्वल्पायुषः सदा मर्त्या ब्रह्मन्कृतयुगे पुरा । त्रेतायां द्वापरे चैव किमु प्राप्ते कलौ युगे

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ଅଳ୍ପାୟୁ—ପୂର୍ବରୁ କୃତଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପରରେ ମଧ୍ୟ; ଏବେ କଳିଯୁଗ ଆସିଗଲେ ତ ଆଉ କ’ଣ କହିବା!

Verse 17

तस्माद्वर्षव्रतं त्यक्त्वा किंचिदेकाह्निकं वद

ଏହେତୁ ବର୍ଷବ୍ୟାପୀ ବ୍ରତ ଛାଡ଼ି, ମୋତେ କିଛି ଏକଦିନିଆ ବ୍ରତ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 18

श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वास्य न वा कृतम्

ଯାହା କାଲି କରିବାକୁ ଥାଏ, ତାହା ଆଜିହି କରିବା ଉଚିତ; ଅପରାହ୍ନର କାମ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ। କାରଣ କାମ ହେଲା କି ନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରେନାହିଁ।

Verse 19

तस्य तद्वचं श्रुत्वा भर्तृयज्ञ उदारधीः । अब्रवीत्सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

ତାହାର କଥା ଶୁଣି, ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣି, କହିଲେ।

Verse 20

अस्ति राजन्व्रतं पुण्यं शिवरात्रीतिसंज्ञितम् । एकाह्निकं महाराज सर्वपातकनाशनम्

ହେ ରାଜନ୍, ‘ଶିବରାତ୍ରି’ ନାମକ ଏକ ପୁଣ୍ୟବ୍ରତ ଅଛି। ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ଏକଦିନିଆ; ସମସ୍ତ ପାତକ ନାଶକ।

Verse 21

तत्र यद्दीयते दानं हुतं जप्तं तथैव च । सर्वमक्षयतां याति रात्रि जागरणे कृते

ସେହି ଅବସରରେ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ଯେ ହୋମ କରାଯାଏ, ଯେ ଜପ କରାଯାଏ—ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ କଲେ ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 22

अपुत्रो लभते पुत्रानधनो धनमाप्नुयात् । स्वल्पायुर्दीर्घमायु्ष्यं शत्रूणां चैव संक्षयम्

ଅପୁତ୍ର ଲୋକ ପୁତ୍ରଲାଭ କରେ, ନିର୍ଧନ ଧନ ପାଏ। ଅଳ୍ପାୟୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 23

यंयं काममभिध्यायन्व्रतमेतत्समाचरेत् । तंतं समाप्नुयान्मर्त्यो निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

ମର୍ତ୍ୟ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନାକୁ ମନେ ଧାରଣ କରି ଏହି ବ୍ରତ ଆଚରେ, ସେ ସେହି ସେହି ଫଳ ପାଏ; ନିଷ୍କାମ ଭାବେ କଲେ ମୋକ୍ଷ ଲଭେ।

Verse 24

कार्पण्येनाथ वित्तेन यदि कुर्यात्प्रजागरम् । तथा वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ଦୀନଭାବରେ ହେଉ କି ଧନସମ୍ପତ୍ତି ସହ, ଯଦି କେହି ରାତିଭରି ଜାଗରଣ କରେ, ତେବେ ସେ ବର୍ଷଭରି ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 25

यानि कान्यत्र लिंगानि स्थावराणि चराणि च । तेषु संक्रमते देवस्तस्यां रात्रौ यतो हरः

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି—ସ୍ଥାବର ହେଉ କି ଚର—ସେହି ରାତିରେ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; କାରଣ ସେହି ରାତିରେ ହର (ଶିବ) ଅବତରଣ କରନ୍ତି।

Verse 26

शिवरात्रिस्ततः प्रोक्ता तेन सा हरवल्लभा । प्रार्थितः स सुरैः सर्वैर्लोकानुग्रहकाम्यया

