Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

कामनां यां समुद्दिश्य दीपं कारयते हरौ । सासा सिद्ध्यति निर्विघ्ना सुप्तेऽनंते गुणोत्तरम्

Transliteration

kāmanāṃ yāṃ samuddiśya dīpaṃ kārayate harau | sāsā siddhyati nirvighnā supte'naṃte guṇottaram

Translation

ଯେଉଁ କାମନାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଇ କାମନା ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ—ବିଶେଷକରି ଶେଷଶାୟୀ ଅନନ୍ତ (ବିଷ୍ଣୁ) ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପରମ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଥିବାବେଳେ।

Word by Word

• कामनाम्: a desire; wish
• कामनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कामना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• याम्: which
• याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• समुद्दिश्य: having intended; aiming at
• समुद्दिश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + उद् + दिश् (धातु) → समुद्दिश्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), अर्थे—‘उद्दिश्य/लक्ष्यीकृत्य’ (having intended/aimed at)

• दीपम्: a lamp
• दीपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कारयते: causes to be made; arranges
• कारयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) (णिच्-प्रयोजक)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच् (causative) — ‘करोति’ → ‘कारयति/कारयते’ (causes to be made/has made)

• हरौ: in (the presence of) Hari; for Hari
• हरौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विषये/अधिकरणे (in/for Hari)

• सा: that (desire)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संकेतः—कामना (that desire)

• सा: that indeed
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; पुनरुक्ति-प्रयोगः (emphatic repetition)

• सिद्ध्यति: is fulfilled; succeeds
• सिद्ध्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सिध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• निर्विघ्ना: without obstacles
• निर्विघ्ना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर् + विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (free from obstacles)

• सुप्ते: when (he) is asleep
• सुप्ते: Adhikarana (Temporal/Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सुप्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) ‘स्वप्’ धातोः; पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेष्यः—अनन्तः (when Ananta is asleep)

• अनन्ते: in Ananta (Vishnu)
• अनन्ते: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विष्णोः नाम (in Ananta)

• गुणोत्तरम्: excellent in qualities; most virtuous
• गुणोत्तरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गुण + उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः—‘गुणैः उत्तरम्/गुणेषु उत्तमम्’ (superior in qualities)

Speaker

Contextual: Brahmā (Brahmā–Nārada Saṃvāda)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: A devotee offers a steady lamp before Hari reclining on Ananta-Śeṣa; the sanctum glows while the devotee silently forms a saṅkalpa for a wish to be fulfilled without obstacles.

Characters & Entities

• Hari
• Ananta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Desires are best pursued through dharmic devotion; dīpa-dāna to Hari is taught as a means for unobstructed fulfilment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is embedded in Nāgara Khaṇḍa’s Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya narrative frame, though the promise is stated in broadly applicable temple terms.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dedicate a lamp-offering to Hari with a specific intention (saṅkalpa) during the Ananta-śayana/Cāturmāsya period.