Adhyaya 249

Verse 1

वाण्युवाच । तुलसी रोपिता येन गृहस्थेन महाफला । गृहे तस्य न दारिद्र्यं जायते नात्र संशयः

ବାଣୀ କହିଲେ—ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ମହାଫଳଦାୟିନୀ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରେ, ତାହାର ଘରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 2

तुलस्या दर्शनादेव पापराशिर्निवर्तते । श्रियेऽमृतकणोत्पन्ना तुलसी हरिवल्लभा

ତୁଳସୀର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପରାଶି ପଛକୁ ଫେରି ଦୂରେ ହଟିଯାଏ। ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ପାଇଁ ଅମୃତବିନ୍ଦୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତୁଳସୀ ହରିଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 3

पिबन्त्या रुचिरं पानं प्राणिनां पापहारिणी । यस्या रूपे वसेल्लक्ष्मीः स्कन्धे सागरसंभवा

ତାହାର ରୁଚିକର ପାନ ସେବନ କଲେ ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପାପ ହରଣ କରେ। ଯାହାର ରୂପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବସନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାର ସ୍କନ୍ଧରେ ସାଗରସମ୍ଭବା ଦେବୀ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 4

पत्रेषु सततं श्रीश्च शाखासु कमला स्वयम् । इन्दिरा पुष्पगा नित्यं फले क्षीराब्धिसंभवा

ତାହାର ପତ୍ରରେ ସଦା ଶ୍ରୀ ବସନ୍ତି; ଶାଖାରେ ସ୍ୱୟଂ କମଳା ବିରାଜନ୍ତି। ପୁଷ୍ପରେ ନିତ୍ୟ ଇନ୍ଦିରା ଅଧିଷ୍ଠିତା; ଫଳରେ କ୍ଷୀରସାଗରଜନନୀ ଦେବୀ ବସନ୍ତି।

Verse 5

तुलसी शुष्ककाष्ठेषु या रूपा विश्वव्यापिनी । मज्जायां पद्मवासा च त्वचासु च हरिप्रिया

ଯେ ତୁଳସୀ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପିଣୀ ରୂପା, ସେ ଶୁଷ୍କ କାଠରେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ। ମଜ୍ଜାରେ ପଦ୍ମବାସା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ), ତ୍ୱଚା/ଛାଲରେ ହରିପ୍ରିୟା—ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା—ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 6

सर्वरूपा च सर्वेशा परमानन्ददायिनी । तुलसी प्राशको मर्त्यो यमलोकं न गच्छति

ସେ ସର୍ବରୂପା, ସର୍ବେଶ୍ୱରୀ, ପରମାନନ୍ଦଦାୟିନୀ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ତୁଳସୀ ପ୍ରାଶନ କରେ, ସେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 7

शिरस्था तुलसी यस्य न याम्यैरनुभूयते । मुखस्था तुलसी यस्य निर्वाणपददायिनी

ଯାହାର ଶିରରେ ତୁଳସୀ ଥାଏ, ସେ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏ ନାହିଁ। ଯାହାର ମୁଖରେ ତୁଳସୀ ଥାଏ, ସେ ନିର୍ବାଣପଦ ଦାୟିନୀ।

Verse 8

हस्तस्थातुलसीयस्य स तापत्रयवर्जितः । तुलसी हृदयस्था च प्राणिनां सर्वकामदा

ଯାହାର ହସ୍ତରେ ତୁଳସୀ ଥାଏ, ସେ ତ୍ରିତାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ତୁଳସୀ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ କାମନା ପୂରଣ କରେ।

Verse 9

स्कन्धस्था तुलसी यस्य स पापैर्न च लिप्यते । कण्ठगा तुलसी यस्य जीवन्मुक्तः सदा हि सः

ଯାହାର କାନ୍ଧରେ ତୁଳସୀ ରହେ ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯାହାର କଣ୍ଠରେ ତୁଳସୀ ଥାଏ ସେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମୁକ୍ତ।

Verse 10

तुलसीसंभवं पत्रं सदा वहति यो नरः । मनसा चिन्तितां सिद्धिं संप्राप्नोति न संशयः

ଯେ ନର ସଦା ତୁଳସୀଜନିତ ପତ୍ର ବହନ କରେ, ସେ ମନରେ ଚିନ୍ତିତ ସିଦ୍ଧିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 11

