Adhyaya 242

Verse 1

ऋषय ऊचुः । नारद उवाच । अष्टादश प्रकृतयः का वदस्व पितामह । वृत्तिस्तासां च को धर्मः सर्वं विस्तरतो मम

ଋଷିମାନେ କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ! ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରକୃତି କଣ କଣ, ତାହା କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ଓ ଧର୍ମ କ’ଣ—ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । मज्जन्माभूद्भगवतो नाभिपंकजकोशतः । स्वकालपरिमाणेन प्रबुद्धस्य जगत्पतेः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଜଗତ୍ପତି ଭଗବାନଙ୍କ ନାଭି-ପଦ୍ମକୋଷରୁ ମୋର ଜନ୍ମ ହେଲା; ସେ ନିଜ କାଳପରିମାଣ ଅନୁସାରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ।

Verse 3

ततो बहुतिथे काले केशवेन पुरा स्मृतः । स्रष्टुकामेन विविधाः प्रजा मनसि राजसीः

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ପୁରାତନ କେଶବ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କଲେ; ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ରଜୋଗୁଣପ୍ରେରିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 4

अहं कमलजस्तत्र जातः पुत्रश्चतुर्मुखः । उदरं नाभिनालेन प्रविश्याथ व्यलोकयम्

ସେଠାରେ ମୁଁ କମଳଜ, ଚତୁର୍ମୁଖ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲି; ପରେ ନାଭିନାଳ ଦ୍ୱାରା ଉଦରଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଅନ୍ତର୍ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି।

Verse 5

तत्र ब्रह्मांडकोटीनां दर्शनं मेऽभवत्पुनः । विस्मयाच्चिंतयानस्य सृष्ट्यर्थमभिधावता

ସେଠାରେ ପୁଣି ମୋତେ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦର୍ଶନ ହେଲା; ବିସ୍ମୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆଗେଇଲି।

Verse 6

निर्गम्य पुनरेवाहं पद्मनालेन यावता । बहिरागां विस्मृतं तत्सर्वं सृष्ट्यर्थकारणम्

ତାପରେ ମୁଁ ପଦ୍ମନାଳ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ବାହାରକୁ ନିର୍ଗତ ହେଲି; ବାହାରେ ଆସିବା ସହିତ ସୃଷ୍ଟିର ହେତୁ-କାରଣ ଥିବା ସେ ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ମୃତ ହେଲା।

Verse 7

पुनरेव ततो गत्वा प्रजाः सृष्ट्वा चतुर्विधाः । नाभिनालेन निर्गत्य विस्मृतेनांतरात्मना

ପୁନର୍ବାର ମୁଁ ଆଗକୁ ଯାଇ ଚାରି ପ୍ରକାର ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲି। ନାଭିନାଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଗତ ହୋଇ ମୋ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ବିସ୍ମୃତିରେ ପଡ଼ିଲା।

Verse 8

तदाहं जडवज्जातो वागुवाचाशरीरिणी । तपस्तप महाबुद्धे जडत्वं नोचितं तव

ତେବେ ମୁଁ ଜଡ ପରି ହୋଇଗଲି; ସେତେବେଳେ ଏକ ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ କହିଲା—“ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତପ କର; ତୋ ପାଇଁ ଏହି ଜଡତା ଉଚିତ ନୁହେଁ।”

Verse 9

दशवर्षसहस्राणि ततोऽहं तप आस्थितः । पुनराकाशजा वाणी मामुवाचाविनश्वरा

ଏହିପରି ମୁଁ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ତପରେ ନିଷ୍ଠା କଲି। ପୁନର୍ବାର ଆକାଶଜ ଅବିନାଶୀ ବାଣୀ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 10

वेदरूपाश्रिता पूर्वमाविर्भूता तपोबलात् । ततो भगवताऽदिष्टः सृज त्वं बहुधा प्रजाः

ପୂର୍ବେ ବେଦରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୁଁ ତପୋବଳରେ ପ୍ରକଟ ହେଲି। ତାପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ—“ତୁମେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର” ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଲି।

