Adhyaya 238

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तपः शृणुष्व विप्रेंद्र विस्तरेण महामते । यस्य श्रवणमात्रेण चातुर्मास्येऽ घनाशनम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ହେ ମହାମତେ! ଏହି ତପସ୍ୟାକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣ; ଯାହାର କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 2

षोडशैरुपचारैश्च विष्णोः पूजा सदा तपः । ततः सुप्ते जगन्नाथे महत्तप उदाहृतम्

ଷୋଡଶୋପଚାରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ସଦା ତପସ୍ୟା ଅଟେ। ତେଣୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଶୟନରତ (ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ) ସମୟରେ ସେହି ପୂଜାକୁ ମହାତପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 3

करणं पंचयज्ञानां सततं तप एव हि । तन्निवेद्य हरौ चैव चातुर्मास्ये महत्तपः

ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞର ନିରନ୍ତର ଅନୁଷ୍ଠାନ ନିଶ୍ଚୟ ତପସ୍ୟା ଅଟେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଫଳ ହରିଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା—ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ—ମହାତପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 4

ऋतुयानं गृहस्थस्य तप एव सदैव हि । चातुर्मास्ये हरिप्रीत्यै तन्निषेव्यं महत्तपः

ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ଋତୁଯୋଗ୍ୟ ଆଚାରପାଳନ ହିଁ ସଦା ତପ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହରିପ୍ରୀତି ପାଇଁ ତାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ମହାତପ କୁହାଯାଏ।

Verse 5

सत्यवादस्तपो नित्यं प्राणिनां भुवि दुर्लभम् । सुप्ते देवपतौ कुर्वन्ननंतफलभाग्भवेत्

ସତ୍ୟବାଦ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ତପ; ପୃଥିବୀରେ ଏହା ଦୁର୍ଲଭ। ଦେବପତି ପବିତ୍ର ନିଦ୍ରାରେ (ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ) ଥିବାବେଳେ ଯେ ଏହା କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 6

अहिंसादिगुणानां च पालनं सततं तपः । चातुर्मास्ये त्यक्तवैरं महत्तप उदारधीः

ଅହିଂସା ଆଦି ଗୁଣମାନଙ୍କର ସତତ ପାଳନ ହିଁ ତପ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବୈର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଦାରଧୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହାତପ।

Verse 7

तप एव महन्मर्त्यः पंचायतनपूजनम् । चातुर्मास्ये विशेषेण हरिप्रीत्या समाचरेत्

ମର୍ତ୍ୟ ପାଇଁ ପଞ୍ଚାୟତନ ପୂଜା ନିଜେ ମହାତପ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ବିଶେଷଭାବେ ହରିପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏହା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

नारद उवाच । पंचायतनसंज्ञेयं कस्योक्ता सा कथं भवेत् । कथं पूजा च कर्तव्या विस्तरेणाशु तद्वद

ନାରଦ କହିଲେ— ‘ପଞ୍ଚାୟତନ’ ବୋଲି କ’ଣ ବୁଝାଯାଏ? ଏହା କିଏ କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ କିପରି ଏହାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ? ତଥା ପୂଜା କିପରି କରିବାକୁ ହେବ? ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । प्रातर्मध्याह्नपूजायां मध्ये पूज्यो रविः सदा । रात्रौ मध्ये भवेच्चंद्रस्तद्वर्णकुसुमैः शुभैः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପ୍ରାତଃ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପୂଜାରେ ସଦା ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ରାତିରେ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ନିଜ-ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣର ଶୁଭ ପୁଷ୍ପରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

वह्निकोणे तु हेरंबं सर्वविघ्नोपशांतये । रक्तचंदन पुष्पैश्च चातुर्मास्ये विशेषतः

ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ହେରମ୍ବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷକରି ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା।