तुलसींसर्वकायार्थसाधिनीं दुष्टवारिणीम् । यो नरः प्रत्यहं सिञ्चेन्न स याति यमालयम्

ଯେ ନର ପ୍ରତିଦିନ ତୁଳସୀକୁ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରେ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ହିତକାରୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧେ ଓ ଅଶୁଭ ନିବାରେ—ସେ ଯମାଳୟକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 12

चातुर्मास्ये विशेषेण वन्दितापि विमुक्तिदा । नारायणं जलगतं ज्ञात्वा वृक्षगतं तथा

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷତଃ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କରିବା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ—ନାରାୟଣ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ସେହିପରି ବୃକ୍ଷରେ (ତୁଳସୀରେ) ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣି।

Verse 13

प्राणिनां कृपया लक्ष्मीस्तुलसीवृक्षमाश्रिता । चातुर्मास्ये समायाते तुलसी सेविता यदि

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁଳସୀବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଆସିଲେ ଯଦି ତୁଳସୀର ସେବା କରାଯାଏ—

Verse 14

तेषां पापसहस्राणि यांति नित्यं सहस्रधा । गोविन्दस्मरणं नित्यं तुलसीवनसेवनम्

ତାଙ୍କର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ପାପ ପ୍ରତିଦିନ ସହସ୍ରଗୁଣେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ ଓ ତୁଳସୀବନର ନିରନ୍ତର ସେବା (ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ)।

Verse 15

तुलसीसेचनं दुग्धै श्चातुर्मास्येऽतिदुर्लभम् । तुलसीं वर्द्धयेद्यस्तु मानवो यदि श्रद्धया

ପବିତ୍ର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରେ ଦୁଧରେ ତୁଳସୀ ସେଚନ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଯେ ମାନବ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତୁଳସୀକୁ ପୋଷି ବଢ଼ାଏ, ସେ ବିଶେଷ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଫଳ ପାଏ।

Verse 16

आलवालांबुदानैश्च पावितं सकलं कुलम् । यथा श्रीस्तुलसीसंस्था नित्यमेव हि वर्द्धते

ତୁଳସୀର ମୂଳ ଆଲବାଳରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କଲେ ସମଗ୍ର କୁଳ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଯେପରି ତୁଳସୀ-ସଂସ୍ଥା ନିତ୍ୟ ପୋଷିତ ହୁଏ, ସେପରି ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିରଭାବେ ବଢ଼େ।

Verse 17

तथातथा गृहस्थस्य कामवृद्धिः प्रजायते । ब्रह्मचारीगृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा

ସେହିପରି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ବିକଶିତ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ଯତି—ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଏହି ସେବା ଫଳଦାୟିନୀ।

Verse 18

तथा प्रकृतयः सर्वास्तुलसीसेवने रताः । श्रद्धया यदि जायन्ते न तासां दुःखदो हरिः

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ସ୍ୱଭାବ-ପ୍ରକୃତି ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତୁଳସୀ-ସେବାରେ ରତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହରି ଦୁଃଖଦାତା ନୁହେଁ; ସେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଶୋକ ନାଶକ।

Verse 19

एको हरिः सकलवृक्षगतो विभाति नानारसैस्तु परिभावितमूर्तिरेव । वृक्षाधिवासमगमत्कमला च देवी दुःखादिनाशनकरी सततं स्मृताऽपि

ହରି ଏକମାତ୍ର; ତଥାପି ସେ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ, ନାନା ରସରେ ଯେନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ଦିଶେ। କମଳା ଦେବୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ମଧ୍ୟ ବୃକ୍ଷବାସ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସଦା ଦୁଃଖାଦି ନାଶ ହୁଏ।

Verse 249

इति श्रीस्कांदे महापुराणएकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठ नाग रखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्याने तुलसीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनपञ्चाशदुत्तर द्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ (ନାଗର) ଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର-କ୍ଷେତ୍ର ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶେଷଶାୟ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପୈଜବନ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ‘ତୁଳସୀ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦୁଇଶେ ଉଣପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।