Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

चातुर्मास्ये विशेषेण दर्शनादपि मुक्तिदम् । यस्मिन्स्तुते स्तुतं सर्वं पूजिते पूजितं जगत्

Transliteration

cāturmāsye viśeṣeṇa darśanādapi muktidam | yasminstute stutaṃ sarvaṃ pūjite pūjitaṃ jagat

Translation

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କାରଣ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ତୁତି ହୁଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୂଜିତ ହୁଏ।

Word by Word

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya period
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Locus/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; काल/अवधिवाचक-अधिकरणम्

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Hetu/Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (instrumental used adverbially)

• दर्शनात्: from (mere) seeing
• दर्शनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अपादानार्थः (from/through the act of seeing)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक-निपातः

• मुक्ति-दम्: giving liberation
• मुक्ति-दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक; √दा धात्वर्थ ‘दाता’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘मुक्तिं ददाति’ इति

• यस्मिन्: in which (when/where)
• यस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरणे सम्बन्धः

• स्तुते: when (it is) praised
• स्तुते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्तुत (कृदन्त; √स्तु धातु, क्त)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘स्तुते (सति)’ लोके सप्तमी (locative absolute)

• स्तुतम्: praised
• स्तुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्तुत (कृदन्त; √स्तु धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि-भावः

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• पूजिते: when (it is) worshipped
• पूजिते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूजित (कृदन्त; √पूज् धातु, क्त)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके सप्तमी (locative absolute) ‘पूजिते (सति)’

• पूजितम्: worshipped
• पूजितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पूजित (कृदन्त; √पूज् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• जगत्: the world
• जगत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unknown (Nāgarakhaṇḍa narrative voice; likely a Purāṇic teacher)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim receives mere darśana of Viṣṇu/Śālagrāma during Cāturmāsya; the deity’s aura expands into a subtle viśvarūpa, suggesting that worship reaches the whole cosmos.

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• Darśana
• Mukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Divine is the all-in-all; devotion to the Supreme is devotion that encompasses the entire cosmos, especially potent in Cāturmāsya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single location is specified in this verse; the focus is the sacred time (Cāturmāsya) and the power of darśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

Seek darśana, offer praise (stuti), and perform worship (pūjā), particularly during Cāturmāsya.