Verse 11

राजसं गुणमाश्रित्य भूतसर्गमकल्मषम् । मनसा मानसी सृष्टिः प्रथमं चिंतिता मया

ରାଜସ ଗୁଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୁଁ କଲ୍ମଷହୀନ, ନିର୍ମଳ ଭୂତସର୍ଗର ସଙ୍କଳ୍ପ କଲି; ସର୍ବପ୍ରଥମେ ମନରେ ମାନସୀ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଚିନ୍ତନ କଲି।

Verse 12

ततो वै ब्राह्मणा जाता मरीच्यादिमुनीश्वराः । तेषां कनीयांस्त्वं जातो ज्ञानवेदांतपारगः

ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମରୀଚି ଆଦି ମୁନୀଶ୍ୱର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜନ୍ମି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବେଦାନ୍ତର ପାରଗାମୀ ହେଲ।

Verse 13

कर्मनिष्ठाश्च ते नित्यं सृष्ट्यर्थं सततोद्यताः । निर्व्यापारो विष्णुभक्त एकांतब्रह्मसेवकः

ସେମାନେ ନିତ୍ୟ କର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସଦା ଉଦ୍ୟତ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିର୍ବ୍ୟାପାର—ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଏକାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମସେବକ।

Verse 14

निर्ममो निरहंकारो मम त्वं मानसः सुतः । क्रमान्मया तु तेषां वै वेदरक्षार्थमेव च

ମମତା ଓ ଅହଂକାରରହିତ ତୁମେ ମୋର ମାନସପୁତ୍ର। କ୍ରମେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲି—ବେଦରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 15

प्रथमा मानसी सृष्टिर्द्विजात्यादिर्विनिर्मिता । ततोहमांगिकीं सृष्टिं सृष्टवांस्तत्र नारद

ପ୍ରଥମେ ମାନସ ସୃଷ୍ଟି ନିର୍ମିତ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଦ୍ୱିଜ ଆଦି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ, ହେ ନାରଦ, ମୁଁ ଆଙ୍ଗିକ (ଶାରୀରିକ) ସୃଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି କଲି।

Verse 16

मुखाच्च ब्राह्मणा जाता बाहुभ्यः क्षत्रिया मम । वैश्या ऊरुसमुद्भूताः पद्भ्यां शूद्रा बभूविरे

ମୋ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମିଲେ, ବାହୁରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ଊରୁରୁ ବୈଶ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏବଂ ପଦରୁ ଶୂଦ୍ର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 17

अनुलोमविलोमाभ्य ांक्रमाच्च क्रमयोगतः । शूद्रादधोऽधो जाताश्च सर्वे पादतलोद्भवाः

ଅନୁଲୋମ ଓ ବିଲୋମ ସଂଯୋଗର କ୍ରମିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ସେହି ସଂମିଶ୍ରଣର କ୍ରମଯୋଗରୁ, ଶୂଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତଳେ ତଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଦତଳଜାତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 19

ताः सर्वास्तु प्रकृतयो मम देहांशसंभवाः । नारद त्वं विजानीहि तासां नामानि वच्मि ते

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତି ମୋ ଦେହାଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ହେ ନାରଦ, ତୁମେ ଏହା ଭଲଭାବେ ଜାଣ; ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 20

वृत्तिरध्यापनाच्चैव तथा स्वल्पप्रतिग्रहात् । विप्रः समर्थस्तपसा यद्यपि स्यात्प्रतिग्रहे

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବିକା ଅଧ୍ୟାପନ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି ହେବା ଉଚିତ; ତପୋବଳରେ ଅଧିକ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 21

