Adhyaya 239

Verse 1

नारद उवाच । उपचारैः षोडशभिः पूजनं क्रियते कथम् । ते के षोडश भावाः स्युर्नित्यं ये शयने हरेः

ନାରଦ କହିଲେ—ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କିପରି କରାଯାଏ? ଏବଂ ହରି ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ନିତ୍ୟ ଯେ ଷୋଡଶ ଭକ୍ତିଭାବ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ କଣ କଣ?

Verse 2

एतद्विस्तरतो ब्रूहि पृच्छतो मे प्रजापते । तव प्रसादमासाद्य जगत्पूज्यो भवाम्यहम्

ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ଏହା ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ପାଇ ମୁଁ ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ ହେବି।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । विष्णुभक्तिर्दृढा कार्या वेदशास्त्रविधानतः । वेदमूलमिदं सर्वं वेदो विष्णुः सनातनः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସବୁ ବେଦମୂଳ; ଏବଂ ବେଦ ନିଜେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ।

Verse 4

ते वेदा ब्राह्मणाधारा ब्राह्मणाश्चाग्निदैवताः । अग्नौ प्रास्ताहुतिर्विप्रो यज्ञे देवं यजन्सदा

ବେଦମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ। ପଣ୍ଡିତ ବିପ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ସଦା ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜେ।

Verse 5

जगत्संधारयेत्सर्वं विष्णुपूजारतः सदा । नारायणः स्मृतो ध्यातः क्लेशदुःखादिनाशनः

ଯେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ରତ, ସେ ଧର୍ମବଳେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରେ। ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ ଓ ଧ୍ୟାନ କଲେ କ୍ଲେଶ, ଦୁଃଖ ଆଦି ନଶିଯାଏ।

Verse 6

चातुर्मास्ये विशेषेण जलरूपगतो हरिः । जलादन्नानि जायंते जगतां तृप्तिहेतवे

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷତଃ ହରି ଜଳରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ। ଜଳରୁ ଅନ୍ନଧାନ୍ୟ ଜନ୍ମେ, ଯାହା ଜଗତର ତୃପ୍ତି ଓ ପୋଷଣର କାରଣ।

Verse 7

विष्णुदेहांशसंभूतं तदन्नं ब्रह्म इष्यते । तदन्नं विष्णवे दत्त्वा ह्यावाहनपुरःसरम्

ବିଷ୍ଣୁଦେହାଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଆବାହନ କରି ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

पुनर्जन्मजराक्लेशसंस्कारैर्नाभिभूयते । आकाशसंभवो वेद एक एव पुराऽभवत्

ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ, ଜରା ଓ କ୍ଲେଶ ଜନକ ସଂସ୍କାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଆକାଶସମ୍ଭବ ବେଦ ଏକମାତ୍ର ଥିଲା।

Verse 9

ततो यजुःसामसंज्ञामृग्वेदः प्राप भूतये । ऋग्वेदोऽभिहितः पूर्वं यजुःसहस्रशीर्षेति च

ତତଃ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭୂତି ଓ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ପାଇଁ ଋଗ୍ବେଦ ‘ଯଜୁଃ’ ଓ ‘ସାମ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ପ୍ରଥମେ ଋଗ୍ବେଦ କଥିତ ହେଲା; ଏବଂ ‘ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା’ରୁ ଆରମ୍ଭ ଯଜୁଃ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶିତ ହେଲା।

Verse 10

षोडशर्चं महासूक्तं नारायणमयं परम् । तस्यापि पाठमात्रेण ब्रह्महत्या निव र्तते

ଷୋଳ ଋଚାଯୁକ୍ତ ସେଇ ପରମ ମହାସୂକ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରାୟଣମୟ। ତାହାର କେବଳ ପାଠମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ପଛକୁ ଫେରି ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 11

विप्रः पूर्वं न्यसेद्देहे स्मृत्युक्तेन निजे बुधः । ततस्तु प्रतिमायां च शालग्रामे विशेषतः

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ସ୍ମୃତିରେ କଥିତ ବିଧିଅନୁସାରେ ନିଜ ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରୁ। ତାପରେ ପ୍ରତିମାରେ ମଧ୍ୟ, ବିଶେଷତଃ ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳାରେ, ନ୍ୟାସ କରୁ।

