
ସୂତ ଗଙ୍ଗା-ମାହାତ୍ମ୍ୟରୂପେ ଏକ ଶିକ୍ଷାଦାୟକ ଘଟଣା କହନ୍ତି। ଚମତ୍କାରପୁରର ନିୟମଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ଯୌବନାସକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏକ ରାତିରେ ତୃଷ୍ଣାରେ ଜଳ ଭାବି ଗଣିକା ଦେଇଥିବା ମଦ୍ୟ ଅଜାଣତେ ପିଇଦିଏ; ସେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଜଳ ଭାବିଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଏହା ଅପରାଧ ବୋଲି ବୁଝି ସେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣସଭାକୁ ଯାଏ; ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ପିଇଥିବା ମଦ୍ୟର ପରିମାଣ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଘୃତ ପାନ କରିବାକୁ ସେମାନେ କହନ୍ତି। ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତିବେଳେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ଆସନ୍ତି। ପିତା ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି କଠୋର ଉପାୟ ଭାବନ୍ତି ଏବଂ ଦାନ-ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପରି ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧି (ମୌଞ୍ଜୀ-ହୋମ ଇତ୍ୟାଦି) କରିବାରେ ଅଡ଼ି ରହେ। ପିତାମାତା ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ସହ ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି। ଏହି ସଙ୍କଟରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ଋଷି ଆସି କହନ୍ତି—ଗଙ୍ଗା ସୁଲଭ ଥିବାବେଳେ ଅନାବଶ୍ୟକ ମୃତ୍ୟୁ କାହିଁକି; ଗଙ୍ଗା ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମାତ୍ର କଠୋର ତପସ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଆଚମନ ଓ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଦିବ୍ୟବାଣୀ (ଭାରତୀ) ତାହା ପ୍ରମାଣ କରେ। ଅଧ୍ୟାୟ ପଶ୍ଚିମ ସୀମାର ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ‘ପାପନାଶିନୀ’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି ଗଙ୍ଗାର ସର୍ବପାପହର ଶକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରେ।
Verse 1
। सूत उवाच । तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । तद्वोऽहं संप्रवक्ष्यामि गंगामाहात्म्यसंभवम्
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ସେଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା; ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସେହି ଘଟଣାକୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।
Verse 2
चमत्कारपुरे विप्रः पुरासीत्संशितव्रतः । चंडशर्मेति विख्यातो रूपौदार्यगुणान्वितः
ଚମତ୍କାରପୁରରେ ପୂର୍ବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼; ସେ ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ରୂପ, ଔଦାର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
Verse 3
स यदा यौवनोपेतस्तदा वेश्यानुरागकृत् । श्रोत्रियोऽप्यभवद्विप्रो यौवनोद्भारपीडितः
ସେ ଯେତେବେଳେ ଯୌବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏକ ବେଶ୍ୟା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଲା; ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯୌବନକାମର ଭାରରେ ପୀଡିତ ହେଲା।
Verse 4
स कदाचिन्निशीथेऽथ तृषार्तश्च समुत्थितः । प्रार्थयामास तां वेश्यां पानीयं पातुमुत्सहे
ଏକଦା ଘୋର ରାତ୍ରିରେ ସେ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଉଠି, ସେହି ବେଶ୍ୟାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କହିଲା— “ମୁଁ ପାଣି ପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”
Verse 5
अथ सा सलिलभ्रांत्या करकं मद्यसंभवम् । समादाय ददौ पानं तस्मै निद्राकुलाय च
ତାପରେ ସେ ପାଣି ଭାବି ମଦ୍ୟଭରା ଘଡ଼ା ଉଠାଇ, ନିଦ୍ରାକୁଳ ତାହାକୁ ପିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଲା।
Verse 6
मुखमध्यगते मद्ये सोऽपि तां कोपसंयुतः । वेश्यां प्रभर्त्सयामास धिग्धिक्शब्दैर्मुहुर्मुहुः
ମଦ୍ୟ ତାହାର ମୁଖମଧ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସହିତ, ସେ କ୍ରୋଧେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେହି ବେଶ୍ୟାକୁ “ଧିକ୍! ଧିକ୍!” ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ ଭର୍ତ୍ସନା କଲା।
Verse 7
किमिदंकिमिदं पापे त्वया कर्म विगर्हितम् । कृतं यन्मुखमध्ये मे प्रक्षिप्ता निंदिता सुरा
“ଏହା କ’ଣ—ଏହା କ’ଣ, ପାପିଣୀ! ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ କଲା, ଯେ ମୋ ମୁଖମଧ୍ୟରେ ଏହି ନିନ୍ଦିତ ସୁରା ପକାଇଦେଲା?”