तथापि नैव गृह्णीयात्तपोरक्षा यतः सदा । वेदपाठो विष्णुपूजा ब्रह्मध्यानमलोभता

ତଥାପି ସେ ଅଧିକ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ତପସ୍ୟାର ରକ୍ଷା ସଦା ଆବଶ୍ୟକ—ବେଦପାଠ, ବିଷ୍ଣୁପୂଜା, ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଅଲୋଭତା ଦ୍ୱାରା।

Verse 22

अक्रोधता निर्मलत्वं क्षमासारत्वमार्यता । क्रियातत्परता दानक्रिया सत्यादिभिर्गुणैः

କ୍ରୋଧହୀନତା, ନିର୍ମଳତା, କ୍ଷମାକୁ ସାର କରିଥିବା ସ୍ୱଭାବ, ଆର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ, ଧର୍ମକ୍ରିୟାରେ ତତ୍ପରତା, ଦାନକ୍ରିୟା ଏବଂ ସତ୍ୟାଦି ଗୁଣଦ୍ୱାରା (ସେ) ଭୂଷିତ ହୁଏ।

Verse 23

भूषितो यो भवेन्नित्यं स विप्र इति कथ्यते । क्षत्रियेण तपः कार्यं यजनं दानमेव च

ଯେ ନିତ୍ୟ ସଦ୍ଗୁଣରେ ଭୂଷିତ ଥାଏ, ସେ ‘ବିପ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ତପ କରିବା, ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଓ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 24

वेदपाठो विप्रभक्तिरेषां शस्त्रेण जीवनम् । स्त्रीबालगोब्राह्मणार्थे भूम्यर्थे स्वामिसंकटे

ତାଙ୍କ (କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ) ପାଇଁ ବେଦପାଠ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତି ବିଧିତ; ତାଙ୍କ ଜୀବିକା ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା—ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହିତରେ, ଭୂମିରକ୍ଷାର୍ଥେ, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ସଙ୍କଟେ।

Verse 25

संप्रतिशरणं चैव पीडितानां च शब्दिते । आर्तत्राणपरा ये च क्षत्रिया ब्रह्मणा कृताः

ପୀଡିତମାନେ ଆର୍ତ୍ତ ଧ୍ୱନି କଲେ ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆଶ୍ରୟ ହେବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଆର୍ତ୍ତତ୍ରାଣରେ ପରାୟଣ।

Verse 26

धनवृद्धिकरो वैश्यः पशुपालः कृषीवलः । रसादीनां च विक्रेता देवब्राह्मणपूजकः

ବୈଶ୍ୟ ଧନବୃଦ୍ଧିକାରୀ—ପଶୁପାଳକ, କୃଷିକ, ରସ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟର ବିକ୍ରେତା, ଏବଂ ଦେବ-ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜକ।

Verse 27

अर्थवृद्धिकरो व्याजा यज्ञकर्मादिकारकः । दानमध्ययनं चेति वैश्यवृत्तिरुदाहृता

ସେ ବ୍ୟାପାର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥବୃଦ୍ଧି କରେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କରେ; ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ—ଏହି ହେଉଛି ବୈଶ୍ୟବୃତ୍ତି ବୋଲି ଉଦାହୃତ।

Verse 28

एतान्येव ह्यमंत्राणि शूद्रः कारयते सदा । नित्यं षड्दैवतं श्राद्धं हन्तकारोऽग्नि तर्पणम्

ଏହିମାନେ ମନ୍ତ୍ରବିହୀନ କର୍ମ; ଶୂଦ୍ର ସଦା କରାଇପାରେ—ଷଡ୍ଦେବତା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ହୁତକାର ଅଗ୍ନିରେ ତର୍ପଣ।

Verse 29

देवद्विजातिभक्तिश्च नमस्कारेण सिद्ध्यति । शूद्रोऽपि प्रातरुत्थाय कृत्वा पादाभिवंदनम्

ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନମସ୍କାରରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ପାଦାଭିବନ୍ଦନ କରି ଏହି ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 30