Verse 11

नैरृतं दलमास्थाय भगवान्दुष्टदर्पहा । गृहस्थस्य सदा शत्रुविनाशं विदधाति सः

ନୈଋତ ଦିଗରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଭଗବାନ—ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦର୍ପନାଶକ—ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସଦା ବିନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 12

नैरृत्यकोणगं विष्णुं पूजयेत्सर्वदा बुधः । सुगन्धचंदनैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्चातिशोभनैः

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନୈଋତ୍ୟ କୋଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ; ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅତିଶୟ ଶୋଭନ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି।

Verse 13

गोत्रजा वायुकोणे तु पूजनीया सदा बुधैः । पुत्रपौत्रप्रवृद्ध्यर्थं सुमनोभिर्मनोहरैः

ବାୟୁକୋଣରେ ଗୋତ୍ରଜାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ; ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମନୋହର ସୁମନ ଅର୍ପଣ କରି।

Verse 14

ऐशाने भगवान्रुद्रः श्वेतपुष्पैः सदाऽर्चितः । अपमृत्युविनाशाय सर्वदोषापनुत्तये

ଈଶାନ ଦିଗରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସଦା ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଅପମୃତ୍ୟୁ ନାଶ ଓ ସର୍ବଦୋଷ ନିବାରଣ ପାଇଁ।

Verse 15

जागर्ति महिमा यस्य ब्रह्माद्यैर्नैव लिख्यते । पंचायतनमेतद्धि पूज्यते गृहमेधिभिः

ଯାହାର ମହିମା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜାଗ୍ରତ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲେଖି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ହେଉଛି ପଞ୍ଚାୟତନ ପୂଜା, ଯାହା ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

तप एतत्सदा कार्यं चातुर्मास्ये महाफलम् । पर्वकालेषु सर्वेषु दानं देयं तपः सदा । चातुर्मास्ये विशेषेण तदनंतं प्रजायते

ଏହି ତପ ସଦା କରିବା ଉଚିତ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଏହା ମହାଫଳଦାୟକ। ସମସ୍ତ ପର୍ବକାଳରେ ଦାନ ଦେବା ଓ ତପ ଅବିରତ ରଖିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 17

शौचं तु द्विविधं ग्राह्यं बाह्यमाभ्यंतरं सदा । जलशौचं तथा बाह्यं श्रद्धया चांतरं भवेत्

ଶୌଚ ସଦା ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର। ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ବାହ୍ୟ; ଶ୍ରଦ୍ଧାଦ୍ୱାରା ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 18

इद्रियाणां ग्रहः कार्यस्तपसो लक्षणं परम् । निवृत्त्येंद्रियलौल्यं च चातुर्मास्ये महत्तपः

ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ତପର ପରମ ଲକ୍ଷଣ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଲୋଲୁପତାରୁ ନିବୃତ୍ତି, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ମହାତପ ଅଟେ।

Verse 19

इन्द्रियाश्वान्सन्नियम्य सततं सुखमेधते । नरके पात्यते प्राणैस्तैरेवोत्पथगामिभिः

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ରୂପୀ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ସଦା ସଂଯମ କଲେ ସୁଖ କ୍ରମେ ବଢ଼େ; କିନ୍ତୁ ସେହି ପ୍ରାଣଶକ୍ତି କୁପଥେ ଗଲେ ନରକେ ପତିତ କରେ।

Verse 20

ममतारूपिणीं ग्राहीं दुष्टां निर्भर्त्स्य निग्रहेत् । तप एव सदा पुंसां चातुर्मास्येऽधिगौरवम्

‘ମମତା’ ରୂପେ ଧରିନେଉଥିବା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଗ୍ରାହୀକୁ ତିରସ୍କାର କରି ନିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ। ତପ ହିଁ ସଦା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆଧାର; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତାହାର ବିଶେଷ ଗୌରବ ହୁଏ।