ଏହି କାରଣରୁ ତାହା ‘ଶିବରାତ୍ରି’ ବୋଲି କୁହାଗଲା; ତେଣୁ ସେଇ ରାତି ହରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଲୋକମଙ୍ଗଳ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ।

Verse 27

भगवन्कलिकालेऽस्मिन्सर्वपापसमन्विते । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं दिनमेकं क्षितौ व्रज । येन त्वत्पूजया पूता मर्त्याः शुद्धिमवाप्नुयुः

ହେ ଭଗବନ୍! ସର୍ବପାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଳିଯୁଗରେ, ବର୍ଷପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆପଣ ଏକ ଦିନ ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରଣ କରନ୍ତୁ; ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 28

ततो दत्तं हुतं तेषामस्माकमुपतिष्ठति । यदुच्छिष्टं नरैर्दत्तं तद्वृथा जायतेऽखिलम्

ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ଦାନ ଓ ହୋମରେ ଅର୍ପିତ ବସ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଆମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚେ; କିନ୍ତୁ ଅଶୁଦ୍ଧ (ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ) ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ଦାନ କରେ, ସେ ସବୁ ସର୍ବଥା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 29

कलिकाले न चास्माकं किंचिदेवोपतिष्ठति । अशुद्धैर्मानवैर्दत्तं प्रभूतमपि शंकर

ହେ ଶଙ୍କର! କଳିଯୁଗରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ଦାନ କରେ—ତାହା ଯେତେ ବହୁଳ ହେଉ ନାହିଁ—ଆମ ପାଖକୁ କିଛିମାତ୍ର ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ।

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । माघमासस्य कृष्णायां चतुर्दश्यां सुरेश्वर । अहं यास्यामि भूपृष्ठे रात्रौ नैव दिवा कलौ

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ମାଘମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମୁଁ ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ଯିବି; କଳିଯୁଗରେ ଦିନେ ନୁହେଁ, କେବଳ ରାତିରେ।

Verse 31

लिंगेषु च समस्तेषु चलेषु स्थावरेषु च । संक्रमिष्याम्यसंदिग्धं वर्षपापविशुद्धये

ବର୍ଷପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗରେ—ଚଳ ଓ ସ୍ଥାବର ଉଭୟରେ—ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 32

तस्यां रात्रौ हि मे पूजां यः करिष्यति मानवः । मंत्रैरेतैः सुरश्रेष्ठ विपाप्मा स भविष्यति

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଇ ରାତିରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ମୋର ପୂଜା କରିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପମୁକ୍ତ ହେବ।

Verse 33

ॐ सद्योजाताय नमः । ॐ वामदेवाय नमः । ॐ घोराय नमः । ॐ तत्पुरुषाय नमः । ॐ ईशानाय नमः । एवं वक्त्राणि संपूज्य गन्धपुष्पानुलेपनैः । वस्त्रैर्दीपैश्च नैवेद्यैस्ततोऽर्घं संप्रदापयेत् । मंत्रेणानेन संपूज्य मां ध्यात्वा मनसि स्थितम्

“ଓଁ ସଦ୍ୟୋଜାତାୟ ନମଃ। ଓଁ ବାମଦେବାୟ ନମଃ। ଓଁ ଘୋରାୟ ନମଃ। ଓଁ ତତ୍ପୁରୁଷାୟ ନମଃ। ଓଁ ଈଶାନାୟ ନମଃ।” ଏଭଳି ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନୁଲେପନରେ, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟରେ ପୂଜା କରି, ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରି, ମନରେ ସ୍ଥିତ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 34

गौरीवल्लभ देवेश सर्वाद्य शशिशेखर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थमर्घो मे प्रतिगृह्यताम्

ହେ ଗୌରୀବଲ୍ଲଭ, ହେ ଦେବେଶ, ହେ ସର୍ବାଦ୍ୟ, ହେ ଶଶିଶେଖର! ବର୍ଷର ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୋର ଅର୍ପିତ ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 35