Verse 12

क्रमेण च ततः कुर्यात्पश्चादावाहनादिकम् । आवाह्य सकलं रूपं वैकुण्ठस्थानसंस्थितम्

ତାପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଆବାହନ ଆଦି ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ କରୁ। ବୈକୁଣ୍ଠସ୍ଥାନରେ ସଂସ୍ଥିତ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପକୁ ଆବାହନ କରି, ତଦନନ୍ତରେ ପୂଜାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଉ।

Verse 13

कौस्तुभेन विराजंतं सूर्यकोटिसमप्रभम् । दंडहस्तं शिखासूत्रसहितं पीतवाससम्

କୌସ୍ତୁଭମଣିରେ ବିରାଜିତ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାବାନ—ହସ୍ତରେ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ଶିଖା ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ସହିତ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 14

महासंन्यासिनं ध्यायेच्चातुर्मास्ये विशेषतः । एवं रूपमयं विष्णुं सर्वपापौघहारिणम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟକାଳରେ ବିଶେଷତଃ ମହାସନ୍ନ୍ୟାସୀ-ରୂପେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ରୂପରେ ଧ୍ୟାନିତ ହରି ସମସ୍ତ ପାପପ୍ରବାହକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 15

आवाहयेच्च पुरतो ध्यानसंस्थं द्विजोत्तम । ऋचा प्रथमया चास्योंकारादिसमुदीर्णया

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଆବାହନ କର; ଓଁକାରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଉଚ୍ଚାରିତ ପ୍ରଥମ ଋଚାଦ୍ୱାରା ଏହା କର।

Verse 16

द्वितीयया चासनं च पार्षदैश्च समन्वितम् । सौवर्णान्यासनान्येषां मनसा परिचिन्तयेत्

ଦ୍ୱିତୀୟ ଋଚାଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସନ ଅର୍ପଣ କର; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ଚିନ୍ତନ କର।

Verse 17

चिन्तनैर्भक्तियोगेन परिपूर्णं च तद्भवेत् । पाद्यं तृतीयया कार्यं गंगां तत्र स्मरेद्बुधः

ଭକ୍ତିଯୋଗଯୁକ୍ତ ଚିନ୍ତନଦ୍ୱାରା ପୂଜା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ତୃତୀୟ ଋଚାଦ୍ୱାରା ପାଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର, ଏବଂ ସେହି ଅର୍ପଣରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 18

अर्घ्यः कार्यस्ततो विष्णोः सरिद्भिः सप्तसागरैः । पुनराचमनं कार्यममृतेन जगत्पतेः

ତାପରେ ନଦୀମାନେ ଓ ସପ୍ତସାଗରର ଭାବନା ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନର୍ବାର ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତ-ଭାବିତ ଜଳରେ ଆଚମନ କରାଯାଉ।

Verse 19

त्रिभिराचमनैः शुद्धिर्ब्राह्मणस्य निगद्यते । अद्भिस्तु प्रकृतिस्थाभिर्हीनाभिः फेनबुद्बुदैः

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ତିନିଥର ଆଚମନ କରିଲେ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ଫେନ ଓ ବୁଲବୁଲା ରହିତ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜଳରେ।

Verse 20

हृत्कण्ठ तालुगाभिश्च यथावर्णं द्विजातयः । शुध्येरन्स्त्री च शूद्रश्च सकृत्स्पृष्टाभिरंततः

ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ ଓ ତାଳୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧିକର ଜଳଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ନିଜ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହି ଜଳର ଏକଥର ସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ବଥା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 21

पञ्चम्याऽचमनं कार्यं भक्तियुक्तेन चेतसा । भक्तिग्राह्यो हृषीकेशो भक्त्याऽत्मानं प्रयच्छति

ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ହୃଷୀକେଶ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ; ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜକୁ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 22

ततः सुवासितैस्तोयैः सर्वोषधिसमन्वितैः । शेषोदकैः स्वर्णघटैः स्नानं देवस्य कारयेत्

ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ମିଶାଇ, ଅବଶିଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଘଟରେ ରଖି, ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 23

तीर्थोदकैः श्रद्धया च मनसा समुपाहृतैः । अश्रद्धया रत्नराशिः प्रदत्तो निष्फलो भवेत्

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ତୀର୍ଥଜଳ ଆଣି ସମର୍ପଣ କଲେ ତାହା ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ରତ୍ନରାଶି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 24