Verse 21

काम एष महाशत्रुस्तमेकं निर्जयेद्दृढम् । जितकामा महात्मानस्तैर्जितं निखिलं जगत्

କାମ ହେଉଛି ଏହି ମହାଶତ୍ରୁ; ଏହି ଏକ ଶତ୍ରୁକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଜୟ କରିବା ଉଚିତ। କାମଜୟୀ ମହାତ୍ମାମାନେ ସେହି ଜୟରେ ନିଖିଳ ଜଗତକୁ ଜୟ କରିଥାନ୍ତି ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

Verse 22

एतच्च तपसो मूलं तपसो मूलमेव तत् । सर्वदा कामविजयः संकल्पविजयस्तथा

ଏହିଟି ହିଁ ତପର ମୂଳ—ନିଶ୍ଚୟ ତପର ମୂଳ: ସର୍ବଦା କାମବିଜୟ, ଏବଂ ସେହିପରି ସଙ୍କଳ୍ପବିଜୟ।

Verse 23

तदेव हि परं ज्ञानं कामो येन प्रजायते । महत्तपस्तदेवाहुश्चातुमास्ये फलोत्तमम्

କାମ ଯେଉଁ ମୂଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ତାହାକୁ ମୂଳତଃ ଜାଣିବା—ଏହିଟି ହିଁ ପରମ ଜ୍ଞାନ। ଏହିଟିକୁ ହିଁ ମହାତପ କୁହାଯାଏ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 24

लोभः सदा परित्याज्यः पापं लोभे समास्थितम् । तपस्तस्यैव विजयश्चातुर्मास्ये विशेषतः

ଲୋଭ ସଦା ପରିତ୍ୟାଜ୍ୟ; କାରଣ ପାପ ଲୋଭରେ ଆସନ ନେଇଥାଏ। ସେହି ଲୋଭର ଜୟ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ—ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ।

Verse 25

मोहः सदाऽविवेकश्च वर्जनीयः प्रयत्नतः । तेन त्यक्तो नरो ज्ञानी न ज्ञानी मोहसंश्रयात

ମୋହ ଓ ଅବିବେକ ସଦା ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ବର୍ଜନୀୟ। ଯେ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରେ ସେଇ ଜ୍ଞାନୀ; ମୋହାଶ୍ରୟୀ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ।

Verse 26

मद एव मनुष्याणां शरीरस्थो महारिपुः । सदा स एव निग्राह्यः सुप्ते देवे विशेषतः

ଅହଂକାର ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ମହାଶତ୍ରୁ। ତାହାକୁ ସଦା ନିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ଦେବ ‘ଶୟନ’ କାଳ (ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ)ରେ।

Verse 27

मानः सर्वेषु भूतेषु वसत्येव भयावहः । क्षमया तं विनिर्जित्य चातुर्मास्ये गुणाधिकः

ମାନ (ଅହଂ-ମାନ) ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାବହ ଭାବେ ବସେ। କ୍ଷମାଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଜୟ କଲେ ଗୁଣବୃଦ୍ଧି ହୁଏ—ବିଶେଷତଃ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ।

Verse 28

मात्सर्यं निर्जयेत्प्राज्ञो महापातककारणम् । चातुर्मास्ये जितं तेन त्रैलोक्यममरैः सह

ପ୍ରାଜ୍ଞ ମାତ୍ସର୍ୟ (ଇର୍ଷ୍ୟା)କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ କରୁ; ଏହା ମହାପାତକର କାରଣ। ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ତାହା ଜିତିଲେ, ଅମରମାନଙ୍କ ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ ଜିତିଲା ପରି ହୁଏ।

Verse 29

अहंकारसमाक्रांता मुनयो विजितेंद्रियाः । धर्ममार्गं परित्यज्य कुर्वत्युन्मार्गजां क्रियाम्

ଅହଂକାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଧର୍ମମାର୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି କୁପଥଜନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି।