ततः संपूजयेद्विप्रं भोजनाच्छादनादिभिः । दत्त्वाथ दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ, ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଧନବିଷୟରେ କଞ୍ଜୁସି କିମ୍ବା ଛଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ।

Verse 36

धर्माख्यानकथाभिश्च सलास्यैस्तांडवैस्तथा

ଏବଂ ଧର୍ମାଖ୍ୟାନ କଥାମାନଙ୍କର ପାଠ ଦ୍ୱାରା, ସୁଲଳିତ ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସେହିପରି ତାଣ୍ଡବ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 37

एवं करिष्यते योऽत्र व्रतमेतत्सुरेश्वर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं भविष्यति

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ଯେ କେହି ଏଠାରେ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଏହିପରି କରିବ, ତାହା ବର୍ଷପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବ।

Verse 38

तच्छ्रुत्वा त्रिदशाः सर्वे प्रणम्य शशिशेखरम् । संप्रहृष्टा नरश्रेष्ठ स्वानि स्थानानि भेजिरे

ତାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶଶିଶେଖର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 39

प्रेषयामासुरुर्व्यां च नारदं मुनिसत्तमम् । प्रबोधनाय लोकानां शिवरात्रिकृते सदा

ଏବଂ ସେମାନେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦଙ୍କୁ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରେଷଣ କଲେ, ଶିବରାତ୍ରି ନିମିତ୍ତେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରବୋଧିତ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 40

सोऽपि गत्वा धरापृष्ठं श्रावयामास सर्वतः । शिवरात्रेस्तु माहात्म्यं यदुक्तं शूलपाणिना

ସେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠକୁ ଯାଇ, ଶୂଳପାଣି (ଶିବ) ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ଶିବରାତ୍ରିର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରଚାର କଲେ।

Verse 41

ततः प्रभृति संजाता शिवरात्रिर्धरातले । सर्वकामप्रदा पुण्या सर्वपातकनाशिनी

ସେହି ସମୟଠାରୁ ପୃଥିବୀରେ ଶିବରାତ୍ରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା—ଏହା ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ, ସର୍ବକାମପ୍ରଦା ଓ ସର୍ବପାତକନାଶିନୀ।

Verse 42

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तं कथानकम् । यद्वृत्तं नैमिषारण्ये लुब्धकस्यात्र कस्यचित्

ଏବେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏକ ପୁରାତନ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିବି—ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଜଣେ ଶିକାରୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା।

Verse 43

तत्रासील्लुब्धकः कश्चिज्जातिमात्रान्न कर्मतः । व्यसेनानाभिभूतात्मा परवित्तापहारकः

ସେଠାରେ ଜଣେ ଶିକାରୀ ଥିଲା—ଜାତିମାତ୍ରରେ କୁଳୀନ, କିନ୍ତୁ କର୍ମରେ ନୁହେଁ; ବ୍ୟସନରେ ଆବୃତ ଚିତ୍ତ, ପରଧନ ଅପହାରକ।

Verse 44

न कदाचिद्व्रतं तेन न दत्तं न जपः कृतः । केवलं च हृतं वित्तं लोकानां छलसंश्रयात्

ସେ କେବେ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲା ନାହିଁ, ଦାନ ଦେଲା ନାହିଁ, ଜପ ମଧ୍ୟ କଲା ନାହିଁ; ଛଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସେ କେବଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ଧନ ଲୁଟୁଥିଲା।

Verse 45

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रिः समागता । माघमासेऽसितेपक्षे सर्वपातकनाशिनी

ତାପରେ କାଳକ୍ରମେ ଶିବରାତ୍ରି ଆସିଲା—ମାଘମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ—ଯାହା ସର୍ବ ପାପ ନାଶିନୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 46

तत्रास्त्यायतनं पुण्यं देवदेवस्य शूलिनः । तत्र जागरणं रात्रौ प्रारब्धं बहुभिर्ज्जनैः