वार्यपि श्रद्धया दत्तमनंतत्वाय कल्पते । चातुर्मास्ये विशेषेण श्रद्धया पूयते नरः

ଜଳ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦାନ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହା ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟର କାରଣ ହୁଏ। ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 25

षष्ठ्या स्नानं ततः कार्यं पुनराचमनं भवेत् । दद्याच्च वाससी स्वर्णसहिते भक्तिशक्तितः

ତାପରେ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତିଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣସହିତ ବସ୍ତ୍ରଯୁଗଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

आच्छादितं जगत्सर्वं वस्त्रेणाच्छादितो हरिः । चातुर्मास्ये विशेषेण वस्त्रदानं महाफलम्

ସମଗ୍ର ଜଗତ ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏବଂ ହରି ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ତେଣୁ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷକରି ବସ୍ତ୍ରଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ।

Verse 27

पुनराचमनं देयं यतये विष्णुरूपिणे । वस्त्रदानं च सप्तम्या कार्यं विष्णोर्मुनीश्वर

ବିଷ୍ଣୁରୂପୀ ଯତିଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଆଚମନ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ସପ୍ତମୀ ଦିନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ବସ୍ତ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

यज्ञोपवीतमष्टम्या तच्चाध्यात्मतया शृणु । सूर्यकोटिसमस्पर्शं तेजसा भास्वरं तथा

ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥ ଶୁଣ। ଏହା କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ସ୍ପର୍ଶ ସମ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 29

क्रोधाभिभूते विप्रे तु तडित्कोटिसभप्रभम् । सूर्येन्दुवह्निसंयोगाद्गुणत्रयसमन्वितम्

କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କରେ ତାହା କୋଟି କୋଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍-ପ୍ରଭା ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିର ସଂଯୋଗରୁ ତାହା ତ୍ରିଗୁଣସମନ୍ୱିତ ହୁଏ।

Verse 30

त्रयीमयं ब्रह्मविष्णुरुद्ररूपं त्रिविष्टपम् । यस्य प्रभावाद्विप्रेंद्र मानवो द्विज उच्यते

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଯାହା ତ୍ରୟୀମୟ, ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ-ରୁଦ୍ରରୂପ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) — ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ ମନୁଷ୍ୟ ‘ଦ୍ୱିଜ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 31

जन्मना जायते शूद्रः संस्काराद्द्विज उच्यते । शापानुग्रहसामर्थ्यं तथा क्रोधः प्रसन्नता

ଜନ୍ମରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଶୂଦ୍ର ହୁଏ; ସଂସ୍କାରରୁ ‘ଦ୍ୱିଜ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହାରୁ ଶାପ ଦେବା ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ, ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତାର ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 32

त्रैलोक्यप्रवरत्वं च ब्राह्मणादेव जायते । न ब्राह्मणसमो बन्धुर्न ब्राह्मणसमा गतिः

ତ୍ରିଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବ୍ରାହ୍ମଣରୁ ହିଁ ଜନ୍ମେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ ବନ୍ଧୁ କେହି ନାହିଁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ ଗତି (ପରମ ଆଶ୍ରୟ) ନାହିଁ।

Verse 33

न ब्राह्मणसमः कश्चित्त्रैलोक्ये सचराचरे । दत्तोपवीते ब्रह्मण्ये सुप्ते देवे जनार्दने

ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ କେହି ନାହିଁ—ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ଉପବୀତ ଦତ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଥାଏ, ଏବଂ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି।

Verse 34

सर्वजगद्ब्रह्ममयं संजातं नात्र संशयः । नवम्या च सुलेपश्च कर्तव्यो यज्ञमूर्तये

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ବ୍ରହ୍ମମୟ ହୋଇଯାଇଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନବମୀ ତିଥିରେ ଯଜ୍ଞମୂର୍ତ୍ତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଲେପ (ଅନୁଲେପନ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

सुयक्षकर्दमैर्लिप्तो विष्णुर्येन जगद्गुरुः । तेना प्यायितमेतद्धि वासितं यशसा जगत्

ଯିଏ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଲେପରେ ଅନୁଲିପ୍ତ କଲେ, ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ଏହି (ଧାମ) ସତ୍ୟରେ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଜଗତ୍ ତାଙ୍କ ଯଶର ସୁଗନ୍ଧରେ ସୁବାସିତ ହୁଏ।