Verse 8
ब्राह्मण्यमद्य मे नष्टं मद्यपानादसंशयम् । प्रायश्चित्तं करिष्यामि तस्मादात्मविशुद्धये
“ଆଜି ମଦ୍ୟପାନ ହେତୁ—ନିଶ୍ଚୟ—ମୋର ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ-ଶୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।”
Verse 9
एवमुक्त्वा विनिष्क्रम्य तद्गृहाद्दुःखसंयुतः । रुरोदाथ तदा गत्वा करुणं निर्जने वने
ଏପରି କହି ସେ ତାହା ଘରୁ ବାହାରିଲା, ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ; ପରେ ନିର୍ଜନ ବନକୁ ଯାଇ କରୁଣ ଭାବେ କାନ୍ଦିଲା।
Verse 10
ततः प्रभातवेलायां स्नात्वा वस्त्रसमन्वितः । त्यक्त्वा गात्रस्य रोमाणि समस्तानि द्विजोत्तमाः
ତାପରେ ପ୍ରଭାତବେଳେ ସ୍ନାନ କରି ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ଦେହର ସମସ୍ତ ରୋମ ତ୍ୟାଗ କଲା।
Verse 11
संप्राप्तो विप्रमुख्यानां सभा यत्र व्यवस्थिता । पठंति सर्वशास्त्राणि वेदांतानि च कृत्स्नशः
ସେ ବିପ୍ରମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସଭା ସୁସ୍ଥିତ ଥିଲା—ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା।
Verse 12
अथासौ प्रणिपत्योच्चैः प्रोवाच द्विजसत्तमान् । जलभ्रांत्या सुरा पीता मया कुरुत निग्रहम्
ତାପରେ ସେ ପ୍ରଣାମ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ସେହି ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ଜଳ ଭାବି ଭ୍ରାନ୍ତିବଶତଃ ମୁଁ ସୁରା ପାନ କରିଛି; ଦୟାକରି ମୋପରେ ଯଥୋଚିତ ନିଗ୍ରହ-ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ କରନ୍ତୁ।”
Verse 13
अथ ते धर्मशास्त्राणि प्रविचार्य पुनःपुनः । तमूचुर्ब्राह्मणाः सर्वे प्रायश्चित्तकृते स्थितम्
ତାପରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର କରି, ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରଣୀୟ ଥିଲା ତାହା ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 14
ब्राह्मणा ऊचुः । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि सुरां चेद्ब्राह्मणः पिबेत् । अग्निवर्णं घृतं पीत्वा तावन्मात्रंविशु ध्यति
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜାଣିଶୁଣି ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁରା ପିଏ, ତେବେ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଘୃତ ସେଇ ପରିମାଣରେ ପିଇଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 15
स त्वं वांछसि चेच्छुद्धिमग्निवर्णं घृतं पिब । यावन्मात्रा सुरा पीता तावन्मात्रं विशुद्धये
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଘୃତ ପିଅ; ଯେତେ ପରିମାଣ ସୁରା ପିଇଥିଲ, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେତେଇ ପରିମାଣ ପିଅ।
Verse 16
स तथेति प्रतिज्ञाय घृतमादाय तत्क्षणात् । चक्रे वह्निसमं यावत्पानार्थं द्विजसत्तमाः
ସେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ସେହିକ୍ଷଣେ ଘୃତ ନେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ପାନାର୍ଥେ ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିସମ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାପିଲେ।
Verse 17
तावत्तस्य पिता प्राप्तः श्रुत्वा वार्तां सभार्यकः । किमिदं किमिदं पुत्र ब्रुवाणो दुःख संयुतः । अश्रुपूर्णेक्षणो दीनो वाष्पगद्गदया गिरा
ସେତେବେଳେ ଖବର ଶୁଣି ତାଙ୍କ ପିତା ପତ୍ନୀସହ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହୋଇ “ଏହା କ’ଣ, ଏହା କ’ଣ, ପୁତ୍ର?” ବୋଲି କହୁଥିଲେ; ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନ, ଦୀନ ଅବସ୍ଥା, ହୁଁହୁଁ କାନ୍ଦାରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠ।
Verse 20
संचिन्त्य धर्मशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । सर्वस्वमपि दास्यामि पुत्रहेतोरसंशयम्
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର କରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—“ପୁତ୍ରର ହେତୁ, ନିଶ୍ଚୟ, ମୁଁ ମୋର ସର୍ବସ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।”
Verse 22
नान्यदस्ति सुरापाने प्रायश्चित्तं द्विजन्मनाम् । मौंजीहोमं विना विप्र यद्युक्तं तत्समाचर
ସୁରାପାନ କରିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ହେ ବିପ୍ର, ମୌଞ୍ଜୀ-ହୋମ ବିନା ଯାହା ଯୁକ୍ତ, ତାହା ଆଚର।