ସେଠାରେ ଦେବଦେବ ଶୂଲିନ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କର ଏକ ପୁଣ୍ୟ ଆୟତନ ଥିଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ରାତ୍ରି-ଜାଗରଣ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 47

नारीभिर्नरशार्दूल भूषिताभिः सुभूषणैः । अथासौ चिंतयामास चोरो दृष्ट्वाथ जागरम्

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତା ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସେହି ଜାଗରଣକୁ ଦେଖି ସେହି ଚୋର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 48

गच्छामि यदि कांचित्स्त्रीं भूषणैः परिभूषिताम् । निष्क्रांतां बाह्यतश्चास्य प्रासादस्याप्नुयामहम्

ଯଦି ମୁଁ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତା କୌଣସି ନାରୀକୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ବାହାରକୁ ଆସିବା ସମୟରେ ପାଇପାରିବି, ତେବେ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 49

ततो हत्वा समादाय भूषणानि व्रजाम्यहम्

ତା’ପରେ ତାକୁ ହତ୍ୟା କରି ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ମୁଁ ଚାଲିଯିବି।

Verse 50

एवं निश्चित्य मनसा गतस्तस्य समीपतः । कर्णिकारं समारुह्य स्थितो गुप्तस्ततो हि सः

ମନରେ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ସେହି ସ୍ଥାନ ନିକଟକୁ ଗଲା ଏବଂ ଏକ କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସେଠାରେ ଲୁଚି ରହିଲା।

Verse 51

वीक्षमाणो दिशः सर्वा नारीनिष्क्रामणोद्भवाः । चौरकर्मप्रवृत्तस्य शीतार्तस्य विशेषतः

ନାରୀମାନଙ୍କ ବାହାରକୁ ଆସିବା ଅପେକ୍ଷାରେ ସେ ସବୁ ଦିଗକୁ ଦେଖୁଥିଲା; ଚୋରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ସେ ଶୀତରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲା।

Verse 52

अल्पापि निद्रा नायाता न च नारी विनिर्गता । तस्याधस्तात्ततो लिंगमभवत्तु धरोद्भवम् । गत्वा च पत्राण्यादाय प्रचिक्षेपास्य चोपरि

ତାହାକୁ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ନିଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଆସିଲା ନାହିଁ, ନ କୌଣସି ନାରୀ ବାହାରିଲା। ତେବେ ତାହାର ତଳେ ଭୂମିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେ ଯାଇ ପତ୍ର ଆଣି ତାହାର ଉପରେ ଛିଟାଇଲା।

Verse 53

एतस्मिन्नेव काले तु प्रोद्गतस्तीक्ष्णदीधितिः । असतीनां च चौराणां कामिनामसुखावहः

ସେହି ସମୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିରଣମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲା—ଅସତୀ, ଚୋର ଓ କାମାତୁର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖକାରକ।

Verse 54

ततो नराश्च नार्यश्च जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । उपचारपराः शांताः प्रणिपत्य महेश्वरम्

ତାପରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ—ମନେ ଶାନ୍ତ, ବିଧିମତ ଉପଚାରରେ ତତ୍ପର, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି।

Verse 55

सोऽपि चौरो निराशश्च क्षुत्क्षामः शीतविह्वलः । अवतीर्य द्रुमात्तस्मादुपायं कंचिदाश्रितः

ସେଇ ଚୋର ମଧ୍ୟ—ନିରାଶ, ଭୁଖରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ଶୀତରେ କମ୍ପିତ—ସେ ଗଛରୁ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇ କୌଣସି ଉପାୟ ଆଶ୍ରୟ କଲା।

Verse 56

ततः कालेन महता पंचत्वं समपद्यत । जातो जातिस्मरः सोऽथ दशार्णाधिपतेर्गृहे

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ସେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁ) ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ପରେ ଜାତିସ୍ମର ହୋଇ ଦଶାର୍ଣ୍ଣାଧିପତିଙ୍କ ଘରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 57