Verse 36

तेजसा भास्करो लोके देवत्वं प्राप्य मानवः । ब्रह्मलोकादिके लोके मोदते चंदनप्रदः

ଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଚନ୍ଦନ ଦାନକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଆଦି ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 37

चंदनालेपसुभगं विष्णुं पश्यंति मानवाः । न ते यमपुरं यांति चातुर्मास्ये विशेषतः

ଚନ୍ଦନ-ଲେପରେ ସୁଶୋଭିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେମାନେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମପୁରକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ—ବିଶେଷତଃ ପବିତ୍ର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ।

Verse 39

लक्ष्म्याः सर्वत्र गामिन्या दोषो नैव प्रजायते । यथा सर्वमयो विष्णुर्न दोषैरनुभूयते

ସର୍ବତ୍ର ଗମନଶୀଳା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କଠାରେ କେବେ ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ସର୍ବରୂପ ବିଷ୍ଣୁ ଦୋଷଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 40

तथा सर्वमयी लक्ष्मीः सतीत्वान्नैव हीयते । प्रतिमासु च सर्वासु सर्वभूतेषु नित्यदा

ସେହିପରି ସର୍ବମୟୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜ ସତୀତ୍ୱ ଓ ପବିତ୍ରତାରୁ କେବେ ହ୍ରାସ ପାଉନାହାନ୍ତି। ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ପ୍ରତିମାରେ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବକାଳ ବିରାଜିତ।

Verse 41

मनुष्यदेवपितृषु पुष्पपूजा विधीयते । पुष्पैः संपूजितो येन हरिरेकः श्रिया सह

ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଷ୍ପପୂଜା ବିଧିତ। ଯେ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହିତ ଏକମାତ୍ର ହରିଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ପୂଜେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜା ହୋଇଯାଏ।

Verse 42

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं पूजितं तेन वै जगत् । अतः सुश्वेतकुसुमैर्विष्णुं संपूजयेत्सदा

ତାହାଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃଣପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୂଜିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସଦା ଅତିଶୁଭ୍ର, ପବିତ୍ର ଫୁଲରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

चातुर्मास्ये विशेषेण भक्तियुक्तः सदा शुचिः । भक्त्या सुविहिता ब्रह्मन्पुष्पपूजा नरैर्यदि

ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଲୋକେ ସଦା ଶୁଚି ଓ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭକ୍ତିସହ ପୁଷ୍ପପୂଜା କଲେ, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 44

यंयं काममभिध्यायेत्तस्य सिद्धिर्निरंतरा । पुष्पैरुपचितं विष्णुं यद्यन्ये प्रणमंति च

ଯେଉଁ ଯେଉଁ କାମନାକୁ ମନେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ତାହାର ସିଦ୍ଧି ନିରନ୍ତର ହୁଏ। ଏବଂ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଦି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମଙ୍ଗଳର ଭାଗୀ ହୋଇ ପୁଣ୍ୟସମ୍ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 45

तेषामप्यक्षया लोकाश्चातुर्मास्येऽधिकं फलम् । एकादश्या धूपदानं कर्तव्यं यतये हरौ

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଫଳ ଅଧିକ। ହେ ଯତି! ଏକାଦଶୀରେ ହରିଙ୍କୁ ଧୂପଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

वनस्पति रसो दिव्यो गंधाढ्यो गन्ध उत्तमः । आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम्

ଏହି ଧୂପ ବନସ୍ପତିର ଦିବ୍ୟ ସାର, ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘ୍ରାଣଯୋଗ୍ୟ—ଏହି ଧୂପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ।

Verse 47

इमं मंत्रं समुच्चार्य धूपमागुरुजं शुभम् । दद्याद्भगवते नित्यं चातुर्मास्ये महाफलम्

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗରୁଜ ଶୁଭ ଧୂପ ନିତ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଏହା ମହାଫଳଦାୟକ।

Verse 48

कर्पूरचन्दनदलैः सितामधुसमन्वितम् । मांसीजटाभिः सहितं सुप्ते देवेऽथ सत्तम

କର୍ପୂର ଓ ଚନ୍ଦନଦଳ ସହ, ଶ୍ୱେତ ମଧୁରେ ସମନ୍ୱିତ, ମାଂସୀ ଓ ଜଟା ସହିତ—ଦେବ ଶୟନରତ ଥିବାବେଳେ, ହେ ସତ୍ତମ! (ଏହା ଅର୍ପଣୀୟ)।