Verse 31

एतद्धि तपसो मूलं यदेतन्मनसस्त्यजेत् । त्यक्तेष्वेतेषु सर्वेषु पर ब्रह्ममयो भवेत्

ଏହିଏ ତପସ୍ୟାର ମୂଳ—ମନର ବୃତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା; ସେସବୁ ତ୍ୟାଗ ହେଲେ ସାଧକ ପରବ୍ରହ୍ମମୟ ହୁଏ।

Verse 32

प्रथमं कायशुद्ध्यर्थं प्राजापत्यं समाचरेत् । शयने देवदेवस्य विशेषेण महत्तपः

ପ୍ରଥମେ ଶରୀରଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବଦେବଙ୍କ ହରିଶୟନକାଳରେ ଏହା ବିଶେଷ ମହାତପ ହୁଏ।

Verse 33

हरेस्तु शयने नित्यमेकांतरमु पोषणम् । यः करोति नरो भक्त्या न स गच्छेद्यमालयम्

ହରିଙ୍କ ଶୟନକାଳରେ ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ନିତ୍ୟ ଏକାନ୍ତର ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଯମାଳୟକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 34

हरिस्वापे नरो नित्यमेकभक्तं समाचरेत् । दिवसेदिवसे तस्य द्वादशाहफलं लभेत्

ହରିସ୍ୱାପ କାଳରେ ନର ନିତ୍ୟ ଏକଭକ୍ତ (ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ) ଆଚରଣ କରୁ; ଦିନେଦିନେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶାହ ବ୍ରତସମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 35

चातुर्मास्ये नरो यस्तु शाकाहारपरो यदि । पुण्यं क्रतुसहस्राणां जायते नात्र संशयः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟକାଳରେ ଯେ ନର ଶାକାହାରପରାୟଣ ହୁଏ, ତାହାର ସହସ୍ର ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟ ଜନ୍ମେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 36

चातुर्मास्ये नरो नित्यं चांद्राय णव्रतं चरेत् । एकैकमासे तत्पुण्यं वर्णितुं नैव शक्यते

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ନର ନିତ୍ୟ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସର ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ।

Verse 37

सुप्ते देवे च पाराकं यः करोति विशुद्धधीः । नारी वा श्रद्धया युक्ता शतजन्माघ नाशनम्

ଦେବ ଶୟନରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ ବିଶୁଦ୍ଧଧୀ ପାରାକ ବ୍ରତ କରେ—ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ—ସେ ଶତ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ କରେ।

Verse 38

कृच्छ्रसेवी भवेद्यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । पापराशिं विनिर्धूय वैकुण्ठे गणतां व्रजेत्

ଜନାର୍ଦନ ଦେବ ଶୟନରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ କୃଚ୍ଛ୍ର ତପ ଆଚରେ, ସେ ପାପରାଶିକୁ ଝାଡ଼ି ଦେଇ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଗଣମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଏ।

Verse 39

तप्तकृच्छ्रपरो यस्तु सुप्ते देवे जनार्दने । कीर्तिं संप्राप्य वा पुत्रं विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्

ଜନାର୍ଦନ ଦେବ ଶୟନରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ ତପ୍ତ-କୃଚ୍ଛ୍ରରେ ପରାୟଣ ହୁଏ, ସେ କୀର୍ତି କିମ୍ବା ସୁପୁତ୍ର ପାଇ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ-ସାୟୁଜ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 40

दुग्धाहारपरो यस्तु चातुर्मास्येऽभिजायते । तस्य पापसहस्राणि विलयं यांति देहिनः

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯେ ଦୁଗ୍ଧାହାର ପାଳନ କରେ, ସେ ଦେହଧାରୀର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ପାପ ଲୟ ପାଇ ନଶିଯାଏ।

Verse 41

मितान्नाशनकृद्धीरश्चातुर्मास्ये नरो यदि । निर्धूय सकलं पापं वैकुण्ठपदमाप्नुयात्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯଦି ଧୀର ପୁରୁଷ ମିତାହାର କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଝାଡ଼ି ଦେଇ ବୈକୁଣ୍ଠପଦ ପାଏ।