उपवासप्रभावेन बलादपि प्रजागरात् । शिवरात्रेस्तथा तस्य लिङ्गस्यापि प्रपूजया

ଉପବାସର ପ୍ରଭାବରେ, ବଳବଶତଃ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୃତ ରାତ୍ରିଜାଗରଣରେ, ଏବଂ ଶିବରାତ୍ରିରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜାରେ—

Verse 58

ततो राज्यं समासाद्य पितृपैतामहं महत् । कारयामास लिंगस्य प्रासादं तस्य शोभनम्

ତାପରେ ମହାନ ପିତୃ-ପୈତାମହିକ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ଶୋଭନ ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର) ନିର୍ମାଣ କରାଇଲା।

Verse 59

वर्षेवर्षे समाश्रित्य शिवरात्रौ प्रजागरात् । उपवासपरोभूत्वा गीतवादित्रनिःस्वनैः

ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ଶିବରାତ୍ରିରେ ସେ ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରୁଥିଲା; ଉପବାସପରାୟଣ ହୋଇ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ନିନାଦ ମଧ୍ୟରେ।

Verse 60

धर्माख्यानकथाभिश्च गीतध्वनिभिरेव च । पूर्वोक्तमंत्रैः संपूज्य अर्घं दत्त्वा विधानतः । संतर्प्य ब्राह्मणान्कामैर्जगाम निलयं निजम्

ଧର୍ମାଖ୍ୟାନ କଥା ଓ ଭକ୍ତିଗୀତର ଧ୍ୱନି ସହ, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା (ଲିଙ୍ଗର) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି ସେ ବିଧିମତେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲା। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ-ଭୋଜନରେ ସନ୍ତର୍ପିତ କରି, ନିଜ ନିଲୟକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 61

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रौ समागताः । प्रासादे तत्र मुनयः प्राप्ता शाण्डिल्यपूर्वकाः

ପରେ ଏକ ସମୟରେ ଶିବରାତ୍ରିରେ ସେଠାରେ ସେହି ପ୍ରାସାଦକୁ ମୁନିମାନେ ଆସିଲେ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ।

Verse 62

शांडिल्योऽथ भरद्वाजो यवक्रीतोऽथ गालवः । पुलस्त्यः पुलहो गार्ग्यस्तथान्ये बहवो नृप

ହେ ନୃପ! ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଯବକ୍ରୀତ ଓ ଗାଲବ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 63

सोऽपि राजा बृहत्सेनो दशार्णाधिपतेः सुतः । संप्राप्तो जागरं कर्तुं तस्य लिंगस्य चाग्रतः

ଦଶାର୍ଣ୍ଣାଧିପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ବୃହତ୍ସେନ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଇ ଶିବଲିଙ୍ଗର ସମ୍ମୁଖରେ ଜାଗରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 64

पूजयित्वा ततो देवं प्रणिपत्य मुनीश्वरान् । उपविष्टस्तस्य चाग्रे ह्यनुज्ञातो द्विजोत्तमैः

ତାପରେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ।

Verse 65

ततस्तस्याग्रतश्चक्रुः कथास्ते बहुधा नृप । राजर्षीणामतीतानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

ତାପରେ, ହେ ନୃପ! ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ପବିତ୍ର କଥା କଲେ—ପୁରାତନ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।

Verse 66

अथ कस्मिन्कथांते स तैः पृष्टो ब्रह्मवादिभिः । कौतुकाविष्टचित्तैश्च विस्मयोत्फुल्ललोचनैः

ତାପରେ ଗୋଟିଏ କଥାର ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—କୌତୁକରେ ଆବିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ନୟନ ସହିତ।

Verse 67

राजन्पृच्छामहे सर्वे वयं कौतूहलान्विताः । यदि ब्रवीषि नः सत्यं देवतायतने स्थितः

ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ସମସ୍ତେ କୌତୁହଳରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛୁ। ଦେବାଳୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଯଦି ଆମକୁ ସତ୍ୟ କହିବେ—