Verse 23
ततः स स्वसुतं प्राह नैव त्वं कर्तुमर्हसि । यच्छ दानानि विप्रेभ्यस्तीर्थयात्रां समाचर
ତାପରେ ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ସେ କାମ କରିବାକୁ କେବେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅ ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କର।”
Verse 24
ततः शुद्धिं समाप्नोषि क्रमान्नियमसंयुतः । व्रतैश्च विविधैश्चीर्णैः सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
ତାପରେ କ୍ରମେ—ନିୟମ ଓ ସଂଯମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ—ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କଲେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଉ। ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
Verse 25
न ब्राह्मणसमादिष्टं प्रायश्चित्त विशुद्धये
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିନାହାନ୍ତି, ସେପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 26
पुत्र उवाच । एतन्मम महाभागा यद्ब्रुवंति व्रतादिकम् । तस्मात्कार्यो मया तात मौंजीहोमो न संशयः
ପୁତ୍ର କହିଲା—“ମହାଭାଗମାନେ ଯେ ବ୍ରତାଦି ବିଷୟରେ ମୋତେ କହୁଛନ୍ତି, ସେହିଟା ମୋ ପାଇଁ ହିଁ। ତେଣୁ, ତାତ, ମୁଁ ମୌଞ୍ଜୀ-ହୋମ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”
Verse 27
यन्मया तु कृतं बाल्ये तत्सर्वं क्षंतुमर्हसि
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ବାଳ୍ୟକାଳରେ ଯାହା କିଛି କରିଛି, ସେ ସମସ୍ତକୁ ଦୟାକରି କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
Verse 28
सूत उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा स पिता सुतवत्सलः । सर्वस्वं प्रददौ रुष्टो मरणे कृतनिश्चयः
ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ସେଇ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ପୁତ୍ରବତ୍ସଳ ପିତା କ୍ରୋଧରେ, ମରଣରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ନିଜ ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କଲେ।
Verse 29
साऽपि तस्य सती भार्या कृत्वा मृत्युविनिश्चयम् । तमुवाच सुतं दृष्ट्वा सर्वं दत्त्वा गृहादिकम्
ତାହାର ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମରଣର ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଘର ଆଦି ସହିତ ସବୁକିଛି ଦାନ କରି, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 30
आवाभ्यां संप्रविष्टाभ्यां वह्नौ पुत्र ततस्तदा । मौंजीहोमस्त्वया कार्यो मां तातं यदि मन्यसे
ହେ ପୁତ୍ର, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲା ପରେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୌଞ୍ଜୀ-ହୋମ କରିବ—ଯଦି ମୋତେ ଓ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ମନେ କର।
Verse 31
ततस्तौ दम्पती हृष्टौ यावद्वह्निसमीपगौ । संजातौ मरणार्थाय स च ताभ्यां समुद्भवः
ତାପରେ ସେଇ ଦମ୍ପତି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିର ସମୀପକୁ ଗଲେ, ମରଣ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲା।
Verse 32
तावत्प्राप्तो मुनिर्नाम शांडिल्यो वेदपारगः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तत्र देशे द्विजोत्तमाः
ସେହି ସମୟରେ ବେଦପାରଗ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ ନାମକ ମୁନି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେଇ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।
Verse 33
स वृत्तांतं समाकर्ण्य कोपसंरक्तलोचनः । अब्रवीद्ब्राह्मणान्सर्वान्भर्त्समानो मुहुर्मुहुः
ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇଗଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଭର୍ତ୍ସନା କରି କହିଲେ।
Verse 34
अहो मूढतमा यूयं यदेतद्ब्राह्मणत्रयम् । वृथा मृत्युमवाप्नोति निग्रहे सुगमे सति
‘ହାୟ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ—ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ରୟ ଅନାବଶ୍ୟକଭାବେ ମୃତ୍ୟୁଦିଗକୁ ଯାଉଛି; ଯେତେବେଳେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସଂଶୋଧନ ସହଜରେ ସମ୍ଭବ।’
Verse 35