विष्णुभक्तिमयाञ्श्लोकान्पठन्विष्णुत्वमाप्नुयात् । वार्षिकव्रतकृन्नित्यं तिथिवाराधिदैवतः

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମୟ ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ-ସାନ୍ନିଧ୍ୟ (ବିଷ୍ଣୁତ୍ୱ) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଯେ ବାର୍ଷିକ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ତିଥି-ବାରର ଅଧିଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି କରି ଅବିରତ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 31

अन्नदः सर्वजीवानां गृहस्थः शूद्र ईरितः । अमंत्राण्यपि कर्माणि कुर्वन्नेव हि मुच्यते

ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଅନ୍ନଦାନ କରୁଥିବା ଗୃହସ୍ଥକୁ (ସେବାଭାବରେ) ଶୂଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ସେ ମନ୍ତ୍ରବିହୀନ କର୍ମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

Verse 32

चातुर्मास्यव्रतकरः शूद्रोऽपि हरितां व्रजेत् । शिल्पी च नर्तकश्चैव काष्ठकारः प्रजापतिः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ କରୁଥିବା ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ହରିତ-ଲୋକ (ମଙ୍ଗଳମୟ ଅବସ୍ଥା) ପାଇପାରେ; ଏବଂ ଶିଳ୍ପୀ, ନର୍ତ୍ତକ, କାଷ୍ଠକାର (ବଢ଼େଇ)—ଏମାନେ ପ୍ରଜାପତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୃତ୍ତିରୂପେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 33

वर्धकिश्चित्रकश्चैव सूत्रको रजकस्तथा । गच्छकस्तन्तुकारश्च चक्रिकश्चर्मकारकः

ତଥା ବଢ଼େଇ, ଚିତ୍ରକାର, ଦର୍ଜି ଓ ଧୋବା; ସେହିପରି ବୋଝା ବହନକାରୀ, ତନ୍ତୁକାର, ଚକ୍ର-ନିର୍ମାତା ଓ ଚର୍ମକାର ମଧ୍ୟ (ଏଠାରେ) ଗଣିତ।

Verse 34

सूनिको ध्वनिकश्चैव कौल्हिको मत्स्यघातकः । औनामिकस्तु चंडालः प्रकृत्याष्टादशैव ते

କସାଇ, ଢୋଲିଆ/ବାଦ୍ୟକାର, କୌଲ୍ହିକ ଓ ମାଛ ହତ୍ୟାକାରୀ; ଏବଂ ଔନାମିକକୁ ଚାଣ୍ଡାଳ କୁହାଯାଏ—ପ୍ରକୃତିଭେଦରେ ଏମାନେ ଅଠାର।

Verse 35

शिल्पिकः स्वर्णकारकश्च दारुकः कांस्यकारकः । काडुकः कुम्भकारश्च प्रकृत्या उत्तमाश्च षट्

ଶିଳ୍ପୀ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକାର, କାଠ-କାରିଗର, କାଂସ୍ୟକାର, କାଡୁକ ଓ କୁମ୍ଭକାର—ପ୍ରକୃତିଭେଦରେ ଏହି ଛଅଜଣ ‘ଉତ୍ତମ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 36

खरवाह्युष्ट्रवाही हयवाही तथैव च । गोपाल इष्टिकाकारो अधमाधमपञ्चकम्

ଗଧା ହାଙ୍କୁଥିବା, ଉଷ୍ଟ୍ର ହାଙ୍କୁଥିବା, ହୟ ହାଙ୍କୁଥିବା; ସେହିପରି ଗୋପାଳ ଓ ଇଟା-ନିର୍ମାତା—ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ‘ଅଧମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ’ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 37

रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च । कैवर्त्तमेदभिल्लाश्च सप्तैते अन्त्यजाः स्मृताः

