Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । नियमश्चक्षुरादीनां क्रियासु विविधासु च । कार्यो विद्यावता पुंसा तत्प्रयोगान्महासुखम्

Transliteration

brahmovāca | niyamaścakṣurādīnāṃ kriyāsu vividhāsu ca | kāryo vidyāvatā puṃsā tatprayogānmahāsukham

Translation

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଚକ୍ଷୁ ଆଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟାରେ ଆଚରଣର ଯେ ସଂଯମ, ସେହି ନିୟମ। ବିଦ୍ୱାନ ପୁରୁଷ ଏହା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୟୋଗରୁ ମହାସୁଖ ଜନ୍ମେ।

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• नियमः: discipline/observance
• नियमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• चक्षुरादीनाम्: of the eye and other (senses)
• चक्षुरादीनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; अव्ययीभावः (चक्षुः-आदि = 'beginning with the eye', 'etc.')

• क्रियासु: in actions
• क्रियासु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• विविधासु: various
• विविधासु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; विशेषणम् (qualifier of क्रियासु)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• कार्यः: should be done
• कार्यः: Vidhi (Obligation/विधि)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त विधेयकृदन्त (gerundive: 'to be done')

• विद्यावता: by a learned (person)
• विद्यावता: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Adjective
• Root: विद्यावत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (qualifier of पुंसा)

• पुंसा: by a man/person
• पुंसा: Karana (Agent/करण)
• Type: Noun
• Root: पुंस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• तत्प्रयोगात्: from its practice/application
• तत्प्रयोगात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक) + प्रयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य प्रयोगः)

• महा: great
• महा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifier of सुखम्)

• सुखम्: happiness
• सुखम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Brahmā

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: Brahmā teaches with a calm, authoritative gesture; around him symbolic motifs of restrained senses—closed lotus-like eyes, a controlled deer (mind), and orderly ritual implements—signify regulated conduct leading to happiness.

Characters & Entities

• Brahmā
• Niyama
• Indriyas (senses)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Niyama is not merely ritual—it is disciplined self-regulation of senses and conduct, producing inner well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; the verse provides a universal dharma-definition used to guide tīrtha-related observances.

What ritualistic prescription is mentioned?

Practice niyama by regulating the senses and one’s actions across daily activities, as a learned discipline.