अत्र कात्यायनेनोक्तं यद्वचः सुमहात्मना । तच्छृण्वन्तु द्विजाः सर्वे प्रायश्चित्ती तथाप्ययम्
‘ଏଠାରେ ସୁମହାତ୍ମା କାତ୍ୟାୟନ କହିଥିବା ବଚନ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ତଥାପି ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି।’
Verse 36
चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । प्रायश्चित्तानि दीयंते यत्र गंगा न विद्यते
‘ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗାର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ, କୃଚ୍ଛ୍ର ତପ ଏବଂ ସାନ୍ତପନ ତପ—ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ବିଧିତ।’
Verse 37
अत्र विष्णुपदी गंगा तत्क्षेत्रे तु द्विजोत्तमाः । तस्यां स्नानं करोत्वेष ततः शुद्धिमवाप्स्यति
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ଗଙ୍ଗା ବିରାଜିତ। ତାହାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇବ।
Verse 38
मौंजीहोमः प्रमाणं स्यान्मुनिवाक्येन चेद्भवेत् । तदेतदपि वाक्यं हि कात्यायनमुनेः स्फुटम्
ମୁନିବାକ୍ୟକୁ ପ୍ରମାଣ ମାନିଲେ ‘ମୌଞ୍ଜୀ-ହୋମ’ ନାମକ ବିଧି ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ହୁଏ; କାରଣ କାତ୍ୟାୟନ ମୁନିଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ବଚନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ରହିଛି।
Verse 39
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे हर्षेण महतान्विताः । साधुसाध्विति तं प्रोच्य प्रोचुः सत्यमिदं मुने
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହା ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ‘ସାଧୁ, ସାଧୁ’ ବୋଲି କହି—ହେ ମୁନେ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ।
Verse 40
ततः प्रबोध्य तं विप्रं निन्युस्तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र विष्णुपदी गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता
ତାପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ସେଠାକୁ ନେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 41
तत्र स ब्राह्मणो यावद्गंगातोयसमुद्भवम् । गंडूषं कुरुते वक्त्रे तावच्छुद्धो बभूव सः । उदरादखिलं तोयं निष्क्रांतं द्विजसत्तमाः
ସେଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଙ୍ଗାଜଳଜ ଏକ ଗଣ୍ଡୂଷ ମୁଖରେ ନେଇମାତ୍ରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା; ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ତାହାର ଉଦରର ସମସ୍ତ ଜଳ ବାହାରିଗଲା।
Verse 42
ततोऽवगाहते यावत्तस्यास्तोयं सुशोभनम् । तावदाकाशसंभूता गम्भीरोवाच भारती
ତେବେ ସେ ତାହାର ଅତିଶୋଭନ ଜଳରେ ଅବଗାହନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଗମ୍ଭୀର ଭାରତୀ-ବାଣୀ କହିଲା।
Verse 43
शुद्धोऽयं ब्राह्मणः साक्षाद्विष्णुपद्याः समागमात् । स्नानादाचमनादेव तस्माद्यातु गृहं निजम्
‘ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷ୍ଣୁପଦୀର ସମାଗମରୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ସ୍ନାନ ଓ ଆଚମନ ମାତ୍ରରେ—ଏହେତୁ ଏବେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଉ।’
Verse 44
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे चंडशर्मादयश्च ये । दिष्ट्यादिष्ट्येति जल्पन्तः स्वानि हर्म्याणि भेजिरे
ତାପରେ ଚଣ୍ଡଶର୍ମା ଆଦି ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ‘ଧନ୍ୟ, ଧନ୍ୟ!’ ବୋଲି କହି କହି ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।
Verse 45
सूत उवाच । एवं प्रभावा सा विप्रा गंगा विष्णुपदी स्थिता । तस्य क्षेत्रस्य सीमांते पश्चिमे पापनाशिनी
ସୂତ କହିଲେ—‘ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଏପରି ମହାପ୍ରଭାବଶାଳିନୀ ସେଇ ଗଙ୍ଗା—ବିଷ୍ଣୁପଦୀ—ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ। ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ପଶ୍ଚିମ ସୀମାନ୍ତରେ ପାପନାଶିନୀ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ପାପକୁ ନାଶ କରେ।’
Verse 46
एतद्वः सर्वमाख्यातं विष्णुपद्याः समुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्
‘ବିଷ୍ଣୁପଦୀର ଉଦ୍ଭବ ବିଷୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାତକକୁ ନାଶ କରେ।’