Verse 49

देवा घ्राणेन तुष्यंति धूपं घ्राणहरं शुभम् । द्वादश्या दीपदानं तु कर्तव्यं मुक्तिमिच्छुभिः

ଦେବମାନେ ସୁଗନ୍ଧରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଧୂପ ଶୁଭ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନାଶକ। ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଦୀପଦାନ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ—ମୁକ୍ତି ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ବିଶେଷତଃ।

Verse 50

दीपः सर्वेषु कार्येषु प्रथमस्तेजसां पतिः । दीपस्तमौघनाशाय दीपः कांतिं प्रयच्छति

ଦୀପ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି। ଦୀପ ଅନ୍ଧକାରର ଢେରକୁ ନାଶ କରି କାନ୍ତି ଦାନ କରେ।

Verse 51

तस्माद्दीपप्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । अयं पौराणजो मंत्रो वेदर्चेन समन्वितः । दीपप्रदाने सकलः प्रयुक्तो नाशयेदघम्

ଏହେତୁ ଦୀପଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ଏହା ବେଦାର୍ଚ୍ଚନାସହିତ ଯୁକ୍ତ ପୌରାଣିକ ମନ୍ତ୍ର; ଦୀପଦାନରେ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ପାପ ନାଶ କରେ।

Verse 52

चातुर्मास्ये दीपदानं कुरुते यो हरेः पुरः । तस्य पापमयो राशिर्निमेषादपि दह्यते

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେ ଦୀପଦାନ କରେ, ତାହାର ପାପରାଶି ନିମେଷମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।

Verse 53

तावत्पापानि गर्जंति तावद्बिभेति पातकी । यावन्न विहितो भास्वान्दीपो नारायणालये

ନାରାୟଣାଳୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଭାସ୍ୱାନ୍ ଦୀପ ସ୍ଥାପିତ ହେଉନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପମାନେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ପାତକୀ ଭୟଭୀତ ହୁଏ।

Verse 54

दर्शनादपि दीपस्य सर्वसिद्धिर्नृणां भवेत्

ଦୀପର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇପାରେ।

Verse 55

कामनां यां समुद्दिश्य दीपं कारयते हरौ । सासा सिद्ध्यति निर्विघ्ना सुप्तेऽनंते गुणोत्तरम्

ଯେଉଁ କାମନାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସେଇ କାମନା ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ—ବିଶେଷକରି ଶେଷଶାୟୀ ଅନନ୍ତ (ବିଷ୍ଣୁ) ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପରମ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଥିବାବେଳେ।

Verse 56

पंचायतनसंस्थेषु तथा देवेषु पंचसु । विहितं दीपदानं च चातुर्मास्ये महाफलम्

ପଞ୍ଚାୟତନ-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସ୍ଥାପିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି—ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଯାଇଥିବା ଦୀପଦାନ ମହାଫଳଦାୟକ।

Verse 57

एको विष्णुस्तुष्यते मुक्तिदाता नित्यं ध्यातः पूजितः संस्तुतश्च । यच्चाभीष्टं यच्च गेहे शुभं वा तत्तद्देयं मुक्तिहेतोर्नृवर्यैः

ମୁକ୍ତିଦାତା ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର; ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଯାହା ଅଭୀଷ୍ଟ ଓ ଘରେ ଯାହା କିଛି ଶୁଭ ଅଛି, ଉତ୍ତମ ନରମାନେ ମୁକ୍ତିହେତୁ ସେସବୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 239

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोऽधिकारषोडशोपचारदीपमहिमवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तर द्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମା–ନାରଦ ସଂବାଦର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ତପୋଧିକାର ଓ ଷୋଡଶୋପଚାରମଧ୍ୟରେ ଦୀପମହିମାବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 239ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 381

दशम्या पुष्पपूजा च भक्तिपूजा तथैव च । पुष्पे चैव सदा लक्ष्मीर्वसत्येव निरंतरम्

ଦଶମୀ ତିଥିରେ ପୁଷ୍ପପୂଜା ଓ ଭକ୍ତିପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ନିରନ୍ତର ବାସ କରନ୍ତି।