Verse 68

राजोवाच । यदि ज्ञास्यामि विप्रेंद्राः कथयिष्याम्यसंशयम् । देवस्याग्रे च संपृष्टः सत्येनात्मानमालभे

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଯଦି ମୁଁ ଜାଣେ, ତେବେ ନିଃସନ୍ଦେହ କହିବି। ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଚାରାଗଲେ ମୁଁ ସତ୍ୟଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ବାନ୍ଧୁଛି।

Verse 69

ऋषय ऊचुः । पुष्कलानि परित्यज्य कस्माद्दानान्यनेकशः । जागरं कर्तुकामोऽत्र स्वदेशादुपतिष्ठसि

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ଦାନଧର୍ମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ ନିଜ ଦେଶରୁ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସୁଛ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 70

वर्षेवर्षे सदा प्राप्ते नूनं त्वं वेत्सि कारणम् । रहस्यं यदि ते न स्यात्तद्ब्रवीहि नराधिप

ତୁମେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ନିୟମିତ ଭାବେ ଆସୁଛ; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ କାରଣ ଜାଣ। ଯଦି ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ରହସ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ କହ, ହେ ନରାଧିପ।

Verse 71

सूत उवाच । सवैलक्ष्यं स्मितं कृत्वा ततः प्राह स दुर्मनाः । रहस्यं परमं ह्येतदवाच्यं हि द्विजोत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ଲଜ୍ଜାମିଶ୍ରିତ ହସ ହସି, ପରେ ମନଃକ୍ଳାନ୍ତ ରାଜା କହିଲା—“ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଏହା ପରମ ରହସ୍ୟ; କହିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।”

Verse 72

तथापि च वदिष्यामि पृष्टो देवाग्रतो यतः

ତଥାପି, ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋତେ ପଚାରାଯାଇଥିବାରୁ ମୁଁ କହିବି।

Verse 73

ततः स कथयामास पूर्वदेहसमुद्भवम् । मलिम्लुचस्ततो नूनं शिवरात्रिसमुद्भवम्

ତାପରେ ସେ ପୂର୍ବଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲା—ନିଶ୍ଚୟ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତସମ୍ବନ୍ଧରୁ ସେଇ ଚାଣ୍ଡାଳତ୍ୱ ହୋଇଥିଲା।

Verse 74

चौर्यभावेन देवस्य पूजनं जागरस्तथा । उपवासं विना तेन शिवरात्रौ पुरा कृतम्

ପୂର୍ବେ ଶିବରାତ୍ରିରେ ସେ ଚୋରଭାବରେ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଜାଗରଣ କଲା; କିନ୍ତୁ ଉପବାସ ବିନା କଲା।

Verse 75

जातिस्मरणसंयुक्तं जन्मजातं यथातथम् । ततस्ते मुनयः सर्वे साधुवादान्पृथग्विधान्

ଜାତିସ୍ମରଣଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯଥାତଥ ଘଟିଥିବା ସବୁ କହିଲା; ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନି ନାନା ପ୍ରକାର ସାଧୁବାଦ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।

Verse 76

नृपोत्तमस्य राजर्षेर्दत्त्वाशीर्भिः समन्वितान् । रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रजग्मुस्ते निजाश्रमान्

ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପତି ରାଜର୍ଷିଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେମାନେ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି ପରେ ନିଜ-ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 77

सोऽपि राजासमभ्यर्च्य तं देवं तान्द्विजोत्तमान् । जगाम स्वपुरं पश्चात्कृत्वा रात्रौ प्रजागरम्

ସେହି ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ରାତ୍ରିଜାଗରଣ କରି, ପରେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 78

भर्तृयज्ञ उवाच । शिवरात्रिः समुत्पन्ना एवं भूमितले नृप । एवंविधं च माहात्म्यं तस्यास्ते परिकीर्तितम्

ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ହେ ନୃପ! ଏହିପରି ଭୂମିତଳରେ ଶିବରାତ୍ରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହାର ଏପରି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ତୁମକୁ କଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 79

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या स नृपसत्तम । कलिकाले विशेषेण य इच्छेद्भूतिमात्मनः

ଏହେତୁ, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସର୍ବ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ଏହା ଆଚରଣୀୟ—ବିଶେଷତଃ କଳିକାଳରେ—ଯେ କେହି ନିଜର ଭୂତି ଓ କ୍ଷେମ ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 80

एषा कृता दिलीपेन नलेन नहुषेण च । मान्धात्रा धुंधुमारेण सगरेण युयुत्सुना

ଏହି (ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ) ଦିଲୀପ, ନଳ ଓ ନହୁଷ; ଏବଂ ମାନ୍ଧାତା, ଧୁନ୍ଧୁମାର, ସଗର ଓ ଯୁୟୁତ୍ସୁ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।

Verse 81

तथान्यैश्च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः । प्राप्ताश्च हृद्गताः कामा ये दिव्या ये च मानुषाः

ତଥା ଅନ୍ୟ ଅନେକେ ମଧ୍ୟ—ବିଶେଷତଃ ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ—ହୃଦୟଗତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଦିବ୍ୟ ହେଉ କି ମାନୁଷ।

Verse 82

तथा चैव तु सावित्र्या श्रिया देव्या तु सीतया । अरुंधत्या सरस्वत्या मेनया रंभया तथा

ସେହିପରି ସାବିତ୍ରୀ, ଦେବୀ ଶ୍ରୀ ଓ ସୀତା; ଅରୁନ୍ଧତୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ମେନା ଏବଂ ରମ୍ଭା ମଧ୍ୟ ତେଣୁହି କରିଥିଲେ।

Verse 83

इंद्राण्याथ दृषद्वत्या स्वधया स्वाहया तथा । रत्या प्रीत्या प्रभावत्या गायत्र्या च नृपोत्तम । सर्वाः प्राप्ताः प्रियान्कामानतिसौभाग्यसंयुतान्

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଦୃଷଦ୍ୱତୀ, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା; ତଥା ରତୀ, ପ୍ରୀତି, ପ୍ରଭାବତୀ, ଗାୟତ୍ରୀ—ହେ ନୃପୋତ୍ତମ—ସମସ୍ତେ ଅତିସୌଭାଗ୍ୟସହିତ ନିଜ ପ୍ରିୟ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 84

यश्चैतां पठते व्युष्टिं भावेन शिवसंनिधौ । दिनजात्पातकात्सोऽपि मुच्यते नात्र संशयः

ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ପ୍ରଭାତେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏହି ପାଠ ପଢ଼ୁଥିବା ଲୋକ, ଏକ ଦିନର ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 85

नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति देवो हरोपमः । शिवरात्रेः परं नास्ति तपः सत्यं मयोदितम्

ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ହର (ଶିବ) ସମାନ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ। ଶିବରାତ୍ରିଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପ ନାହିଁ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରିଛି।

Verse 86

सर्वरत्नमयो मेरुः सर्वाश्चर्यमयं तपः । सर्वधर्ममयी राजञ्छिवरात्रिः प्रकीर्तिताः

ମେରୁ ସର୍ବରତ୍ନମୟ ବୋଲି, ତପ ସର୍ବାଶ୍ଚର୍ୟମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି, ହେ ରାଜନ୍, ଶିବରାତ୍ରି ସର୍ବଧର୍ମମୟୀ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 87

गरुडः पक्षिणां यद्वन्नदीनां सागरो यथा । प्रधानः सर्वधर्माणां शिवरात्रिस्तथोत्तमा

ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ଼ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଗର ପ୍ରଧାନ; ସେପରି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବରାତ୍ରି ପରମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 266

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शिवारात्रिमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଶିବରାତ୍ରି-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୬୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।