Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 245›Shloka 2
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

पैजवन उवाच । शालिग्रामशिलायां च जगदादिः सनातनः । कथं पाषाणतां प्राप्तो गण्डक्यां तच्च मे वद । त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे हरौ भक्तिर्दृढा भवेत् । भवंतस्तीर्थरूपा हि दर्शनात्पापहारिणः

Transliteration

paijavana uvāca | śāligrāmaśilāyāṃ ca jagadādiḥ sanātanaḥ | kathaṃ pāṣāṇatāṃ prāpto gaṇḍakyāṃ tacca me vada | tvatprasādena viprarṣe harau bhaktirdṛḍhā bhavet | bhavaṃtastīrtharūpā hi darśanātpāpahāriṇaḥ

Translation

ପୈଜବନ କହିଲେ—ଶାଳିଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଜଗତର ଆଦି ଓ ସନାତନ ପ୍ରଭୁ ବିରାଜିତ। ସେ ଗଣ୍ଡକୀରେ କିପରି ପାଷାଣଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ମୋତେ କୁହ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ହରିରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ହେଉ। ତୁମେ ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପ; ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ନଶେ।

Word by Word
पैजवनःPaijavana
पैजवनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपैजवन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
शालिग्रामशिलायाम्in the Śāligram stone
शालिग्रामशिलायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशालिग्रामशिला (प्रातिपदिक) = शालिग्राम + शिला
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (शालिग्रामस्य शिला)
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
जगदादिःthe origin of the world
जगदादिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगदादि (प्रातिपदिक) = जगत् + आदि
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; तत्पुरुषः (जगतः आदिः)
सनातनःeternal
सनातनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषणम् (जगदादेः)
कथम्how
कथम्:
Modifier (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
पाषाणताम्stone-ness; the state of being stone
पाषाणताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाषाणता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
प्राप्तःhas attained; became
प्राप्तः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकालिक-कर्तरि कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृसमनाधिकरणम् (जगदादिः)
गण्डक्याम्in the Gaṇḍakī (river)
गण्डक्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगण्डकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
तत्that (matter)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
मेto me; for me
मे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; (क्वचित् चतुर्थी-अर्थे दत्तिः)
वदtell
वद:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन
त्वत्प्रसादेनby your grace
त्वत्प्रसादेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्वत्प्रसाद (प्रातिपदिक) = त्वत् + प्रसाद
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; तत्पुरुषः (त्वत्तः प्रसादः)
विप्रर्षेO brahmin sage
विप्रर्षे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्रर्षि (प्रातिपदिक) = विप्र + ऋषि
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारयः (विप्रश्चासौ ऋषिश्च)
हरौin/for Hari
हरौ:
Adhikarana (Object of devotion/विषय-अधिकरण)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
भक्तिःdevotion
भक्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
दृढाfirm
दृढा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषणम् (भक्तेः)
भवेत्may become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
भवन्तःyou (honored ones)
भवन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन
तीर्थरूपाःhaving the form of a sacred ford; embodying a tīrtha
तीर्थरूपाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतीर्थरूप (प्रातिपदिक) = तीर्थ + रूप
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (तीर्थस्य रूपम्)
हिindeed
हि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेतु-सूचक (emphatic/causal particle)
दर्शनात्from (your) sight; by seeing (you)
दर्शनात्:
Apadana (Source/Cause/अपादान)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
पापहारिणःsin-removing
पापहारिणः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपापहारिन् (प्रातिपदिक) = पाप + हारिन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (पापं हरति)
Speaker

Paijavana

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṇḍakī–Śāligrāma-kṣetra (source-region of Śāligrāma)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Gālava

Visual Art Cues

Scene: A king (Paijavana) with folded hands questions sage Gālava beside a flowing river; in the foreground, dark, rounded Śāligrāma stones with cakra-like markings rest on a cloth; the river Gaṇḍakī glints behind, suggesting sanctity and mystery.

Characters & Entities
P
Paijavana
Ś
Śāligrāma-śilā
J
Jagadādi (the primordial Lord)
H
Hari
G
Gaṇḍakī (river)
V
Vipra-ṛṣi (brāhmaṇa sage)

FAQs

True inquiry into sacred icons (Śāligrāma) should be paired with humility and a longing for firm devotion to Hari.

The Gaṇḍakī river is highlighted as the locus where Śāligrāma manifests, within the wider Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya setting.

Implicitly, reverence to saints (darśana) and Śāligrāma-centered devotion; the verse frames a request for the origin account that grounds proper worship.

←Previous Verse
Next Verse→