ଧୋବା, ଚର୍ମକାର, ନଟ (ଅଭିନେତା/ନର୍ତ୍ତକ) ଓ ବୁରୁଡ; ଏବଂ କୈବର୍ତ୍ତ, ମେଦ, ଭିଲ୍ଲ—ଏହି ସାତଜଣ ‘ଅନ୍ତ୍ୟଜ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 38

यो यस्य हीनो वर्णेन स चाष्टादशमो नरः । सर्वासां प्रकृतीनां च उत्तमा मध्यमाः समाः

ଯେ ଯାହାର ବର୍ଣ୍ଣରେ ହୀନ, ସେ ଏହି ଗଣନାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶମ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଉତ୍ତମ’ ଓ ‘ମଧ୍ୟମ’ ଏହି ବିଭାଗରେ ସମତୁଳ୍ୟ ମନାଯାଏ।

Verse 39

भेदास्त्रयः समाख्याता विज्ञेयाः स्मृतिनिर्णयात् । शिल्पिनः सप्त विज्ञेया उत्तमाः समुदाहृताः

ସ୍ମୃତି-ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଅନୁସାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ କୁହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାତ ପ୍ରକାର ଶିଳ୍ପୀ ଜ୍ଞେୟ, ଏବଂ ସେମାନେ ‘ଉତ୍ତମ’ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 40

स्वर्णकृत्कंबुकश्चैव तन्दुलीपुष्पलावकः । तांबूली नापितश्चैव मणिकारश्च सप्तधा

ସେମାନେ ସାତ ପ୍ରକାର—ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକାର, ଶଙ୍ଖକାର, ଚାଉଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ, ଲାଭା/ଭୁନା ଧାନ୍ୟ ଦେଉଥିବା, ତାମ୍ବୂଳ ବିକ୍ରେତା, ନାପିତ, ଏବଂ ମଣିକାର (ରତ୍ନକାର)।

Verse 41

न स्नानं देवताहोमस्तपोनियम एव च । न स्वाध्यायवषट्कारौ न च शुद्धिर्विवाहिता

ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନବିଧିର ବାଧ୍ୟତା ନାହିଁ, ଦେବତା-ହୋମ ନାହିଁ, ତପ ଓ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ବଷଟ୍କାର ସହିତ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ବିବାହ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶୁଦ୍ଧିବିଧି ମଧ୍ୟ ଅନିବାର୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 42

एतासां प्रकृतीनां च गुरुपूजा सदोदिता । विप्राणां प्राकृतो नित्यं दानमेव परो विधिः

ଏହି ପ୍ରକୃତି ଓ ସମୁଦାୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁପୂଜା ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ। ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଦାନ କରିବାହିଁ ପରମ ବିଧି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 43

सर्वेषामेव वर्णानामाश्रमाणां महामुने । सर्वासां प्रकृतीनां च विष्णुभक्तिः सदा शुभा

ହେ ମହାମୁନେ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସଦା ଶୁଭଦାୟିନୀ ଅଟେ।

Verse 44

इति ते कथितं सर्वं यथाप्रकृतिसंभवम् । कथां शृणु महापुण्यां शूद्रः शुद्धिमगाद्यथा

ଏହିପରି ପ୍ରକୃତିଅନୁସାରେ ଯାହା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ଶୁଣ—ଶୂଦ୍ର ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଲା।

Verse 45

इदं पुराणं परमं पवित्रं विशुद्धधीर्यस्तु शृणोति वा पठेत् । विधूय पापानि पुरार्जितानि स याति विष्णोर्भवनं क्रियापरः

ଏହି ପୁରାଣ ପରମ ପବିତ୍ର। ଯେ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏହାକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ପୂର୍ବାର୍ଜିତ ପାପକୁ ଝାଡ଼ିଦେଇ, ଧର୍ମକ୍ରିୟାରେ ନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ।

Verse 242

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्येऽष्टादशप्रकृतिकथनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ର୍ୟ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରକୃତି-କଥନ’ ନାମକ 242ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।