Verse 42

एकान्नाशनकृन्मर्त्यो न रोगैरभि भूयते । अक्षारलवणाशी च चातुर्मास्ये न पापभाक्

ଦିନକୁ ଏକବାର ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ରୋଗରେ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ କ୍ଷାର ଓ ଲବଣ ତ୍ୟାଗୀ ପାପଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 43

कृताहारो महापापैर्निर्मुक्तो जायते ध्रुवम् । हरिमुद्दिश्य मासेषु चतुर्षु च न संशयः

ଚାରି ମାସ ହରିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେ ନିୟମିତ ଆହାର ପାଳନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 44

कन्दमूलाशनकरः पूर्वजान्सह चात्मना । उद्धृत्य नरकाद्घोराद्याति विष्णुसलोकताम्

ଯେ କନ୍ଦମୂଳ-ଫଳ ଆହାର କରେ, ସେ ନିଜ ସହ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରି ଘୋର ନରକରୁ ମୁକ୍ତ କରେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 45

नित्यांबुप्राशनकरश्चातुर्मास्ये यदा भवेत् । दिनेदिनेऽश्वमेधस्य फलमाप्नोत्यसंशयम्

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ କେବଳ ଜଳ ପାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦିନେଦିନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 46

शीतवृष्टिसहो यस्तु चातुर्मास्ये नरो भवेत् । हरिप्रीत्यै जगन्नाथस्तस्यात्मानं प्रयच्छति

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ଯେ ନର ହରିପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଶୀତ ଓ ବର୍ଷା ସହେ, ତାହାକୁ ଜଗନ୍ନାଥ ହରି ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 47

महापाराकसंज्ञं तु महत्तप उदाहृतम् । मासैकमुपवासेन सर्वं पूर्णं प्रजायते

‘ମହାପାରାକ’ ନାମକ ଏହି ମହାତପ କଥିତ; ଏକ ମାସ ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ସାଧ୍ୟ ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 48

देवस्वापदिनादौ तु यावत्पवित्रद्वादशी । पवित्रद्वादशीपूर्वं यावच्छ्रवणद्वादशी

ଦେବସ୍ୱାପ ଦିନରୁ ପବିତ୍ରା ଦ୍ୱାଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏବଂ ପବିତ୍ରା ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ହେଉଛି ଉକ୍ତ ବ୍ରତକାଳ।

Verse 49

महापाराकमेतद्धि द्वितीयं परिकीर्तितम् । श्रवणद्वादशीपूर्वं प्राप्ता चाश्विनद्वादशी

ଏହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ମହାପାରାକ’ ବୋଲି କୀର୍ତିତ; ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଶ୍ୱିନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 50

महापाराक तृतीयं प्राज्ञैश्च समुदाहृतम् । आश्विनद्वादशी चादौ प्राप्ता देवसुबोधिनी

ପ୍ରାଜ୍ଞମାନେ ମହାପାରାକର ତୃତୀୟ ବିଧି କହିଛନ୍ତି—ଆଶ୍ୱିନ ଦ୍ୱାଦଶୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବ-ସୁବୋଧିନୀ (ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜାଗରଣ ତିଥି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ।

Verse 51

महापाराकमेतद्धि चतुर्थं परिकथ्यते । एतेषामेकमपि च नारी वा पुरुषोऽपि वा

ଏହାକୁ ହିଁ ‘ମହାପାରାକ’ କୁହାଯାଏ; ଏହା ଚତୁର୍ଥ (ବ୍ରତ/ଅନୁଷ୍ଠାନ) ଭାବେ କଥିତ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଯଦି ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ ପାଳନ କରେ,

Verse 52

यः करोति नरो भक्त्या स च विष्णुः सनातनः । इदं च सर्वतपसां महत्तप उदाहृतम्

ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଏହା କରେ, ସେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ମନାଯାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟାମଧ୍ୟରେ ମହାତପ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 53

दुष्करं दुर्लभं लोके चातुर्मास्ये मखाधिकम् । दिवसेदिवसे तस्य यज्ञायुतफलं स्मृतम्

ଏହା ଲୋକେ ଦୁଷ୍କର ଓ ଦୁର୍ଲଭ; ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କାଳରେ ଏହା ଯଜ୍ଞଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦିନେଦିନେ ଏହାର ଫଳ ଦଶହଜାର ଯଜ୍ଞଫଳ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 54

महत्तप इदं येन कृतं जगति दुर्लभम् । इदमेव महापुण्यमिदमेव महत्सुखम् । इदमेव परं श्रेयो महापाराकसेवनम्

ଯେ ଏହି ମହାତପ କରିଛି, ସେ ଜଗତରେ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହାହିଁ ମହାପୁଣ୍ୟ, ଏହାହିଁ ମହାସୁଖ। ଏହାହିଁ ପରମ ଶ୍ରେୟ—ମହାପାରାକ ସେବନ।

Verse 55

नारायणो वसेद्देहे ज्ञानं तस्य प्रजायते । जीवन्मुक्तः स भवति महापातककारकः

ନାରାୟଣ ତାହାର ଦେହରେ ବସନ୍ତି, ତାହାରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ। ସେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ମହାପାତକକର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 56

तावद्गर्जंति पापानि नरकास्तावदेव हि । तावन्मायासहस्राणि यावन्मासो पवासकः

ପାପ ଯେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଜନ କରେ, ନରକ ମଧ୍ୟ ସେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ନିଶ୍ଚୟ। ଉପବାସର ମାସ ଯେତେଦିନ ରହେ, ସେତେଦିନ ହିଁ ସହସ୍ର ମାୟା-ଭ୍ରମ ରହେ।

Verse 57

चातुर्मास्युपवासी यो यस्य प्रांगणिको भवेत् । सोऽपि हत्यासहस्राणि त्यक्त्वा निष्कल्मषो भवेत्

ଯେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଉପବାସ କରେ ଏବଂ କାହାରୋ ଗୃହ-ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ସେବକ/ଆଶ୍ରିତ ହୋଇ ରହେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସହସ୍ର ହତ୍ୟାପାପ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଷ୍କଳ୍ମଷ ହୁଏ।

Verse 58

य इदं श्रावयेन्मर्त्यो यः पठेत्सततं स्वयम्

ଯେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଶ୍ରବଣ କରାଏ, କିମ୍ବା ଯେ ନିଜେ ଏହାକୁ ସତତ ପଢ଼େ—

Verse 59

सोऽपि वाचस्पतिसमः फलं प्राप्नोत्यसंशयम्

ସେ ମଧ୍ୟ ବାଚସ୍ପତି (ବୃହସ୍ପତି) ସମାନ ଫଳ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 60

इदं पुराणं परमं पवित्रं शृण्वन्गृणन्पापविशुद्धिहेतु । नारायणं तं मनसा विचिन्त्य मृतोऽभिगच्छत्यमृतं सुराधिकम्

ଏହି ପୁରାଣ ପରମ ପବିତ୍ର; ଏହାର ଶ୍ରବଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତନ ପାପଶୁଦ୍ଧିର କାରଣ ହୁଏ। ମନରେ ସେହି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଯେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଅମୃତ ପଦ ପାଏ।

Verse 238

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोमहिमावर्णनं नामाष्टत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ଷଷ୍ଠ ନାଗରଖଣ୍ଡରେ, ହାଟକେଶ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଶେଷଶାୟୀ ଉପାଖ୍ୟାନ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରଦ ସଂବାଦ ଓ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ତପୋମହିମାବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୩୮ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।